Күшікті таңдау
Аңшылық иттер туралы шолу
Аңшы ит шаруашылығы: тарихы, жүйеленуі және тәжірибелік қырлары
Бұл жазбада аңшылық иттердің қалыптасу тарихы мен тұқымдық жіктелуі, Еуропадағы тұқымдық аңшылық ит шаруашылығының тәжірибесі, сондай-ақ Орта Азия мен Қазақстандағы қазіргі жағдайы қарастырылады. Бұған қоса, іздеуге маманданған тұқымдар, ит көрмелері мен сынақтарының маңызы, Семей өңіріндегі ахуал және күшікті таңдаудан бастап оны дұрыс өсіруге дейінгі негізгі қадамдар жинақталады.
Аңшылық иттердің пайда болуы және классификациясы
Аңшылық иттер адамның тұрмыс-тіршілігімен қатар дамып, уақыт өте келе нақты міндеттерге бейімделген тұқымдарға бөлінді. Классификация көбіне жұмыс бағытына сүйенеді: аңды табу, ізімен қуалау, нұсқау (стойка), әкелу (апорт), жаралы аңды іздеу, сондай-ақ қуу мен ұстау.
Жұмысқа негізделген жіктеу
- Іздейтін және бағыт көрсететін иттер
- Апорт әкелетін және су құстары үшін бейімделген иттер
- Ізімен қуалайтын иттер
- Қууға және көзбен шолып қуалауға бейімделген иттер
Неге жіктеу маңызды?
Дұрыс жіктеу аңшылық міндетіне сәйкес тұқымды таңдауға, жаттықтыру бағдарламасын жоспарлауға және тұқымдық жұмыста қажетті қасиеттерді сақтауға көмектеседі.
Негізгі қағида: тұқымның сыртқы бейнесінен бұрын, оның жұмыс қабілеті мен мінез-құлқы бағаланады.
Еуропадағы тұқымдық аңшылық ит шаруашылығы
Еуропада тұқымдық аңшылық ит шаруашылығы жүйелі түрде қалыптасқан: селекция, далалық сынақтар, жұмысқа арналған стандарттар және тұқым кітаптары (шежіре) ұзақ уақыт бойы тұрақты жүргізіліп келеді. Мұндай тәжірибе тұқымның қасиеттерін сақтауға және қажетті бағытта жетілдіруге мүмкіндік береді.
Орта Азия мен Қазақстандағы тұқымдық ит шаруашылығының жағдайы
Орта Азия мен Қазақстанда аңшылық иттерді өсіру дәстүрі терең болғанымен, тұқымдық жұмыстың сапасы көбіне өңірлік мүмкіндіктерге, мамандардың даярлығына және сынақ-бағалау жүйесінің тұрақтылығына тәуелді. Дамудың негізгі бағыты — жұмыс сапасын дәлелдейтін сынақтар мен көрмелерді жүйелеу және жауапты селекцияны күшейту.
Іздейтін иттердің тұқымдары
Іздейтін иттер иіс сезу қабілеті мен табандылығына сүйеніп жұмыс істейді: аңның ізін тауып, бағытты ұстап, аңшыға белгі беруге немесе қажет болса, жаралы аңды табуға көмектеседі. Мұнда тұқымды таңдаудан бөлек, дұрыс үйрету мен тұрақты жаттығу шешуші рөл атқарады.
Ит көрмелері мен сынақтары: маңызы мен рөлі
Көрмелер
Көрмелер тұқымның стандартқа сәйкестігін, экстерьерін, жалпы күтім деңгейін және құжаттандыру тәртібін бағалауға мүмкіндік береді.
Сынақтар
Сынақтар иттің нақты жұмыс қабілетін көрсетеді: ізге түсуі, бағытын ұстауы, тәртібі, төзімділігі және аңшыға бағынуы. Тұқымдық іріктеуде бұл көрсеткіштер шешуші мәнге ие.
Семейдегі аңшы ит шаруашылығының жағдайы
Семей өңіріндегі аңшы ит шаруашылығының дамуы жергілікті аңшылық мәдениетіне, ұйымдық қолдауға және тәжірибелі мамандардың болуына байланысты. Нәтижелі бағыт ретінде: иттерді есепке алу, жоспарлы жұптау, далалық сынақтар өткізу және жас иттерді жүйелі үйрету жұмыстары аталады.
Күшікті таңдау
Күшік таңдауда сыртқы белгілермен бірге оның белсенділігі, адамдармен байланысы, қоршаған ортаға реакциясы және денсаулық жағдайы ескеріледі. Ең дұрысы — ата-анасының жұмыс нәтижелері белгілі, құжаттары дұрыс рәсімделген және өсіру жағдайы талапқа сай қоқыстан (помет) алу.
Тексеру парағы
- Көздің, құлақтың, жүннің және терінің жағдайы
- Қимыл-қозғалысы мен тәбеті
- Мінезі: қорқақ емес, тым агрессивті емес
- Ата-анасының жұмысқа жарамдылық көрсеткіштері
Күшікті аналықтан алғаннан кейінгі қоректендіру
Күшікті аналықтан бөлгеннен кейін оның ас қорыту жүйесі мен иммундық бейімделу кезеңін ескеру қажет. Тамақтандыру біртіндеп, тұрақты режиммен және сапалы рационмен ұйымдастырылады. Су әрдайым қолжетімді болғаны дұрыс, ал жаңа азық түрлері бірден емес, кезең-кезеңімен енгізіледі.
Тазы күшіктерін арнайы өсіру
Тазы күшіктерін өсіруде қозғалыс мәдениеті, дұрыс бұлшықет қалыптастыру, аяқ-қолдың дұрыс жетілуі және мінездің тепе-теңдігі ерекше маңызды. Ерте жастан артық күш түсірмей, қауіпсіз ортада серуендету, кезең-кезеңімен үйрету және теңгерімді қорек беру — болашақ жұмыс қабілетінің негізі.
Маңызды бағдар
Тазы — жылдамдық пен төзімділікті талап ететін тұқым. Сондықтан өсіру барысында ең бастысы: бірқалыпты даму, жүйелі күтім және жасына сай жаттығу.
Тәжірибе
Жүйелі жаттықтыру мен дұрыс бағалау — тұрақты нәтиженің негізі.
Селекция
Жұмыс қабілеті дәлелденген иттер ғана тұқымдық іріктеуде басым болуы тиіс.
Күтім
Күшіктің денсаулығы — дұрыс режим, қорек және қауіпсіз ортадан басталады.