Қазақша рефераттар

Нотариус мынадай нотариаттық іс - әрекеттер жасайды

Нұсқаулықтың қолданылу аясы

Осы нұсқаулық Қазақстан Республикасының «Нотариат туралы» Заңымен белгіленген құзыреттер шегінде нотариаттық іс-әрекеттер жасау тәртібін айқындайды. Ол мемлекеттік нотариустардың және жеке практикамен айналысатын нотариустардың (бұдан әрі — нотариустар), сондай-ақ нотариаттық іс-әрекеттер жасауға уәкілеттік берілген жергілікті атқарушы органдар лауазымды адамдарының және Қазақстан Республикасы атынан консулдық міндеттерді атқаратын тұлғалардың қызметіне қолданылады.

Нотариус жасайтын нотариаттық іс-әрекеттер

  1. Мәмілелерді куәландырады.
  2. Шаруашылық серіктестіктерінің құрылтай құжаттарын куәландырады.
  3. Мұралық мүлікті қорғауға шаралар қолданады.
  4. Мұраға құқық туралы куәліктер береді.
  5. Жұбайлардың және ортақ бірлескен меншік құқығындағы мүлкі бар өзге адамдардың ортақ мүліктегі үлеске меншік құқығы туралы куәліктер береді.
  6. Мүлікті иеліктен алуға тыйым салады және салынған тыйымды алып тастайды.
  7. Құжаттардың көшірмелері мен олардан алынған үзінділердің дұрыстығын куәландырады.
  8. Құжаттарға қойылған қолдың түпнұсқалығын куәландырады.
  9. Құжаттардың бір тілден екінші тілге дұрыс аударылғанын куәландырады.
  10. Азаматтың тірі екендігі фактісін куәландырады.
  11. Азаматтың белгілі бір жерде болуы фактісін куәландырады.
  12. Құжаттардың берілген уақытын куәландырады.
  13. Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін басқа жеке және заңды тұлғаларға береді.
  14. Ақшаларды депозитке қабылдайды.
  15. Орындау қағаздарын жазады.
  16. Вексель наразылықтарын жасайды.
  17. Құжаттар мен бағалы қағаздарды сақтауға қабылдайды.
  18. Теңіз наразылықтарын жасайды.
  19. Дәлелдемелерді қамтамасыз етеді.

Қазақстан Республикасының заң актілерімен нотариус жасайтын өзге де нотариаттық іс-әрекеттер көзделуі мүмкін.

Нотариустың көмекшісі және сынақтан өтушісі

Сынақтан өтуші

Нотариус сынақтан өтушінің құқықтық жағдайы мен құзыреті Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі бекіткен «Нотариустың сынақтан өтуі туралы ережемен» айқындалады.

Көмекші

Нотариус көмекшісінің құқықтық жағдайы мен құзыреті нотариус пен көмекші арасындағы еңбек шартымен белгіленеді.

Мөр, бланк және іс жүргізу тілі

Нотариустың өз тегі, аты, әкесінің аты, сондай-ақ мемлекеттік нотариат кеңсесінің атауы (мемлекеттік нотариустың мөрі) не лицензияның нөмірі мен берілген күні (жекеше нотариустың мөрі) көрсетілген жеке мөрі, куәландыру жазбаларының мөртабандары және жеке бланкілері болады.

Нотариаттық іс жүргізу Қазақстан Республикасының тіл туралы заңдарына сәйкес жүргізіледі және Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі бекіткен Нотариаттық іс жүргізу туралы нұсқаулыққа сәйкес жүзеге асырылады.

Нотариаттық іс-әрекеттерді жасаудың негізгі ережелері

Қызмет аумағы

Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес, осы нұсқаулықта көзделген ерекше жағдайлардан басқа, кез келген нотариус Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында нотариаттық іс-әрекет жасай алады.

Нотариус қызметінің аумағы төмендегі іс-әрекеттерде міндетті түрде сақталады:

  • мұралық мүлікті қорғауға шаралар қолдану;
  • мұраға құқық туралы куәліктер беру.

Тіркеу және тізілім

  • Әрбір нотариаттық іс-әрекетке жеке реттік нөмір беріледі.
  • Тізілімдегі тіркеу нөмірі нотариус беретін куәліктерде және құжаттардағы куәландыру жазбаларында көрсетіледі.
  • Тізілімге тіркеу нотариус куәландыру жазбасына немесе берілетін құжатқа қол қойғаннан кейін ғана жүргізіледі.
  • Қарындашпен жазуға жол берілмейді.

Құжаттармен жұмыс тәртібі

Нотариаттық іс-әрекет жасауға негіз болған құжаттар нотариуста қалдырылатын куәліктің данасына немесе нотариаттық куәландырылатын мәміленің түпнұсқасына қоса тіркеледі.

