Отбасылық бюджеттің түрлері
Отбасы бюджетін жоспарлау
Отбасы бюджеті — белгілі бір уақыт аралығына (айға, жылға) есептелетін отбасының жалпы кірісі мен шығыстарының жиынтығы. Дұрыс жоспарланған бюджет қаржылық тұрақтылықты нығайтып, мақсаттарға жүйелі түрде жетуге көмектеседі.
Негізгі қағида
Бюджет түрін таңдауда отбасының әр мүшесінің пікірі ескерілуі тиіс. Келіспеушіліктердің алдын алудың ең тиімді жолы — ортақ ережені алдын ала келісіп, ашық талқылау.
Отбасылық бюджеттің түрлері
Дәстүрлі түрде отбасылық бюджеттің үш түрі бар: бірлескен, бірлескен-жеке және жеке бюджет.
Бірлескен бюджет
Ең кең тараған түрі. Әдетте табыс деңгейі тең болмаған кезде немесе жұбайлардың бірі екіншісінің қаржылық қолдауына көбірек сүйенетін жағдайда қолданылады.
- Барлық табыс ортақ қорда жиналады.
- Шығындар мен жоспарлар екеуі бірігіп талқыланып, шешіледі.
Жеке бюджет
Бұл модельде әр жұбай өз кірісі мен шығысын бөлек жоспарлайды және қаржыны дербес басқарады.
- Әркім өз қаржылық жоспарына өзі жауап береді.
- Келісім болмаса тұрмыстық шығындар бойынша түсініспеушілік тууы мүмкін.
Бірлескен-жеке бюджет
Аралас формат: үй шаруашылығына қатысты шығындарды бірге көтереді, ал қалған ақшаны әркім өз қажеттілігіне жұмсайды.
Ортақ жауапкершілік
Коммуналдық төлемдер, азық-түлік, балаларға қатысты шығындар секілді міндетті төлемдер бірге жоспарланады.
Жеке еркіндік
Қалған қаражат әр адамның жеке мақсаттарына, хоббиіне немесе жинағына бағытталады.
Кірістер мен шығындарды есепке алу
«Бюджет» сөзі тікелей мағынасында «әмиян» ұғымын береді, ал тұрмыстық деңгейде ол ақша кірістері мен шығыстарын жүйелі түрде тіркеуді білдіреді. Бюджет әрдайым екі бөліктен тұрады: кіріс және шығыс.
Ең маңызды алғашқы қадам
Қаржылық әл-ауқатқа жетудің басты шарты — нақты жасалған шығындардың көлемін анықтау. Ол үшін отбасының барлық шығындарын жинақтап, оларды екі топқа бөлу қажет:
Қажетті (міндетті) шығындар
Азық-түлік, коммуналдық қызметтер, көлік, балаларды оқыту секілді отбасы өмірінің негізгі қажеттіліктері.
Уақытша шығындар
Жоспарлы (аяқ-киім жөндеу, туыстарға сыйлық, күтпеген жағдайлар) және көңіл-күй үшін жасалатын жоспарланбаған шығындар.
Жоспарланбаған, «сәттік» шығындарды біртіндеп қысқарту маңызды: олар көбіне байқалмай жиналып, отбасылық бюджетке едәуір салмақ түсіреді.
Жүйелі есепке алудың әсері
Отбасылық бюджет тақырыбын зерттейтін көптеген аналитиктердің пікірінше, кірістер мен шығындарды тұрақты түрде есепке алу шығындардың шамамен 20%-ын үнемдеуге мүмкіндік береді. Жыл қорытындысында бұл сома кей отбасылар үшін екі айлық жалақыға тең болуы ықтимал.
Үнемделген қаражатты «тапқан ақша» деп те санауға болады: нәтиже тұрғысынан ол адал еңбекпен келген табысқа пара-пар. Ең тиімді қадам — бұл қаржыны мақсатты түрде жинақтап, кейін оны сауатты инвестициялау арқылы келешекте қосымша табысқа жол ашу.