Жеңіл атлетика
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті
Дене мәдениеті және спорт факультеті
Циклді спорт түрлері және спорттық ойындар кафедрасы
Пән: Жеңіл атлетика
Оқу-әдістемелік кешен (ОӘК)
Мамандығы: 050104 — Бастапқы әскери дайындық
Қарағанды, 2010
Құрастырушы
Абдрахманов З.А. — циклді спорт түрлері және спорттық ойындар кафедрасының аға оқытушысы.
Басылым туралы
«Дене мәдениеті және спорт» мамандығына арналған «Жеңіл атлетиканы оқыту әдістемесі» пәні бойынша оқу-әдістемелік кешен.
© Қарағанды мемлекеттік университеті, 2008
Оқу-әдістемелік кешеннің мазмұны
Нені қамтиды
- Пәннің оқу жоспары және курс туралы жалпы мәліметтер.
- Курстың қысқаша сипаттамасы, мақсаттары, міндеттері.
- Студенттерге қойылатын талаптар және күтілетін нәтижелер.
Оқу жұмыстары
- Лекция және семинар сабақтарының жоспарлары.
- Оқытушы жетекшілігімен орындалатын СӨОЖ жоспары.
- Студенттің өзіндік жұмысы (СӨЖ) бойынша тапсырмалар.
Бақылау және ресурстар
- Жазбаша жұмыстардың тақырыптары.
- Өзіндік бақылауға арналған тест тапсырмалары.
- Негізгі және қосымша әдебиеттер тізімі.
Syllabus: пән және оқытушы туралы мәлімет
Оқытушы
Абдрахманов Зикирья Абдрахманұлы — доцент.
Кафедра: циклді спорт түрлері және спорттық ойындар.
Орналасқан жері: №12 спорт кешені, Мұқанова көшесі 11а.
Кеңес беру уақыты: сабақ кестесіне сәйкес.
Пән
Атауы: Жеңіл атлетика
Кредит: 5
Өткізу орны: №12 спорт кешені, жеңіл атлетика манежі
Бақылау: емтихан
Жүктеме (жоспар бойынша)
- Лекция
- 0 сағ.
- Тәжірибе
- 75 сағ.
- СӨОЖ
- 75 сағ.
- СӨЖ
- 75 сағ.
- Барлығы
- 225 сағ.
Пререквизиттер және постреквизиттер
Пререквизиттер
Пәнді меңгеру үшін студенттердің Қазақстан спорт тарихы, дене шынықтыру теориясы мен әдістемесі, педагогика, спорт психологиясы, биомеханика, метрология және физиология пәндерінен алған базалық білімі қажет. Сонымен қатар Қазақстанда жеңіл атлетиканың дамуы, оның спорттағы орны, сауықтырудағы және Президенттік тест талаптарын орындаудағы маңызы қарастырылады.
Постреквизиттер
Пән бойынша алған білім мен дағдылар дене мәдениеті және спорт теориясы мен әдістемесінде, спорт биомеханикасында, спорт физиологиясында, спорт медицинасында, жас ерекшелік физиологиясында, биохимияда және емдік дене тәрбиесінде қолдануға бағытталады.
Пәннің қысқаша мазмұны және мәні
Жеңіл атлетика — базалық әрі әмбебап спорт түрі
Жеңіл атлетика — адамның табиғи қозғалыстарына (жүру, жүгіру, секіру, лақтыру) сүйенетін спорт түрі. Ол дене тәрбиесі жүйесінде кең қолданылады, өйткені жаттығулары салыстырмалы түрде қарапайым, жүктемені мөлшерлеу ыңғайлы және организмге әсері тиімді. Олимпиадалық бағдарламаға жеңіл атлетиканың 41 түрі енгізілген.
Жеңіл атлетика бөлімдері
Жүру
Спорттық, саптық, жаяу жүру.
Жүгіру
Тегіс жол, эстафета, кросс, кедергіден жүгіру.
Секіру
Көлденең (ұзындық, үштік), тік (биіктік, сырықпен).
Лақтыру
Диск, молот, найза, граната, ядро итеру.
Көпсайыс
Әйелдер: 5/7 сайыс. Ерлер: 6/8/10 сайыс.
