Өндіріс және пайдалану туралы
Өндіріс және пайдалану
Мұнай мен газдың аралас қоспасы кеніштің қайта өңдеу кешендерінің біріне түсіп, бірнеше технологиялық кезеңнен өтеді. Ең алдымен қоспа мұнай және газ ағымдарына бөлінеді.
Бөлу (сепарация) және тұрақты бақылау
Мұнай мен газды бөлу (сепарациялау) әдетте қос сұйықты салқындату және гравитациялық әдіс арқылы жүзеге асырылады. Кейбір ұңғымалардың өнімі қосымша түрде сынақ сепараторына жіберіледі.
Мұндай үздіксіз бақылау мұнай-газ ұңғымаларының өндірістік көрсеткіштерін өлшеу және жұмыс қысымын нақтылау үшін қажет. Алынған деректер инженерлерге өндіру көлемін тиімді басқаруға және оңтайландыруға мүмкіндік береді.
Назардағы негізгі мақсаттар
- Ұңғымалардың өнімділігін дәл өлшеу
- Жұмыс қысымын бақылау және тұрақтандыру
- Өндіру көлемін жақсартуға арналған инженерлік шешімдерді жедел қабылдау
Қазіргі заманғы басқару жүйелері және қауіпсіздік
Барлық қайта өңдеу кешендерінде өндірістік процестерді басқаратын заманауи жүйелер орнатылған. Бұл жүйелер операторларға жабдықтың жұмысын қадағалауға, кешендер арасында ақпарат алмасуға, газдың атмосфераға шығуын бақылауға және өрт қаупін ерте анықтауға мүмкіндік береді.
Жедел әрекет ету
Кез келген жағдайда тиімді іс-қимыл жасай алатын, апат салдарын жоюға дайын мамандар жұмыс істейді.
Өрт қауіпсіздігі
Нысандарда өрт стансалары және оқыс жағдайларды анықтау мен хабарлау құралдары қарастырылған.
Бөлінген газдың ерекшелігі: неге міндетті түрде тазарту қажет?
Мұнайдан бөлінген газ бірнеше технологиялық фазадан өтеді. Ең маңыздысы — бөлінгеннен кейін газдың физикалық күйі оны бірден пайдалануға жарамды етпейді.
Құрамындағы негізгі қоспалар
Сұйық қалдықтар
Мұнай мен су қалдықтары газды тікелей қолдануға кедергі келтіреді.
Ластандырғыштар
Күкіртсутек (H₂S) және көмірқышқыл газы (CO₂) алдын ала тазартуды талап етеді.
Осындай құрамы бар газ «қышқыл газ» немесе «күкіртті газ» деп аталады.
Қышқыл газды компрессорлау, тазарту және кері айдау
Қышқыл газ кері сорылып, компрессорлар арқылы қысымның бірыңғай деңгейіне дейін жеткізіледі. Осыдан кейін оны тазартуға жіберуге, сатуға немесе қайтадан жер қабатына айдауға болады.
Сондай-ақ барлық өндірістік кешендерде буды қалпына келтіру (vapour recovery) компрессорлары бар. Бұл шешім факельде жағылатын газ көлемін барынша азайтуға көмектеседі.
Орынборға жөнелту
Өндірілетін қышқыл газдың бір бөлігі қайта өңдеу және терең тазарту үшін Орынбор қаласына жіберіледі.
Резервтік газ
Орынбор зауыты тазартылған құрғақ газдың аз бөлігін Қарашығанаққа резерв ретінде кері жібереді.
Кептіру
Орынборға бағытталатын қышқыл газдың бір бөлігі қосымша түрде құрғатылады.
Көлемдік бөлініс және технологиялық рөл
- Шамамен 40% — 3 жоғары қысымды турбиналық компрессор арқылы жер қабатына қайта айдалады.
- Шамамен 10% — күкірттен айыру қондырғысында өңделеді.
Газды қайта айдау жер қойнауындағы жоғары қысымды ұстап тұрады. Бұл өз кезегінде кеніште сұйық көмірсутектерді өндіру деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.
Күкірттен айыру және отын газын өндіру
Газдың қалған бөлігі күкірттен айыру қондырғысында қайта өңделеді: қышқыл газдан күкіртсутек және басқа да зиянды қоспалар алынады. Осы үдеріс барысында отын газы тұрақты түрде өндіріледі және ол жергілікті тұрғындардың, сондай-ақ кеніштің өндірістік қажеттіліктеріне жұмсалады.
Күкірттен айырылған құрғақ газдың қолданылуы
- Турбиналық отын ретінде энергия өндіру
- Тұрмыстық жылыту жүйелері үшін бу қазандықтары
- Өнеркәсіптік мақсаттағы технологиялық тұтыну
Маңызды ескерту
Бұл технологиялық тізбекте күкіртті өндіру немесе сақтау қарастырылмайды. Күкірттен айыру үдерісі газды қайта айдаумен теңестіріледі: пайдаланылмаған қышқыл газ және технологиялық тұрғыдан қолданылмайтын газ көлемдері жер қабатына айдалады.
Нәтижесінде бұл тәсіл экологиялық тұрғыдан тиімді шешім ретінде көрініп, мұнай өндіру деңгейін көтеруге және жалпы өндірістік шығындарды төмендетуге ықпал етеді.
Мұнайды кептіру, суды тазарту және қабатқа кері айдау
Қайта өңдеу кешендерінің әрқайсысында мұнайды технологиялық кептіру жүргізіледі. Осы процесс кезінде бөлінген су кейін мұнайдан тазартылып, арнайы ұңғымалар арқылы қайтадан жер асты қабатына айдалады.
Кептірілген мұнайдың бір бөлігі Орынбор қаласына жөнелтіледі. Қалған бөлігі газ қалдықтарынан түбегейлі тазартылып, халықаралық экспорт талаптарына сай параметрлерге дейін жеткізіледі.
Экспорт логистикасы: құбырдан портқа дейін
Дайындалған мұнай Қазақстан аумағындағы құбыр жүйесіне айдалып, ҚӨҚ құбыры Каспий құбыр консорциумы (КҚК) жүйесіне қосылатын Атырау қаласына жөнелтіледі. Осылайша Қарашығанақ мұнайы Ресейдің Новороссийск портына дейін жеткізіледі.
Насос стансалары
Ақсай мен Новороссийск арасындағы мұнай ағынын тұрақты ұстап тұру үшін бірнеше насос стансасы жұмыс істейді.
Ағып кетуді анықтау
Құбырлар ағып кетуді анықтайтын заманауи жүйелермен жабдықталған: операторлар ақаудың орнын жедел түрде нақтылай алады.
Новороссийскіге жеткен соң мұнай ірі танкерлерге тиеліп, Еуропадағы немесе өзге өңірлердегі мұнай өңдеу зауыттарына жөнелтіледі. Онда мұнайдан химиялық өнімдер мен пластмасса материалдары, сондай-ақ авиациялық отынға дейінгі көптеген өнім түрлері өндіріледі. Бұл өнімдердің бір бөлігі кейін Ақсай қаласына да жеткізілуі мүмкін.
Электр энергиясын өндіру
Мұнай мен газды қайта өңдеумен қатар, ҚӨҚ айтарлықтай көлемде электр энергиясын да өндіреді. Оның 20 мегаваттан астамы жергілікті тұрғындардың қажеттілігіне бағытталады.