Қазақша рефераттар

Бағдарламалап оқыту технологиясы

Нәтижеге бағытталған білім беру: мазмұннан құзыреттілікке

Қазақстан Республикасында білім беруді 2005–2010 жылдар аралығында дамытуға арналған мемлекеттік бағдарламаның «Бағдарламаны іске асырудың негізгі бағыттары мен тетіктері» атты бесінші тарауында білім беру мазмұнын «білім үстемдігі» деңгейінен нәтижеге бағытталған құзыреттілік деңгейіне көтерудің маңыздылығы айқын көрсетіледі. Нәтижеге бағытталған оқыту — оқу үдерісінің соңында қалыптасуы тиіс аяқтаушы нәтижелерге (құзыреттерге) сүйенетін модель.

Аяқтаушы нәтижелер — мектепті және жоғары оқу орнын тәмамдағаннан кейін өмірде қажет болатын білім, білік, дағды және құндылықтық бағдарларды білдіреді.

Негізгі базалық құзыреттер

  • Қарым-қатынас жасау қабілеті (оқу, жазу, сөйлеу, тыңдау, сондай-ақ санау дағдылары).
  • Әлеуметтік қарым-қатынастарға бейімділік.
  • Талдау жасау қабілеті.
  • Проблемаларды шешу дағдылары.
  • Құндылықтарға қатысты өзіндік пікір білдіріп, шешім шығара білу.
  • Шығармашылық шеберліктерді игеру және өзгенің шығармашылығын қабылдай білу.

Өмірге бағдарланған дағдылар

  • Азаматтық жауапкершілік.
  • Қоршаған әлем өміріне жауапкершілікпен араласу.
  • Рухани және заттық құндылықтарды жасау әрі сақтай білу.
  • Технологияларды білім алу құралы ретінде қолдану.
  • Өмірі мен мансабын жоспарлай білу.

Модельдің басты қағидасы

Нәтижеге бағытталған білім беру тұлғаның әлеуметтену үдерісіне қоғамды және әртүрлі қауымдастықтарды тартуды көздейді. Бұл үшін кәсіби қауымдастықтар арасында ынтымақтастықты күшейтіп, білім берудің мақсаттары мен күтілетін нәтижелерін талқылауға қоғамды кеңінен қатыстыру жұмыстары жүргізіледі.

Білім беру ашық жүйе ретінде: әдістемелік бағдарлар

Ғылыми зерттеулер мен әлемдік тәжірибені талдау білім беру саласының ашық жүйе ретінде дамуын айқындайтын бірнеше әдістемелік бағдарды бөліп көрсетуге мүмкіндік береді.

Тұлғалық және құндылықтық өлшем

  • Өзін-өзі тану мен әлеуетті іске асырудағы білім алудың тұлғалық мәнін күшейту (үздіксіз білім алу).
  • Білім берудің рухани-адамгершілік маңызын көтеру (бейбітшілік пен келісімге қызмет ету).
  • Оқушыны ұлттық құндылықтарды игеруші әрі тасымалдаушы тұлға ретінде қалыптастырудағы білім берудің рөлін күшейту.

Әлем тұтастығы және әлеуметтік теңдік

  • Әлемнің тұтастығы және адамның оның бір бөлігі екендігі туралы ұғымды білім мазмұнында жаңғырту (өмір мен еңбек үшін білім).
  • Оқушыларды табиғи әлемді сақтауға және аймақтық, жаһандық экологиялық проблемалардың алдын алуға бағыттау.
  • Барлық адамдар үшін сапалы білім алуға тең мүмкіндік жасау.
  • Білім беру үдерісіне бүкіл қоғамды тарту және сапаны арттыруда әлеуметтік әріптестік орнату.

Ашық жүйеге көшу: екі міндет

1) Қоғамды жұмылдыру

Білім берудің тактикалық және стратегиялық міндеттерін шешуге бүкіл қоғамды тарту. Жаңа модель жағдайында ұлттық деңгейдегі мақсаттар болашақ нәтижелер ретінде, яғни түлектің азамат әрі тұлға ретіндегі әлеуметтік рөлдерін орындауға дайындығын сипаттайтын базалық құзыреттер түрінде айқындалуы тиіс.

