Ғылыми дүниетанымды қалыптастыру жолдары
Ғылыми дүниетанымды қалыптастыру жолдары
Баланың ғылыми дүниетанымына табиғат пен қоғам, елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайлар және қоғамдық-саяси қатынастар ықпал етеді. Ғылыми сенімдер ғылыми-философиялық білімдерді меңгеру, қазіргі ғылым жетістіктерін жүйелі оқу және дүниені танудың ғылыми әдістерін қолдану арқылы қалыптасады.
Ғылыми дүниетанымның мәні
Ғылыми дүниетаным — қоғамдық сананың ең жоғары түрі. Ол баланың өмірдегі жақсы мен жаманды ажыратуына, құндылықтық бағдарын айқындауына көмектеседі. Дүниетаным тек білімнің жиынтығы ғана емес: ол дәлелі әлсіз, үстірт көзқарастарды дәйекті талдау арқылы еңсеру нәтижесінде де қалыптасады.
Маңызды: Қоғамның өзгеруі және қоғамдық әрі жаратылыстану ғылымдарындағы жаңалықтар дүниетанымды жетілдіріп, толықтырып, нақтылайды; кейбір ұстанымдарды қайта қарауға мәжбүр етеді.
Дүниетанымды қалыптастыратын негіздер
Тәжірибені теориялық тұрғыдан қорыту
Бала көргенін, істегенін және байқағанын ұғымға айналдырып, себеп-салдар байланысын түсінуге үйренеді.
Сезімнің ақыл-ойға әсері
Қуану, қызығу, сұлулықтан ләззат алу сияқты сезімдер танымды тереңдетіп, сенімді күшейтеді.
Саналы ерік-жігер
Алдына мақсат қоя білу және соған табандылықпен ұмтылу көзқарас пен сенімді орнықтырады.
Қажымайтын қайрат
Практикалық әрекетте қиындыққа мойымай, басталған істі аяқтауға дағдыландырады.
Көзқарас пен сенім: айырмашылығы және ықпалы
Көзқарас
Көзқарастар — баланың өзі дұрыс деп қабылдайтын білімдері, ұғымдары, тәжірибеден шығарған теориялық тұжырымдары мен ұсыныстары. Сол арқылы ол табиғатта және қоғамда болып жатқан құбылыстарға баға беріп, мінез-құлқы мен жүріс-тұрысын белгілі бір бағытқа түсіреді.
Сенім
Сенім — ақиқат екеніне бала еш күмән келтірмейтін білімдер, ұғымдар, тұжырымдамалар, теориялар мен болжамдар. Бала өз сеніміне сүйеніп, оны қорғайды, қажет болса күреседі, қауіптен тайсалмайды және өзгелерді өз соңынан ертуге ұмтылады.
Ескерту: Сенімнің қалыптасуына сезім айтарлықтай ықпал етеді. Таным үдерісіндегі қуаныш, білімнің ақиқаттығына илану, мақсат қою және эстетикалық әсер сенімді бекіте түседі.
Теориялық білім мен практиканың бірлігі
Баланың ғылыми дүниетанымын қалыптастыруды тек теориялық білім берумен шектеуге болмайды. Практикалық жұмыстар барысында оқушы өз алдына мақсат қойып, оған жету үшін жігерлене еңбек етеді. Бұл тәжірибе білімді өмірлік әрекетпен байланыстырып, сенімді нақтылай түседі.
Теориялық ой — дүниетанымның маңызды элементі: болмыс туралы білімдерді шығармашылықпен және терең ой елегінен өткізу, дүниетанымды жетілдіру, сенімді басшылыққа алып әрекет етуге ұмтылу.
Дүниетанымның негізгі қызметтері
Ағартушылық қызмет
Балаға табиғат және қоғам туралы ғылыми білім береді, жалған көзқарастардан арылтады, болмысты тану әдістерімен қаруландырады.
Тәрбиелік қызмет
Бала өзі қабылдаған көзқарастар арқылы адамгершілігін, ерік-жігерін және эстетикалық сезімдерін шыңдайды. Мұғалімдер оқушыларды адалдыққа иландырып, батылдық, табандылық, ізгілік және жауапкершілік қасиеттерін жүйелі тәрбиелеуі қажет.
Ұйымдастырушылық қызмет
Бала дүниетанымына сүйене отырып, тәжірибеде әртүрлі іс-әрекеттерді жоспарлайды және жүзеге асырады.
Прогностикалық қызмет
Қоғам дамуының заңдылықтарын пайдаланып, құбылыстарға ғылыми-теориялық және тәжірибелік тұрғыдан баға береді; бүгін мен болашаққа қатысты ұсыныстар айтуға мүмкіндік жасайды.
Диалектикалық тәсілдің рөлі
Саяси-әлеуметтік, философиялық, моральдық, эстетикалық және ғылыми-теориялық білімдерді меңгеру оқушының белсенді ой еңбегін күшейтеді. Ғалымдар болмысты — алуан түрлі байланыстағы объективтік дүниені, тұрмысты, қоршаған ортаны және жағдайларды — түсіну үшін диалектикалық тәсілдерді қолдану қажет екенін дәлелдейді.
Бұл тәсіл баланың жағдайды дұрыс бағалауына, шығармашылықпен жұмыс істеуіне және құбылыстарды өзара байланыста қарастыруына көмектеседі.
Қорытынды мақсат
Ғылыми дүниетанымдық тәрбиенің мақсаты — баланың жеке тұлғасының өзегінде берік дүниетаным қалыптастырып, оны соған сенетін деңгейге жеткізу; сол арқылы қоршаған ортамен дұрыс байланыс жасауына жәрдемдесу.
Бұл мақсатқа жету үшін мұғалім оқушының ғылыми көзқарастары мен сенімдерін қалыптастырып, ғылыми емес немесе дәлелі әлсіз пікірлерді сыни тұрғыдан талдауға үйретуі керек. Ол үшін оқу-тәрбие үдерісінің барлық мүмкіндіктері ұтымды пайдаланылады.