Өмірі мен шығармашылығы.

Өмірі мен шығармашылығы

Б. Байқадамов 1917 жылы Торғай облысының Торғай селосында дүниеге келді. Әке-шешесі өнерге жақын, дарынды адамдар еді: анасы ән шығарып, өзі орындаса, әкесі домбырада ойнаған. Музыкаға құштарлық болашақ композитордың бойында бала кезінен қалыптасты — ол ән айтып, домбыра тартты.

Тарихи кезең және тағдыр сынағы

1920–1930-жылдар қазақ халқы үшін күрделі кезең болды: жаңа өмір құрумен қатар аштық, қоныс аудару, жазалау сияқты ауыр оқиғалар елді шарпыды. Бұл зобалаң Байқадамовтар отбасын да айналып өтпеді. 1930 жылы әкесі ату жазасына кесіліп, Б. Байқадамов интернатта тәрбиеленді.

Интернатта жүріп те ол өнерден қол үзбеді: көркемөнерпаздардың үрмелі оркестріне қатысып, музыка әлемімен байланысын жалғастырды. Дегенмен сол жылдары музыка бірден оның негізгі кәсібіне айнала қойған жоқ.

Математикадан музыкаға қарай

Мектеп жылдарында оның математикаға қабілеті айқын көрініп, кейінгі тағдырына ықпал етті. Бұл қызығушылық 1940-жылдардың соңына дейін сақталды. 1937 жылы Бақытжан Байқадамов Қазақтың Абай атындағы педагогикалық институтының механика-математика факультетін бітіріп, кейін орта мектепте математика мұғалімі болып қызмет атқарды.

Дәл осы жылдары музыкаға ынтасы күшейе түсті. Институтта драма үйірмесін ұйымдастырып, алғашқы әндерін жазды. Мектепте де өнерпаздардың музыкалық ансамблін құрып, шығармашылық жұмысын жүйелі түрде жалғастырды.

Кәсіби жолы: ұжым жетекшісі және композитор

Соғыстан кейінгі жылдары Байқадамовтың музыкаға бет бұрысы айқындала түсті. Өнерпаздар ұжымын ұйымдастырушы деңгейінен кәсіби ұжым жетекшісіне дейін өсіп, Қазақтың қыздар ән-би ансамблінің жетекшісі болды. 1940-жылдардың соңында оған Қазақтың мемлекеттік хор капелласын басқару сеніп тапсырылды.

1950-жылдары ол бұл ұжыммен тығыз жұмыс істеп, шығармашылығында жаңа бағыт қалыптастырды. Хорға арналған шығармалар жазу оның ән жанрымен қатар негізгі өзекті саласына айналды. Ұжымдарды ұйымдастырудағы тәжірибесі ұстаздықты біртіндеп ысырып, композиторлық мамандықты терең игеруіне жол ашты.

Консерватория және жанрлық кеңею

Консерваторияда ол композицияны Е. Брусиловскийдің класында оқыды. Оқу барысында әртүрлі жанрларды меңгеріп, шығармашылық өрісін кеңейтті. Дипломдық жұмысы ретінде «Ақайша» операсын ұсынды. Сонымен қатар «Майра» музыкалық комедиясын, «Жарқын жастық жақ», «Тамаша мереке» симфониялық поэмаларын, екі сонатаны және фортепианоға арналған он вариацияны жазды.

Халық аспаптары, өңдеулер және хорға бастау

Өнерпаздар ансамблімен жұмыс істеген жылдары ол халық аспаптар оркестріне арнап музыка жазды. Консерваторияда оқып жүргенде және одан кейін де бірқатар қызықты туындылар дүниеге әкелді: «Домалатпай», «Саранжап», «Қосалқа», «Қарабас» күйлерін өңдеп, «Жарыс» сюитасын жазды.

Бұл бағыттағы еңбектің мәні зор болды: халық аспаптарының табиғатын терең тану кейін оның хорға арналған музыкасына кеңінен орнықты.

Соңғы жылдардағы көпқырлы қызмет

Өмірінің соңғы жиырма жылында Байқадамовтың қызметі ерекше көпқырлы болды: ол композитор, ұстаз және ұйымдастырушы ретінде қатар еңбек етті. Бұл үш арна бір-бірімен тығыз байланысып, бірін-бірі толықтырды. Өзі басқарған ұжымдарға арнап жазған шығармалары олардың қалыптасуына, өсуіне ықпал етті.

«Айгүл» би ансамблін басқарған тұста «Саяхатта» вокалды-би композициясын жазды. Ол домбыраның мүмкіндігін терең меңгеріп, А. Жұбанов бастаған халық аспаптарын өңдеу дәстүрін жалғастырды. Бұл тұста оның механика-математика факультетінде алған білімі де пайдаға жарады: құрылым, ырғақтық ойлау және жүйелілік шығармашылық еңбегінде айқын сезілді.

Байқадамов халық аспаптарының үндік табиғатын терең түсініп, оны кейіннен хорға арналған шығармаларында шебер пайдалана білді. Осылайша, оның өмір жолы — жеке тағдыр, тарихи кезең және өнерге адал еңбектің тоғысқан көрінісі болды.