Психологиялық қызметтің құжаттамасы
Құжат туралы
Бұл мәтін Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2011 жылғы 20 желтоқсандағы № 528 бұйрығына қатысты. Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2012 жылғы 17 қаңтарда № 7380 болып мемлекеттік тіркеуден өткен.
Құжаттың мақсаты — орта білім беру ұйымдарында психологиялық қызметтің жұмыс істеу қағидаларын бекіту және оны жүзеге асыру тәртібін нақтылау.
Нормативтік негіз
«Білім туралы» ҚР Заңы (2007 ж. 27 шілде), 5-бап 45-1) тармақшасы, ҚР Конституциясы және Бала құқықтары туралы конвенция.
Күшіне енуі
Алғаш ресми жарияланған күнінен кейін 10 күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.
Бұйрықтың негізгі тармақтары
- Орта білім беру ұйымдарында психологиялық қызметтің жұмыс істеу қағидалары бекітілді.
- Мектепке дейінгі және орта білім департаментіне бұйрықты мемлекеттік тіркеуді қамтамасыз ету және тіркеуден кейін БАҚ-та жариялау тапсырылды.
- Орындалуын бақылау Білім және ғылым вице-министріне жүктелді.
Министр: Б. Жұмағұлов. Келісілді: ҚР Денсаулық сақтау министрлігі (С. Қаирбекова, 2011 ж.).
Қағидалар: жалпы ережелер
Психологиялық қызметтің мәртебесі
- Психологиялық қызмет — орта білім беру ұйымының құрылымдық бөлімшесі.
- Құрылымы ұйымның тұрпатына, түріне, қажеттілігіне және педагог-психолог штат бірліктеріне қарай айқындалады.
- Қызмет ҚР заңнамасы мен осы қағидалар шеңберінде жүзеге асырылады.
Құжаттама құрамы
Психологиялық қызметтің құжаттамасы төмендегілерді қамтиды:
- жұмысты ұйымдастыру қағидалары;
- күнтізбелік жұмыс жоспары (басшы бекіткен);
- психодиагностика, тренинг, дамыту және түзету бағдарламалары;
- әдістемелік әзірлемелер;
- психодиагностикалық әдістемелер тізбесі және деректер банкі;
- оқушылардың психологиялық даму жеке карталары және топтық психологиялық портреттері;
- тексеру нәтижелері, қорытынды және ұсынымдар;
- жұмыс түрлерін есепке алу журналы (мөрмен бекітілген);
- тоқсандық/жартыжылдық/жылдық талдамалық есептер.
Жұмыс қорытындылары жергілікті білім органдары бекіткен есептік құжаттамада көрсетіледі.
Мақсаттар мен міндеттер
Негізгі мақсат
Білім алушылардың психологиялық денсаулығын сақтау, қолайлы әлеуметтік-психологиялық жағдай қалыптастыру және білім беру үдерісіне қатысушыларға психологиялық қолдау көрсету.
Негізгі міндеттер
- тұлғалық және зияткерлік дамуға ықпал ету, өзін-өзі дамыту дағдыларын қалыптастыру;
- ақпараттық қоғам жағдайында табысты әлеуметтенуге психологиялық жәрдем беру;
- әр оқушыға жеке тәсіл қолдану үшін психологиялық-педагогикалық зерделеу жүргізу;
- психодиагностика жүргізу және шығармашылық әлеуетті дамыту;
- қиыншылықтар мен проблемаларды шешуге бағытталған психологиялық түзету жұмыстарын іске асыру;
- ата-аналар мен педагогтерге консультациялық көмек көрсету;
- білім беру үдерісі субъектілерінің психологиялық-педагогикалық құзыреттілігін арттыру.
Қызмет келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылады: психодиагностикалық, консультациялық, ағартушылық-профилактикалық, түзету-дамытушылық және әлеуметтік-диспетчерлік.
Қызмет бағыттары: мазмұны
Психодиагностикалық бағыт
- оқушыларды психологиялық диагностикалау;
- бейімделу, даму және әлеуметтену мақсатында кешенді тексеру;
- қабілет, қызығушылық және икемділікті диагностикалау;
- нәтижелер негізінде психологиялық тұжырымдар мен ұсынымдар әзірлеу.
Консультациялық бағыт
- оқушыларға, ата-аналарға және педагогтерге сұраныс бойынша консультация беру;
- жеке тұлғалық және кәсіптік өзін-өзі айқындау мәселелері бойынша жеке және топтық консультациялар жүргізу;
- күйзеліс, жанжал және күшті эмоционалдық ширығу жағдайындағы оқушыларға психологиялық қолдау көрсету;
- тұлғааралық және топаралық жанжалдарды шешуде делдалдық жұмыстарды ұйымдастыру.
Ағартушылық-профилактикалық бағыт
- оқушылар мен педагогтердің өзін-өзі айқындауына және кәсіптік өсуіне ықпал ету;
- бейімсіздіктің психологиялық алдын алу;
- педагогтерді аттестаттауды әлеуметтік-психологиялық қолдау;
- әдістемелік бірлестіктер, педагогикалық кеңес және медициналық-психологиялық-педагогикалық консилиум жұмысына қатысу.
Түзету-дамытушылық бағыт
- жеке тұлғалық өсуге арналған тренингтер өткізу;
- тұлғалық, зияткерлік, эмоционалдық-еріктік және шығармашылық дамуды үйлестіруге бағытталған сабақтарды ұйымдастыру;
- жанжалға бейім тұлғааралық қатынастарды түзету.
Әлеуметтік-диспетчерлік бағыт
- педагог-психолог құзыретінен тыс мәселелер бойынша аралас мамандармен (дефектолог, логопед, тифлопедагог және т.б.) өзара іс-қимыл;
- әлеуметтік-медициналық-психологиялық қызметтер туралы деректер банкін қалыптастыру;
- аралас мамандармен және шұғыл көмек көрсететін мүдделі органдармен өзара іс-қимыл нәтижелеріне мониторинг жүргізу.
Ұйымдастыру, үйлестіру және өзара әрекет
Жұмыс орны және жағдайлар
Қызмет диагностикалық, дамытушылық, түзету және профилактикалық жұмыстар кешенін жүргізу үшін қажетті жағдайлармен қамтамасыз етілген, жеке бөлмелерде орналасқан педагог-психолог кабинеті базасында ұйымдастырылады. Жұмыс жеке және топтық форматта жүргізіледі.
Үйлестіру
Жұмысты республикалық деңгейде білім беру саласындағы уәкілетті орган, өңірлік деңгейде аудандық, қалалық және облыстық білім басқармалары (бөлімдері) үйлестіреді.
Серіктестік және байланыс
Қызмет педагогикалық және медициналық қызметкерлермен, денсаулық сақтау жүйесімен, қамқоршылық және қорғаншылық органдарымен, ата-аналар қоғамымен тығыз байланыста жүзеге асырылады.
Кәсіби қауымдастықтармен өзара әрекет
Психологиялық қызмет педагог-психологтардың әдістемелік бірлестіктерімен, психологиялық орталықтармен, жоғары оқу орындарының психология кафедраларымен, тәжірибелі психологтар қауымдастықтарымен және білім бөлімдерінің әдістемелік кабинеттерімен өзара әрекеттеседі.
Педагог-психологтың қызметі: талаптар мен жауапкершілік
Кәсіби негіз және құзыреттер
- өз қызметінде осы қағидаларды басшылыққа алады және кәсіби құзыреті шеңберінде шешім қабылдайды;
- жалпы, педагогикалық, жас ерекшеліктік, әлеуметтік және медициналық психологияны, психодиагностика мен консультация беруді, сондай-ақ психологиялық ғылымның заманауи жетістіктерін білуі тиіс;
- ғылыми негізделген диагностикалық, түзетушілік, дамытушылық және профилактикалық әдістемелерді қолданады;
- оқушының жеке-психологиялық ерекшеліктерін оқу кезеңі бойына диагностикалауды жоспарлайды;
- дамуындағы ауытқуларды анықтауға және қолдау көрсетуге қатысады;
- күйзеліс пен жанжал жағдайында оқушыларға және педагогтерге психологиялық көмек көрсетеді;
- бейәлеуметтік мінез-құлықтың алдын алуға және уақтылы түзетуге ықпал етеді;
- кәсіби біліктілігін жүйелі түрде арттырады және психологиялық мәдениетті қалыптастыруға атсалысады;
- тиісті даярлығы жоқ адамдардың психодиагностика және түзету жұмыстарын жүргізуіне жол бермейді.
Біліміне қойылатын талап
Педагог-психологта «Психология және педагогика» мамандығы бойынша жоғары кәсіби білім немесе «Практикалық психология» бойынша қайта даярлау арқылы алынған қосымша білім болуы қажет. Сондай-ақ «Психология» қосымша мамандығымен жоғары педагогикалық білім болуы мүмкін.
Еңбек жағдайы және бағынуы
- лауазымдық жалақы, еңбек демалысының ұзақтығы және тарификацияланған педагогикалық жүктеме ҚР Үкіметінің 2008 жылғы 30 қаңтардағы № 77 қаулысына сәйкес айқындалады;
- әкімшілік бағыты бойынша ұйым басшысына, кәсіби бағыты бойынша — білім басқармаларында психологиялық қызметке жетекшілік ететін маманға бағынады.
Жауапкершілік
- диагностика нәтижелерінің дәлдігі мен қолданылған әдістердің барабарлығы;
- ұсынымдар мен қорытындылардың негізділігі;
- психологиялық ақпараттың құпиялылығы;
- есепке алу және есеп беру құжаттамасының жүргізілуі мен сақталуы;
- кәсіби психологиялық этиканың сақталуы;
- материалдық-техникалық құралдардың сақталуы.
Қорытынды ереже
Білім беру ұйымының басшысы психологиялық қызметтің жұмысын ұйымдастыруды және қажетті жағдайлармен қамтамасыз етуді жүзеге асырады.