2) Жауапкершілікті нақтылау

Білім беру үдерісіне қатысушылардың бір-бірі алдындағы өзара міндеттері мен жауапкершілігін айқындау. Бұл келісім күтілетін нәтижелердің көпдеңгейлі жүйесін (мектепке дейінгі, бастауыш, орта кәсіби, жоғары білім) құрумен тікелей байланысты.

Жауапкершіліктерді бөлу: қатысушылардың рөлі

Білім беру ашық жүйе ретінде мақсаттар мен міндеттерді, сондай-ақ жауапкершіліктерді өзара бөлісуді талап етеді. Нәтижеге бағытталған модельді ертерек енгізген елдердің тәжірибесін талдау жауапкершіліктерді төмендегідей бөлуге мүмкіндік береді.

Оқушы

Өмірде және қоғамда конструктивті рөл атқару үшін күтілетін нәтижелерге ұмтылуға міндетті.

Оқытушы

Оқу үдерісін шығармашылық тұрғыда ұйымдастыруға, оқу қызметін нәтижеге бағыттап жобалауға міндетті.

Ата-ана

Баланың қажетті деңгейде білім алуына жағдай жасауға міндетті.

Мектеп

Әрбір оқушының жеке даму траекториясын құруына жағдай жасауға міндетті.

Мемлекеттік органдар

Әлемдік үрдістерді ескере отырып, білім беру жүйесінің сапасы мен оқушылардың жетістіктеріне ұлттық мониторинг жүргізудің негіздерін айқындауға міндетті.

Қоғам

Күтілетін нәтижелерді жетілдіруге, білім беру жүйесінің жетістіктерін ашық жариялауға жауапты.

Қорытынды акцент

Жалпы және жоғары білім беру ұйымдары түлектерінің қазіргі социумға жылдам әрі жеңіл интеграциялануын қамтамасыз ететін тетіктерді қалыптастыру — бүгінгі күннің өзекті талабы. Бұл еңбек нарығы құрылымының өзгеруімен, коммуникацияға негізделген өмірлік қызмет тәсілдерін тез жаңарта алатын маманға қойылатын талаптардың күшеюімен және жастардың жұмыс таңдаудағы жеке жауапкершілігінің артуымен тығыз байланысты.

Педагогикалық технологиялар: ұғым, мән және жобалау

Қазіргі педагогикалық әдебиетте «технология» ұғымы жиі қолданылады: оқыту технологиясы, педагогикалық технология, білім беру технологиясы, тәрбие технологиясы, қарым-қатынас технологиясы, даму технологиясы, қалыптастыру технологиясы, модульдік технология, топтық оқыту технологиясы және т.б. Алайда бұл ұғымдардың барлығы нақты анықтаманы талап етеді.

«Технология» сөзінің түбірі

«Технология» грек тіліндегі techne (өнер, шеберлік) және logos (білім, оқу, ғылым) сөздерінен құралған. Демек, технологияны «шеберлік туралы ғылым» деп түсіндіруге болады.

Түсіндірмелік мәні

  • Өндірістік операциялар, әдістер мен үдерістердің жиынтығы; белгілі бір істегі тәсілдер.
  • Үдерісті іске асыру әдістері және материалдарды өңдеу тәсілдері туралы білімдер жиынтығы.

Педагогикалық технологияға берілетін анықтамалар

Технология — белгілі бір үдерістерді жүзеге асыру әдістері туралы білімдердің жиынтығы.

Технология — оқу үдерісін жандандыру үшін мақсатқа бағытталып, алдын ала ойластырылған ықпал мен әсерлер жүйесі.

Технология — жоспарланған нәтижелерге жету үдерісінің сипаттамасы.

Технология — тәжірибеде орындалатын педагогикалық жүйенің жобасы.

