Қазақ университеті
Қазақстандағы кедейшілік мәселесін зерттеу: ғылыми ізденістер мен бағыттар
Қазақстандағы кедейшілік феномені отандық зерттеушілердің назарында жүйелі түрде қарастырылып келеді. Мәселен, ғалымдар М.С. Аженов пен М.С. Садырова кедейшіліктің қазақстан қоғамына тән белгілерін талдаса, Н.К. Мамыров пен Ф. Акпура адам дамуы мәселелері аясында кедейшіліктің жекелеген түрлерін сипаттап, талдаған.
Қ. Мұхтарова кедейшіліктің экономикалық алғышарттарына назар аударып, оны алдын алу жолдарын іздестірді. Ал А. Смайлов пен Ю. Шоканаманов Қазақстандағы адам дамуы өлшемдерінің көрсеткіштеріне шолу жасап, статистикалық деректерді талдаумен айналысты.
Сонымен қатар Қазақстандағы адам дамуы және кедейшіліктің әртүрлі қырларын саралаған зерттеулер БҰҰ Даму бағдарламасы зерттеу тобы мен республикалық статистика жөніндегі агенттіктің бірлескен басылымдарында көрініс тапты. Бұл материалдарда ең осал кедей топтарының жағдайын жақсартуға бағытталған шаралар ұсынылған.
Зерттеу нысаны, пәні және мақсаттары
Зерттеу нысаны
Қазақстандағы кедей топтар.
Зерттеу пәні
Кедейлердің Қазақстанның әлеуметтік құрылымындағы орны, олардың ішкі жіктелуі, әртүрлі шағын топтары және әр топтың өмір сүру салтының ерекшеліктері.
Мақсат пен міндет
Қазақстандағы кедейлердің тұрмысын жақсарту және оларды жұмыспен қамтудың жаңа нысандары мен тәсілдері бойынша ұсыныстар әзірлеу.
Ғылыми жаңалық және әдіснамалық негіз
Теориялық-әдіснамалық тірек
Зерттеудің теориялық-әдіснамалық негізі ретінде отандық және шетелдік ғалымдардың осы тақырыпқа қатысты еңбектері пайдаланылды. Қазақстандық зерттеушілер М. Аженов пен М. Садырова бірлесіп жазған «Кедейлік социологиясы» (Алматы: Қазақ университеті) еңбегі негізгі дереккөздердің бірі ретінде алынып, жұмыс барысында бірнеше рет сілтеме жасалды.
Заңнамалық негіз
- Қазақстан Республикасының Конституциясы және қолданыстағы заңдар.
- Халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау жөніндегі мемлекеттік саясатты іске асыратын нормативтік құжаттар.
- Әйелдер мен балалардың денсаулығын қорғау, жастарды, қарттар мен мүгедектерді, жұмыссыздарды, табысы төмен топтарды, жетімдерді және асыраушысы жоқ отбасыларды қолдау жөніндегі құжаттар.
- Тиісті министрліктердің ведомстволық актілері.
Деректік және эмпирикалық база
- Жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау мәселелерін көтеретін мерзімді басылымдар материалдары.
- Нақты социологиялық зерттеулер нәтижелері және статистикалық органдар деректері.
- Автор жүргізген эмпирикалық зерттеу материалдары.
Қолданылған әдістер
Зерттеу барысында байқау және бақылау, сауалнама жүргізу, интервью алу, салыстырмалы талдау, контент-анализ, социометриялық талдау сияқты әдістер қолданылды.
Ғылыми және практикалық маңызы
Зерттеуде кедейлердің Қазақстанның әлеуметтік құрылымындағы орны және әртүрлі әлеуметтік топтардың кедейшілік жағдайында өмір сүруінің шектік деңгейлері айқындалды. Осы нәтижелерді еңбек және халықты әлеуметтік қорғау саласындағы мемлекеттік органдар, сондай-ақ Президент жанындағы әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия, жергілікті атқарушы органдар жоқшылық жағдайында өмір сүретін адамдарға көмекті жақсарту, әлеуметтік қорғау жүйесінің тиімділігі мен нысаналылығын арттыру үшін қолданбалы құрал ретінде пайдалана алады.
Сонымен қатар жұмыс материалдары жоғары оқу орындарында экономика, құқықтану және әлеуметтану мамандықтары бойынша дәрістерде және оқу-әдістемелік курстарда пайдалануға жарамды.
Негізгі тұжырымдар және апробация
Қорғауға ұсынылған тұжырымдар
Жұмыста кедей топтардың әлеуметтік құрылымдағы орны, ішкі жіктелуі және әлеуметтік қолдау тетіктерін жетілдіруге қатысты қорытындылар жүйеленіп, қорғауға ұсынылды.
Сыннан өтуі және жариялануы
Зерттеудің негізгі мазмұны республикалық деңгейдегі басылымдарда жарияланған мақалаларда, ғылыми-практикалық конференциялар мен ғылыми семинарларда жасалған баяндамаларда баяндалды және жергілікті билік органдарының іс-тәжірибесіне енгізілді.
Мақұлдануы
Зерттеу жұмысы Қожа Ахмет Яссауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің социология кафедрасында және Қазақ ұлттық университетінің социология кафедрасының кеңейтілген мәжілісінде талқыланып, мақұлданды және қорғауға ұсынылды.
Жұмыстың құрылымы
Диссертация кіріспеден, 2 бөлімнен, 7 бөлімшеден, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады.