Қазақша рефераттар

Есептер шығарумен таныстыру

Кіріспе

Егемен еліміздің өсіп келе жатқан ұрпағын ойлы да іскер, жігерлі де батыл, өзіне сенімді, интеллектуалдық деңгейі жоғары, дүниетанымы дұрыс қалыптасқан азамат етіп тәрбиелеуде мектептің орны ерекше. Соңғы жылдары еліміздің қоғамдық өміріндегі елеулі өзгерістердің бірі — білім беру саласында жүргізілген реформалар. Ең басты мақсат — әлемдік білім кеңістігіне жедел ену ғана емес, сол кеңістікте өзіндік орнымызды айқындау.

Қай кезеңде, қандай реформа жағдайында болмасын білім ордасының — мектептің — басты тұлғасы мұғалім екені анық. Мемлекеттік білім саясаты ең алдымен осы мұғалімдер арқылы жүзеге асады. Ал мұғалімдер қауымының негізгі міндеті — рухани жан дүниесі бай, жан-жақты, үйлесімді дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру.

Баланың өз-өзіне сенімін нығайту, өз бойынан жақсы қасиеттерді іздеуге дағдыландыру — оның өмірден өз орнын табуына жол ашады. Бүгінгі білім берудің күре тамыры да — осы.

Қазіргі уақытта адамның ақыл-ой мүмкіндіктеріне қойылатын талап артып келеді. Осындай күрделі міндеттерді шешуде орта мектептің бастауыш сатысының рөлі айрықша. Бастауыш мектеп — оқушының тұлғасы мен санасы қатар дамитын қайталанбас құнды кезең. Сондықтан белгілі көлемдегі білім, білік, дағдыларды меңгерту және оқушыны жан-жақты дамыту — бүгінгі күннің басты талабы.

Білім беру жүйесіндегі өзгерістер және 12 жылдық оқыту

XXI ғасыр қоғам өмірінде жаңа дәуір белгілері айқын сезілуде. Болашаққа бастайтын жолдардың нышандары қоғамдық тіршіліктің көптеген қырларынан көрінеді. Солардың ішінде әлеуметтік маңызы мен ықпал салмағы ерекше сала — білім беру жүйесі. Өйткені білім беру әрекеті тек бір адамның тағдырына ғана емес, елдің ертеңгі әлеуметтік ахуалына, тұрмыс деңгейіне, өркениеттік дамуына тікелей әсер етеді.

Негізгі бағыт

Білім беруді халықаралық деңгейге көтеру — әлемдік білім кеңістігіне толыққанды кірігу шарты.

Көкейкесті мәселе

Жалпы білім беруде 12 жылдық оқытуға көшу қоғам назарындағы өзекті тақырыптардың бірі.

12 жылдық оқуға ауысудың алғышарттары бірнешеу. Біріншіден, өркениетті елдер қатарына ұмтылу әлемдік білім кеңістігіне кіру қажеттігін туғызады. Екіншіден, әлеуметтік-экономикалық деңгейдің өсуі білім беруді жаңа сапалық деңгейге көтеруді талап етеді. Үшіншіден, нарықтық қатынастар орныққан жағдайда білім берудің құрылымы мен мазмұны заман талабына сай жаңаруы тиіс. Төртіншіден, ғылыми-техникалық прогрестің қарқынын ескеріп, оны оқу үдерісіне тиімді енгізу қажет.

Жүйелі жаңарту тәжірибесі

Егемендік жылдарында білім беру саясатында бірқатар жұмыстар атқарылды: 1–8 сыныптар деңгейінде мектептің жаңа құрылымы, мазмұны және жаңа буын оқулықтары енгізілді. Кемшіліктері болғанымен, бұл — өркениеттік деңгейге ұмтылудағы заңды қадамдардың бірі.

Зерттеудің бағыты: бастауыштағы шығармашылық жаттығулар және есеп шығару

Зерттеу параметрлері

Объектісі
Бастауыш сыныпта орындалатын шығармашылық жаттығулар.
Пәні
Математиканы оқыту әдістемесі.
Нысанасы
Бастауыш сынып оқушыларын жазбаша есептер шығаруға үйрету.
Мақсаты
Шығармашылық жаттығуларды орындау технологиясын тиімді қолдануға негізделген әдістемені ұсыну.

Маңыздылығы

Теориялық маңызы: оқушының өз-өзіне сенімін қалыптастыру және өз бойынан қасиет іздеуге дағдыландыру — оның өмірден өз орнын табуына ықпал етеді.

Практикалық маңызы: жинақталған материалдарды жас мұғалімдер мен тәлімгер-студенттер әдістемелік құрал ретінде пайдалана алады.

Ғылыми жаңалығы: бастауыш мектепте шығармашылық жаттығуларды ұйымдастыру мен өткізудің педагогикалық негізі жүйеленді.

Зерттеу міндеттері мен әдістері

Міндеттері

  • Интеллектуалдық деңгейі жоғары тұлғаны тәрбиелеу мен оқытудың маңызын негіздеу.
  • Шығармашылық жаттығулар технологиясының оқушының білім деңгейі мен дамуына ықпалын талдау.
  • Қазіргі әдістемелік құралдармен танысып, тиімді тұстарын жинақтау.

Әдістері

  • Тақырып бойынша жарияланған мақалаларды іздестіру және сыни талдау.
  • Әдістемелік эксперименттер жүргізу, дайындамалар мен ұсыныстарды апробациялау.
  • Қорытынды жасап, практикалық ұсыныстар ұсыну.

Зерттеу жұмысы 2012–2014 оқу жылдары аралығында жүргізіліп, нәтижелері өңделді және қорытындылар жасалды.

Математика сабағындағы шығармашылық іс-әрекет: өзіндік жұмыстың логикасы

Математиканы оқытудағы шығармашылық тапсырмалар бүкіл сыныпқа берілуі мүмкін. Әр оқушы оны орындау барысында өз мүмкіндігі мен дайындық деңгейіне сүйеніп жұмыс істейді. Өзіндік жұмыс кезінде мұғалім арнайы тапсырма ұсынып, оқушының оның қажеттілігін түсінуіне бағыт береді.

Өзіндік жұмыстың 3 қадамы

  1. Талдау: тапсырманың мазмұнын ашу, оны бұрынғы біліммен байланыстыру, мақсатты түсіну, қандай амалдар қажет екенін және күтілетін нәтижені болжау.
  2. Орындау: жоспарланған әрекеттерді іске асырып, тапсырманы орындау.
  3. Бағалау: алынған нәтижені жоспармен салыстыру, өзін-өзі бақылау, қателерді көру және түзету.

Ғылыми ақпараттың жедел өсуі жағдайында оқушының өздігінен білім алып, өз бетімен жұмыс істей білуі ерекше маңызға ие. Сондықтан өзіндік жұмыстарды дидактикалық тұрғыдан мынадай түрлерге бөлуге болады: білім алуға арналған, алған білімді қолдануға және дербестік қабілетін дамытуға арналған, теориялық материалды тексеруге арналған жұмыстар.

Жаңа материалды өз бетінше оқу: сұрақ қою мәдениеті

Оқушылардың жаңа материалды өз бетімен оқуы — біртіндеп қалыптасатын іскерлік. Бұл дағдыны қалыптастыру үшін жұмысты сабақ үстінде, сыныпта бастау маңызды. Мұғалім кейбір тақырыптарды үй тапсырмасы ретінде ұсына алады, бірақ әрбір оқушының осындай жұмысқа дайын екеніне көз жеткізуі тиіс.

4-сыныпқа мысал: «Бұрыш. Тең бұрыштар» тақырыбын тексеру сұрақтары

  • Берілген сурет бойынша бұрыштарды атаңдар.
  • Суреттегі бұрыштарды белгілеңдер (бір әріппен және үш әріппен).
  • Бұрыштың қабырғаларын көрсетіңдер.
  • Бұрыштың төбесін атаңдар.
  • Бұрыштардың теңдігі қалай тексеріледі?
  • Бұрыштың биссектрисасы дегеніміз не?

Сұрақтардың бір бөлігі оқулықта тура берілмегені дұрыс: бұл оқушыны ойлануға, өз түсінігін құрастыруға үйретеді.

Маңызды ескерту: өзіндік жұмыстың тәуекелі

Егер оқушы тапсырманы орындауға дайын болмаса, еңбегі нәтижесіз болуы мүмкін. Қате дер кезінде түзетілмесе, ол қате «дұрыс ереже» ретінде санада бекіп қалуы ықтимал. Сондықтан теориялық материал толық меңгерілмей тұрып, көлемі ауыр немесе тым жеңіл өзіндік жұмыс ұсынуға болмайды.

Нәтижеліліктің маңызды шарты — тексеруді уақтылы және дұрыс ұйымдастыру. Тексеру тек дайын шешімді көрсету емес, шешімнің жолын түсіндіру, түрлендірулерді талдау, қосымша сұрақтар қою арқылы жүргізілуі керек.