Егер құжаттардың түпнұсқаларын ұсынған тұлғаға қайтару қажет болса, нотариус сол құжаттардың көшірмесін өзінде қалдырады. Кеңседе қалатын көшірменің дұрыстығы нотариустың: түпнұсқамен сәйкестігі, қойған қолы және күні көрсетілген жазбасымен куәландырылады.

Нотариуста қалдырылмайтын құжаттар (бар екені белгіленіп, қайтарылады)

  1. Заңды тұлғалардың атынан және солардың атынан мәмілелерді (соның ішінде сенімхаттарды) куәландырғанда — заңды тұлғалардың жарғылары, олар туралы ережелер және өкілдерінің өкілеттігін растайтын құжаттар (нақты мәміле жасауға берілген біржолғы сенімхаттардан басқа).
  2. Иеліктен алу шарттарын куәландырғанда — автомотокөлік құралдарының техникалық паспорты, көлік құралын тіркеу туралы куәлік және өзге де тіркеу құжаттары.
  3. Мүлікті иеліктен алу шарттарын куәландырғанда — мүлік салығын төлегені туралы түбіртек.

Бұл құжаттардың бар екені нотариуста қалатын данаға немесе мұрагерлік және меншік құқығы туралы куәлік беру жөніндегі өтініштерге белгіленеді, кейін құжаттар ұсынған адамға (не иеленушіге/мұрагерге) қайтарылады.

Нотариаттық іс-әрекет жасау үшін нотариусқа берілетін өтініштердегі қолдардың түпнұсқалығын нотариус өтініш берушінің жеке басын куәландыратын құжатты көрсетуі арқылы куәландырады.

Құпиялылық және мәлімет беру тәртібі

Мемлекеттік нотариустар, жекеше нотариустар, жергілікті атқарушы органдардың нотариаттық іс-әрекеттер жасауға уәкілетті лауазымды тұлғалары және Қазақстан Республикасы атынан консулдық міндеттерді атқаратын тұлғалар жасалатын нотариаттық іс-әрекеттердің құпиялылығын сақтауға міндетті.

Нотариус мәліметтерді, көшірмелерді, дубликаттарды немесе тізілімнен үзінді көшірмелерді тек мына жағдайларда береді:

  1. Жеке және заңды тұлғалардың жазбаша өтініші бойынша — олардың атынан және тапсырмасы бойынша, не олар уәкілеттік берген адамдарға (заңмен белгіленген тәртіпте арнайы өкілеттік берілген тұлғалар).
  2. Сот, тергеу және анықтау органдарының сұраулары бойынша, сондай-ақ олардың өндірісіндегі істер бойынша прокуратура сұраулары негізінде; бұған қоса нотариустар қызметін тексеру және бақылау жүргізуге уәкілетті әділет органдары мен нотариаттық палаталардың сұраулары бойынша.

Сұраулар жазбаша түрде рәсімделіп, қажетті деректемелерді қамтуы тиіс: органның атауы, күні мен нөмірі, қажет болғанда іс туралы мәлімет, лауазымды тұлғаның аты-жөні, телефоны, лауазымы, қолы және мөр бедерлемесі.

Өсиеттерге (сондай-ақ олардың дубликаттары мен көшірмелеріне) қатысты мәліметтер мүдделі адамдарға өсиет қалдырушы қайтыс болғаннан кейін ғана беріледі. Егер өсиетте көрсетілген мұрагер қайтыс болса, өсиеттің дубликаты оның мұрагерлеріне тиісті өлім туралы куәліктер ұсынылған жағдайда беріледі.

Заң бұзушылықты анықтау және құжаттың түпнұсқалығын тексеру

Нотариус нотариаттық іс-әрекет жасау кезінде азаматтың немесе лауазымды адамның қолданыстағы заң нормаларын бұзғанын анықтаса, қажетті шаралар қабылдау үшін тиісті мекемелерге, кәсіпорындарға, ұйымдарға немесе прокурорға хабарлайды.

Егер ұсынылған құжаттың түпнұсқалығы күмән туғызса, нотариус құжатты ұстап қалып, оны сараптамаға жіберуге құқылы.

Сараптамаға жіберу туралы қаулыда көрсетілетін деректер

  1. Қаулы шығарылған күн.
  2. Нотариустың тегі, аты-жөні (қажет болса, мемлекеттік нотариат кеңсесінің атауы).
  3. Құжаттың атауы және оның кімнің атына берілгені.
  4. Құжатты ұсынған адамның тегі, аты, әкесінің аты және мекенжайы.
  5. Сараптамаға жіберуді қажет еткен мән-жайлар.
  6. Құжат қай сараптама мекемесіне (немесе сарапшыға) жіберілгені.
  7. Сарапшының шешуі үшін қойылған сұрақтар.