Пәннің мақсаттары мен міндеттері
Оқыту нәтижелері
- Жеңіл атлетика бойынша жүйелі білім, дағды және біліктілік қалыптастыру.
- Қозғалыс дағдыларын үйрету кезінде бапкер-оқытушыға қажетті әдістемелік құзыреттерді дамыту.
- Ғылыми-әдістемелік жұмыста қолданылатын дағдыларды қалыптастыру.
Практикалық бағыт
- Дене қасиеттерін арттыру және кәсіби-қолданбалы дайындықты күшейту.
- Жарыстарды ұйымдастыруға қажетті теориялық білім мен практикалық дағдыны меңгеру.
- Жаттығу процесін кезеңдерге (дайындық, жарыс, өтпелі) сай жоспарлай білу.
Тақырыптар және сағаттық жоспар (қысқаша)
5-семестр
| Тақырып | Дәріс | Практика |
|---|---|---|
| Жеңіл атлетиканың даму тарихы және спорттық жаттығу негіздері | — | 10–20 |
| Спорттық жүру және жүгіру әдістері | 7 | 7 |
| Секіру әдісінің негіздері | 7 | 7 |
| Лақтыру әдісінің негіздері | 7 | 7 |
| Әдістерді жіктеу: спорттық жүру, жүгіру, секіру, ядро итеру | 3–5 | 3–5 |
| Барлығы | 37 | 37 |
6-семестр
| Тақырып | Дәріс | Практика |
|---|---|---|
| Граната және найза лақтыру әдістерінің негіздері | 8 | 8 |
| Кедергіден жүгіру (100/110/400 м) әдістері | 8 | 8 |
| Молот лақтыру әдісі | 8 | 8 |
| Сырықпен секіру және диск лақтыру (таныстыру) | 5–6 | 5–6 |
| Барлығы | 38 | 38 |
Әдебиеттер
Негізгі әдебиеттер
- Абдрахманов З.А. Жеңіл атлетика. Мектептегі жеңіл атлетика сабағы. Оқу құралы, 1999.
- Абдрахманов З.А. Жеңіл атлетика. Оқу құралы, 2001.
- Абдрахманов З.А. Қысқа қашықтыққа жүгіру. 1978.
- Абдрахманов З.А. Жеңіл атлетика. ҚарМУ, 2007.
Қосымша әдебиеттер
- Легкая атлетика и методика преподавания / Под ред. О.В. Колодия, Е.М. Лутковского, В.В. Ухова. М.: ФиС, 1985.
- Легкая атлетика / А.Н. Макаров, П.З. Сирис, В.П. Теннов; под ред. А.Н. Макарова. М.: Просвещение, 1990.
- Легкая атлетика / Под общ. ред. Е.М. Лутковского, А.А. Филлипова. М.: ФиС, 1977.
- Легкая атлетика / Под ред. Н.Г. Озолина, В.И. Воронкина, Ю.Н. Примакова. М.: ФиС, 1989.
- Жилкин А.И., Кузьмин В.С., Сидорчук Е.В. Легкая атлетика. М.: Академия, 2003.
Бағалау жүйесі
Рейтинг-шкала (100 ұпай)
- Ағымдық бақылау
- 20
- Аралық бақылау
- 35
- Үй жұмысы
- 10
- Қорытынды бақылау
- 35
Бағалау критерийлері
| Диапазон | Сипаттама |
|---|---|
| 0–49 | Бағдарлама материалдары бойынша жауап бере алмау; негізгі ұғымдарды білмеу; елеулі қателіктер жіберу. |
| 50–74 | Жауап толық емес, негізінен дұрыс; тақырыпты терең меңгермеу байқалады; әдістерді орындауда жекелеген қателіктер; дағды қалыптастыруда олқылықтар. |
| 75–89 | Жауап дұрыс, бірақ толық емес; негізгі терминдер мен түсініктерді жақсы меңгерген; материалды қолдана алады, алайда баяндауда дәлсіздіктер болуы мүмкін. |
| 90–100 | Жауап толық әрі дұрыс; әдістемелік негіздерді сенімді көрсетеді; қосымша дереккөздерді орынды пайдаланады; сабақтың жекелеген бөлімдерін жүргізе алады. |
Пән саясаты және рәсімдер
Тәртіп және қауіпсіздік
- Сабаққа кешікпей келу міндетті.