Оқығанды түсінуді тексерудің ықшам үлгісі (2-сыныпқа)

  1. Оқулық мәтінін өздерің оқып шығыңдар.
  2. Жауап жоспарын құрыңдар.
  3. Жоспарды оқып, талқылаңдар.
  4. Әр пункт бойынша кеңейтілген жауаптың сызба-нұсқасын ұсыныңдар.
  5. Жоспардың кейбір пункттері бойынша жауап беріңдер.

Жоспар құруда оқушылар, әдетте, мына тіректерге сүйенеді: анықтама, қасиеттер, шарт.

Сөзді есептер, логикалық есептер және ауызша есептер

Оқытудың шығармашылық өздік жұмыстары ішінде сөзді есептер маңызды орын алады. Олар оқушының дербестігін шыңдап қана қоймай, математиканың практикалық қолданбалы рөлін көрсетеді, білім мен білікті қалыптастырады. Оқушылар есеп шығаруда, әдетте, үш кезеңнен өтеді: есеп шартын математикалық тілге көшіру, шешімді шартпен салыстырып тексеру, жұмысты жоспарлау және жүзеге асыру.

Логикалық есептер

  1. Қоймадағы шеге жәшіктерге 24, 23, 17, 16 килограмнан орналастырылған. Қоймашы жәшіктерді ашпай-ақ 100 килограмм шегені қалай босата алады?
  2. 22 сіріңке таяқшасымен ауданы мейлінше үлкен тіктөртбұрышты қалай құрастыруға болады?

Ауызша есептердің тәрбиелік қыры

Халық есептерін ауызша шешу барысында оқушы теру мен алмастыру, салыстыру, бөлінгіштік, прогрессия қасиеттері, ықтималдық шарттары сияқты амалдарды қолдана алады. Бұл халықтық есептерде қазіргі математикалық ойлаудың көптеген элементтері бар екенін байқатады.

Халық есебінен мысал: «Құтты қазықтар»

Бір қария ер жеткен үш ұлына малын еншіге бөлгісі келіп, он екі қазықты қатар қағады. Бірінші қазыққа 1 қой, екіншісіне 2 қой, үшіншісіне 3 қой — осылайша он екінші қазыққа 12 қой байлайды. «Осы қойларды тең бөліп алыңдар», — дейді. Үлкені: «Қазықтағы қойлар саны тең емес қой, қалай тең бөлеміз?» — деп сұрайды. Сонда қария: «Әрқайсың төрт қазықтан ағытып алсаңдар, еншілерің тең болады», — дейді.

Бұл есептің бірнеше шешімі бар. Әр ұлға тиесілі үлес: 26 қой.

Бастауыш сыныптағы есептер: дайындық кезеңінің мәні

Математиканы оқытудың жалпы жүйесінде есеп шығару — ең тиімді жаттығулардың бірі. «Есеп» ұғымы және оның элементтерімен (шарты, сұрағы, берілген және ізделінді сандар, олардың байланысы) оқушыларды айқын түрде таныстыруға дейінгі уақытты мазмұнды есептерді енгізудің дайындық кезеңі деуге болады.

Бұл кезеңде оқушылар мектепке дейінгі білім-білігін толықтырып, жүйелейді; санауға, салыстыруға, 10 көлеміндегі сандардың нумерациясын меңгеруге негіз қаланады. Жазбаша есептер осы тұста сандар мен амалдардың мәнін нақтылап көрсетудің құралы ретінде қызмет етеді: әсіресе «1-ді қосу», «1-ді азайту» секілді әрекеттерді көрнекі суреттер арқылы түсіндіруде тиімді.

Салыстыру арқылы ұғым қалыптастыру

Заттарды санау және салыстыру барысында оқушылар «қанша?», «бірдей», «үлкен–кіші», «ұзын–қысқа» сияқты ұғымдарды меңгереді. «Қанша болса, сонша» байланысы нақты әрекет арқылы түсіндіріледі: оқушылар мен санау шыбықтарын жұптастыру, дөңгелек пен шаршыны қатар қою, сәйкес жұптар құру және қорытынды шығару.

Сол сияқты «артық–кем» ұғымы да парлар құру арқылы біртіндеп айқындалады: бір қатарға қосымша фигура қосу, кейін теңестіру, соңында біреуін алып тастап қайта салыстыру арқылы оқушы сандық қатынасты тәжірибеде көреді.

Қорытынды бағыт

Бастауыштағы есептер жүйесі оқушыны тек амалдарды орындауға емес, ойлауды ұйымдастыруға, маңыздыны бөліп алуға, жоспар құруға және нәтижені тексеруге үйретеді. Бұл — кейінгі сыныптардағы күрделі математикалық әрекеттің іргетасы.