Алымдар, шығындар және төлемдер

Нотариаттық іс-әрекет жасағаны үшін мемлекеттік нотариус заңда белгіленген ставка мен тәртіп бойынша мемлекеттік баж алады. Жекеше нотариус төлемді тараптардың келісімімен және «Нотариат туралы» Заңның 30-бабында белгіленген мөлшерде алады.

Заңдарда көзделген нотариаттық іс-әрекетке ақы төлеу жөніндегі жеңілдіктер жекеше нотариус нотариаттық қызмет көрсеткен кезде де қолданылады.

  • Нотариаттық іс-әрекет жұмыс орнынан тыс жерде жасалса, мүдделі адамдар нотариустың нақты көлік шығындарын өтейді.
  • Техникалық сипаттағы қызметтерге: мемлекеттік нотариуста — заңмен белгіленген тарифтер бойынша, жекеше нотариуста — тараптардың келісімі бойынша ақы алынады.
  • Сараптама бойынша шығыстар: мемлекеттік нотариуста — азаматтық іс жүргізу заңнамасымен белгіленген тәртіпте, жекеше нотариуста — сараптама мекемесімен (сарапшымен) келісілген мөлшерде өтеледі.
  • Мұралық мүлікті қорғау шараларына байланысты шығындар мүдделі адамдардың келісімі бойынша өтеледі; жекеше нотариус қатысқан жағдайда мүлік сақтаушы мен нотариустың қызмет ақысы да тараптардың келісімімен төленеді.
  • Қажет болған жағдайда тартылатын өзге мамандардың қызметіне ақы төлеу мүдделі адамдар мен мамандардың келісімі бойынша жүргізіледі.

Нотариаттық іс-әрекет жасаудан бас тарту негіздері

Төмендегі жағдайларда нотариаттық іс-әрекетті жасаудан бас тартылуы мүмкін:

  1. Мұндай іс-әрекетті жасау заңға қайшы келсе.
  2. Іс-әрекетті басқа нотариус жасауға тиіс болса.
  3. Әрекет қабілеттілігі жоқ адам немесе қажетті өкілеттігі жоқ өкіл өтініш жасаса.
  4. Заңды тұлға атынан жасалған мәміле оның жарғысында немесе ережесінде көрсетілген мақсаттарға қайшы келсе.
  5. Мәміле заң талаптарына сәйкес келмесе.
  6. Нотариаттық іс-әрекет жасау үшін ұсынылған құжаттар заң талаптарына сәйкес келмесе.

Нотариус бас тартқан жағдайда, мүдделі адамға нотариаттық іс-әрекет жасауға жүгінген күннен бастап он күннен кешіктірмей бас тартудың дәлелді себептері көрсетілген қаулы береді.

Бас тарту туралы қаулыда көрсетілуге тиіс деректер

  1. Қаулы шығарылған күн.
  2. Нотариустың тегі және аты-жөні.
  3. Өтініш берушінің аты-жөні және мекенжайы (не заңды тұлғаның атауы және орналасқан жері).
  4. Жасалуы сұралған нотариаттық іс-әрекет.
  5. Бас тарту себептері (заңға сілтеме жасай отырып).
  6. Сотқа шағымданудың тәртібі мен мерзімі.

Нотариаттық іс-әрекет жасаудан бас тартуға немесе нотариаттық іс-әрекеттің дұрыс жасалмауына сот тәртібімен шағымдануға болады.

Қателерді түзету және құқықтарды қорғау

Егер нотариус жіберілген қате салдарынан өзі жасаған нотариаттық іс-әрекет қолданыстағы заңдарға қайшы келгенін немесе заңды және жеке тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін бұзғанын анықтаса, ол белгіленген тәртіпте нотариаттық іс-әрекеттің күшін жою жөнінде шаралар қабылдау үшін тиісті прокуратура органдарына хабарлауға міндетті.

Прокурорға ұсыныс жасалғаны туралы нотариус аумақтық прокуратура органына, мүдделі адамдарға, әділет органдарына, қажет болған жағдайда нотариаттық палатаға хабарлайды.

Нотариус өз бастамасы бойынша немесе мүдделі адамдардың өтініші бойынша куәландырылған не берілген құжаттың мәнін өзгертпейтін, әрі заңмен қорғалатын үшінші тұлғалардың құқықтары мен мүдделеріне нұқсан келтірмейтін анық көрінетін жазба қателерін және арифметикалық қателерді түзете алады.