Бюджет
Жергілікті бюджеттердің экономикалық мәні және шығыстары
Бюджет шығыстарында ұлғаймалы ұдайы өндірістің қажеттіліктерімен, сондай-ақ жаңа әлеуметтік-экономикалық шараларды орталықтандырылған түрде қаржыландырумен байланысты бағыттарды біріктіру көзделеді.
Қалыптастыру
Жергілікті басқару органдарының ақша қорларын қалыптастыру.
Қайта бөлу
Қорларды жергілікті деңгейдегі инфрақұрылым салалары мен халық арасында қайта бөлу.
Жергілікті бюджет қаражаты жұмсалатын негізгі бағыттар
Төмендегі тізім жергілікті бюджеттен қаржыландырылатын қызметтер мен бағдарламалардың кең тараған түрлерін қамтиды.
- Мектепке дейінгі, бастауыш, негізгі, орта, қосымша және кәсіптік орта білім беру.
- Әскери қызметке тіркеу және шақыру бойынша іс-шаралар.
- Жергілікті деңгейдегі төтенше жағдайлар бойынша жұмыстар.
- Жергілікті деңгейдегі құқық қорғау қызметі.
- Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі.
- Жергілікті деңгейдегі арнайы медициналық бағдарламалар.
- Мәслихат шешімдеріне сәйкес әлеуметтік қамсыздандыру саласында әлеуметтік көмек көрсету.
- Жұмыспен қамту бағдарламалары.
- Тұрғын үй бағдарламалары.
- Мәдени-ойын-сауық бағдарламалары.
- Өнеркәсіп және құрылыс объектілері.
- Қоршаған ортаны қорғау, жобалау-іздестіру жұмыстары, елді мекендерді кеңейту және қала жолдары мен көшелерін салу.
Қосымша ескертпелер
- Жергілікті бюджеттерден республикалық бюджетке берілетін ресми трансферттерді төлеу қарастырылады.
- Арнайы экономикалық аймақтарды қамтамасыз етуге арналған бағдарламаларды қаржыландыру жүзеге асырылады.
- Осы қызметтерді іске асыратын жергілікті бағдарламалардың әкімшілерін және оларға бағынысты мемлекеттік мекемелерді ұстау шығыстары да жергілікті бюджет есебінен жүргізіледі.
- Сыртқы экономикалық қызметке қатысты шығыстар ұлттық валютаның жоспарланған айырбас бағамы өзгерістеріне сәйкес, бөлінген қаражатты жұмсау кезіндегі ресми айырбас бағамы бойынша жүргізіледі.
2.3 Шығыс сметаларының орындалу есебі
Республикалық және жергілікті бюджеттер есебінен ұсталатын ұйымдар, сондай-ақ жекелеген ұйымдар жанындағы орталықтандырылған бухгалтериялар шығыс сметасының орындалу есебін «Республикалық және жергілікті бюджеттердің қаражаттары есебінен ұсталатын ұйымдардағы бухгалтерлік есеп жөніндегі нұсқаулыққа» сәйкес жүргізеді. Бюджет және бюджеттен тыс қаражаттар бойынша шығыстар сметасын орындаудың бухгалтерлік есебі осы нұсқаулықта көзделген шоттар жоспары бойынша біртұтас баланс негізінде жүзеге асырылады.
Нормативтік негіз
Бухгалтерлік қызмет басшылары өз жұмысында Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы 26 желтоқсандағы №2732 заң күші бар Жарлығын, бухгалтерлік есеп пен есеп беру туралы бекітілген ережелерді және өзге де нормативтік-құқықтық актілерді басшылыққа алады.
Есептің мақсаты
- Заңнаманың сақталуын бақылау үшін мемлекеттік органдарды қажетті ақпаратпен қамтамасыз ету.
- Сметалардың орындалуын, есеп айырысулардың жай-күйін және активтердің сақталуын бақылау.
- Ақшалай қаражаттар мен материалдық құндылықтардың сақталуын қамтамасыз ету.
Есепті жүргізу нысаны
Шығыс сметаларын орындаудың бухгалтерлік есебі мемориалдық-ордерлік нысан бойынша, аталған нұсқаулыққа сәйкес жүзеге асырылады.
Операциялар сметада көзделген бюджеттік сыныптаманың коды бойынша (бағдарлама, кіші бағдарлама, ерекшелік) жүргізіледі.