- Сабақ кезінде сөйлесуге, сағыз шайнауға, телефонмен сөйлесуге болмайды.
- Себепсіз сабақтан шығуға рұқсат етілмейді.
- Таза спорттық формада келу; киім ауа райы мен зал температурасына сай болуы керек.
- Жарақаттың алдын алу талаптарын сақтау.
- Ауырып қалған жағдайда сабақтан босатылуды растайтын құжатты уақтылы тапсыру.
Үлгерім және жауапкершілік
- Бақылау жаттығулары мен нормативтерді белгіленген уақытта тапсыру.
- Өзіндік жұмысты ұқыпты орындау және оқу процесіне белсенді қатысу.
- Жіберілген сабақтарды оқытушы белгілеген уақытта өтеу.
- Оқу кезінде сабырлы болу, ашық қарым-қатынас ұстану, оқытушыларды құрметтеу.
Айып ұпайлары
- Сабақты жіберу: −10%
- Тапсырманы орындамау: −10%
- Уақытында тапсырмау: −10%
- Кешігу: −10%
- Жауап беруден бірнеше рет бас тарту: −10%
- Сабақта бағынбаушылық көрсету: −10%
Көтермелеу ұпайлары
- Белсенді жұмыс: +10%
- Кешікпеу және сабақ қалдырмау: +5%
- Жауаптың жан-жақтылығы: +10%
- Жұмысты мерзімінен ерте орындау: +5%
Оқу-әдістемелік материалдар: тақырыптық жоспар (қысқаша)
| № | Тақырып | Практика | СӨОЖ | СӨЖ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Кіріспе. Жеңіл атлетиканың жалпы және арнайы жаттығулары | 2 | 2 | 2 |
| 2 | Орта және ұзын қашықтыққа жүгіру; тегіс емес жермен жүгіру | 2 | 3 | 3 |
| 3 | Тарихи даму. Лақтыру негіздері. Граната лақтыруды үйрету | 1 | 2 | 2 |
| 4 | Спорттық классификация. Найза лақтыруды үйрету | 1 | 2 | 2 |
| 5 | Арнайы жаттығулар. Спорттық жүру техникасын үйрету | 3 | 2 | 2 |
| 6 | Жарыс ережелері: жеңіл атлетика және кросс | 2 | 2 | 2 |
| 7 | Қысқа қашықтық (60–100, 200–400 м): техника және үйрету | 3 | 2 | 2 |
| 8 | Биіктікке «қайшылап» секіру: техника және үйрету | 2 | 2 | 2 |
| 9 | Нығыздалған доп лақтыру. Ядро итеру | 2 | 1 | 1 |
| 10 | Ұзындыққа секіру («аяқты бүгіп»): үйрету негіздері | 2 | 2 | 2 |
| 11 | Ұзындыққа секіру («шалқалап»): үйрету негіздері | 2 | 2 | 2 |
| 12 | Ұзындыққа секіру («қайшылап»): үйрету негіздері | 2 | 2 | 2 |
| 13 | Эстафеталық жүгіру: техника және үйрету | 2 | 2 | 2 |
| 14 | Сабақ өткізу әдістемесі. Орын дайындау және талаптар | 2 | 2 | 2 |
| 15 | Жарыс өткізу ережелері. Практикалық нормативтер тапсыру | 2 | 2 | 2 |
| Барлығы | 30 | 30 | 30 | |
Ескерту: Дәрістік сабақ тезистері жоспарға енгізілмеген.
Практикалық бөлімнен үлгі: орта және ұзын қашықтыққа жүгіру
Тақырып 1–2: жалпы және арнайы жаттығулар, жүгіру техникасы
Орта қашықтыққа жүгіру жоғары қарқын аймағына жатады. Бұл кезде оттегінің жетіспеушілігі байқалып, қашықтық соңына қарай оның көлемі шамамен 20–25 л-ге дейін ұлғаюы мүмкін. Қан құрамында сүт қышқылы мөлшері артады (шамамен 200–270 мг%). Мәреге жақындаған сайын оттегіні қабылдау көлемі өседі. Спортшы үшін қашықтық бойында энергия алмасуын тиімді ұйымдастыру, әсіресе сүт қышқылының жиналуына және рН өзгерісіне төтеп беру — дайындық деңгейінің маңызды көрсеткіші.
Дистанция бойымен жүгірудің фазалары
- Сөре және сөрелік үдеу
- Дистанция бойымен жүгіру
- Бұрылыстардан жүгіру
- Мәрелік ұмтылу
Әдістемелік нұсқаулар (негізгі ойлар)
Жүктеме ауқымы
Техниканы қалыптастыру және шыңдау үшін 800–2000 м және 3000–10000 м қашықтықтар қолданылады.
Үнемді техника
Негізгі талап — үнемді әрі бірқалыпты жүгіру: жалпы шыдамдылық және белгілі қарқынмен жүгіру арқылы арнайы шыдамдылықты дамыту.
Адым параметрлері
Орта қашықтықта адым ұзындығы шамамен 1,80–2,20 м. Ұзын қашықтықта ол 20–25 см-ге қысқарады.
Сөре
«Сөреге!» пәрменінен кейін жүгіруші сөре сызығының ішкі жағына тұрады: итерілетін аяқ сызыққа жақын, сермелетін аяқ жарты адым артта. Дене сәл алға еңкейеді, тепе-теңдік пен ыңғайлылық сақталады. Тұру қалпы — қолды жерге тіреп немесе тіремей орындалады.
Бұрылыстар және мәре
Бұрылыста дене сәл солға бұрылады: сол қол белсендірек жұмыс істейді, оң қол қозғалысы салыстырмалы баяулайды. Жүгіру әрдайым мәрелік ұмтылумен аяқталады; оның ұзындығы әдетте 1,5–2,0 м шамасында.
Жеңіл атлетиканың өзекті мәселелері және кәсіби мәні
Жеңіл атлетика пән ретінде болашақ дене тәрбиесі маманын дайындауда ерекше орын алады. Ол спорттық емес факультеттерде де маңызды, өйткені негізгі дене қасиеттерін (жылдамдық, шыдамдылық, ептілік) дамытуға, қажетті қозғалыс дағдыларын қалыптастыруға және гиподинамияның алдын алуға көмектеседі.
Таңдаулы спорт түрі бойынша негізгі міндеттер
- Жаттығу теориясы мен әдістемесі бойынша білім беру.
- Жеңіл атлетиканың жекелеген түрлерінен біліктілік пен дағды қалыптастыру.
- Қателерді дер кезінде түзету және әдістемелік коррекция жасау қабілетін дамыту.
- Жаттығу процесін кезеңдер бойынша дұрыс жоспарлау дағдысын қалыптастыру.
Маман құзыреті
- Жас ерекшелігіне сай сауықтыру жаттығуларын ұйымдастыру.
- Жеңіл атлетикадан тренерлік қызметке қажетті біліктілікті қалыптастыру.
- Ғылыми-ізденіс жұмысын жүргізу және нәтижені практикада қолдану.
- Сабақты жүргізу: бұйрық беру дауысы, әдістемелік нұсқау, бақылау.
Техника негіздері: жүгіру, секіру, лақтыру
Жүгіру және спорттық жүру
Қазіргі жаттығу процесі атлеттен үнемді (рационалды) техниканы талап етеді: күш-қуатты тиімді пайдалана отырып, жоғары ырғақты сақтай білу — нәтижеге жетудің негізгі шарттарының бірі.
Секіру
Секіру құрылымы бірнеше фазаға бөлінеді: екпін алу, итерілуге дайындалу, итерілу, ұшу және түсу. Нәтиже көбіне итерілу механизміне, сермелетін аяқ пен қол қозғалысына, сондай-ақ дене қалпын дер кезінде түзетуге тәуелді.
Секіру техникасын жетілдіру (қағида)
Н.А. Бернштейн идеяларына сүйене отырып, итерілу кезінде бұлшық еттің реактивті және инерциялық мүмкіндіктерін тиімді пайдалану маңызды. Итерілу қуаты екпін жылдамдығымен, бастапқы жылдамдықпен және ұшу бұрышымен тығыз байланысты.