Орталықтандырылған есеп кезіндегі өкілеттіктер
Есеп орталықтандырылған жағдайда қызмет көрсетілетін ұйым басшыларының лимиттерге иелік ету құқығы сақталады. Нақтырақ айтқанда, олар:
- Тауар жеткізу және қызмет көрсету бойынша келісімшарттар жасасады.
- Орындалған жұмыстарға еңбек келісімдерін рәсімдейді.
- Шаруашылық және өзге де мұқтаждықтарға аванс алуға және қызметкерлерге аванс беруге рұқсат етеді.
- Бөлінген лимиттер шегінде шығыстарды төлеуге рұқсат береді.
- Белгіленген нормаларға сәйкес материалдарды, азық-түлік өнімдерін және басқа да құндылықтарды жұмсауды бекітеді.
- Есеп беретін тұлғалардың аванстық есептерін, түгендеу құжаттарын және өзге де материалдарды бекітеді.
Орталықтандырылған бухгалтерия ұйым басшыларымен келісілген мерзімдерде сметаның орындалуы туралы қажетті мәліметтерді ұсынады.
Бухгалтерлік қызметтің негізгі міндеттері
- Нұсқауларға сәйкес бухгалтерлік есепті дұрыс ұйымдастыруды қамтамасыз ету.
- Құжаттарды уақтылы әрі дұрыс рәсімдеу және операциялардың заңдылығына алдын ала бақылау жүргізу.
- Есепті дербес жүргізетін ұйымдарға ашылған лимиттерді дер кезінде хабарлау және сметаның орындалуына бақылау жасау.
- Арнайы қаржылар сметасы және бюджеттен тыс қаражаттар бойынша кірістер мен шығыстарды есепке алу.
- Қызметкерлерге жалақыны, ал студенттерге, тыңдаушыларға, аспиранттарға және оқушыларға стипендияны есептеу және уақтылы төлеу.
- Есеп айырысулар мен материалдық құндылықтарды түгендеуге қатысу, нәтижелерін уақытылы әрі дұрыс рәсімдеу және есепте көрсету.
- Есеп-есептеу жұмыстарын компьютерлендіру.
- Белгіленген мерзімде бухгалтерлік есептілікті жасау және тапсыру.
- Штатта экономист болмаған жағдайда ұйым басшысымен бірге шығыс сметасын және оған қатысты есептеулерді жасау және келісу.
- Активтердің, арзан әрі тез тозатын заттардың сақталуына және пайдалану орындарында дұрыс қолданылуына бақылау жасау.
- Есеп саясаты құжаттарын, машиналық өңдеу бағдарламаларын және өзге материалдарды сақтау, белгіленген тәртіппен архивке өткізу.
Бастапқы құжаттар: талаптар және жауапкершілік
Есеп тіркелімдеріне жазу үшін негіз — операция фактісін растайтын құжаттар. Бастапқы құжаттар операция жасалған сәтте, ал бұл мүмкін болмаған жағдайда — операция аяқталғаннан кейін бірден жасалуға тиіс.
Құжат сапасы үшін жауаптылар
Құжаттардың уақтылы және сапалы жасалуы, бухгалтерлік есепке белгіленген мерзімде тапсырылуы, сондай-ақ құжаттағы деректердің шынайылығы үшін құжатты жасаған және оған қол қойған тұлғалар жауап береді.
Жазбаларды жүргізу талабы
Бастапқы құжаттардағы жазбалар ұзақ уақыт сақталуын қамтамасыз ететін құралдармен ғана жүргізілуге тиіс.
Бастапқы құжаттың міндетті деректемелері
- Құжаттың атауы (нысаны) және нысан коды.
- Жасалған күні (уақыты).
- Шаруашылық операциясының мазмұны.
- Сапалық және құндық өлшемдер (көрсеткіштер).
- Операцияны жасау және рәсімдеу дұрыстығына жауапты лауазымды тұлғалардың атауы.
- Қолдар және олардың толық жазбасы (қолтаңба талдамасы).
Түзетулерге қойылатын шектеулер
Бастапқы құжаттардың мәтіндік бөлігінде де, сандық деректерінде де өшіруге, тазартуға және келісілмеген түзетулер енгізуге жол берілмейді.
Материалдық жауапкершілік
Ақшалар мен материалдық құндылықтардың сақталуына жауапты тұлғалармен белгіленген тәртіппен толық жеке материалдық жауапкершілік туралы жазбаша шарт жасалады.