ЮНЕСКО анықтамасы: педагогикалық технология — бүкіл оқу үдерісін бағалаудың жүйелі тәсілі; білімді игеруде адами және техникалық ресурстарды ескере отырып, олардың өзара ықпалдастығы арқылы ең тиімді оқыту әдістеріне қол жеткізу.

Әдістеме мен технологияның айырмасы

Соңғы жылдары білім беру кеңістігінің жаһандануы және стандарттарға көшу үдерісі қажетті әдістемелік дайындық жеткіліксіз болған жағдайда әдістеме мен технологияның ара-жігін ажыратуды қиындатты. Әдістеме көбіне оқу үдерісін ұйымдастыру мен өткізуге қатысты ұсыныстар жиынтығы ретінде қарастырылса, педагогикалық технологияда екі түйінді белгі бар:

1) Нәтижеге кепілдік

Технология жоспарланған түпкі нәтиженің тұрақты алынуын қамтамасыз етуге бағдарланады.

2) Үдерістің жобасы

Технология — болашақ оқу үдерісінің нақты жобасы; орындалу логикасы, кезеңдері және өлшемдері алдын ала айқындалады.

Осы тұрғыдан педагогикалық технология — белгілі бір ретке келтірілген білім беру іс-шараларының жүйесі. Оның мүлтіксіз орындалуы жоспарланған нәтижеге, соның ішінде мемлекеттік білім беру стандарттарына жетуге мүмкіндік береді.

Білім беру технологиясы және терминдердің қолданылуы

Білім беру жүйесі — басқару органдары, әртүрлі типтегі және деңгейдегі ұйымдар, қаржылық қорлар, материалдық база және ғылыми орталықтардан тұратын күрделі құрылым. Сондықтан технологиялық тәсіл басқару, қаржыландыру, мониторинг сияқты салалардың бәрінде қолданылуы мүмкін. Сол себепті «білім беру технологиясы» ұғымын бір ғана тар мағынада түсіндіру әрдайым дұрыс бола бермейді.

Шетелдік қолданыс

Батыс педагогикасында бұл салаға қатысты an educational technology ұғымы кең тараған. Ол білім берудің басқаруынан бастап оқыту үдерісіне дейінгі әртүрлі бағыттарда қолданылатын технологияларды қамти алады.

Осы мәтіндегі нақтылау

Бұл жерде «білім беру технологиясы» — мұғалім мен оқушының жоспарланған мақсаттарға бағытталып арнайы ұйымдастырылған өзара әрекеттесу үдерісінің технологиясы ретінде қолданылады. Оған оқытудың техникалық құралдары, ақпараттық технологиялар, қашықтан оқыту да кіреді.

Тарихи даму желісі

АҚШ пен Батыс Еуропада XX ғасырдың екінші жартысынан бастап оқу үдерісінің технологиясын жасау бағытындағы ізденістер күшейді. 1940–1950 жылдары техникалық құралдардың енгізілуімен «білім беру технологиясы» термині кең тарай бастады, ал 1950–1960 жылдары «педагогикалық технология» атауы орнықты. 1960-жылдардың ортасынан бастап технологиялық тәсіл халықаралық деңгейде кең талқыланды. 1960-жылдардың соңы мен 1970-жылдардың басында көптеген елдерде оқыту технологиясын әзірлеумен айналысатын орталықтар құрылды.

Технологияның құрылымы, критерийлері және дидактикамен байланысы

Педагогикалық технологияның құрылымы

  • Концептуалдық негіз (ғылыми идея, көзқарас, тұғыр).
  • Мазмұндық бөлік: мақсаттар (жалпы және нақты), оқу материалының мазмұны.
  • Үдерістік (технологиялық) бөлік: ұйымдастыру, әдістер мен формалар, басқару, диагностика.

Анықтаушы критерийлер

  • Концептуалдық: нақты ғылыми негізге сүйенуі.
  • Жүйелілік: бөліктердің тұтастық логикамен байланысуы.
  • Басқарылуы: жоспарлау, кезеңдік диагностика, түзету мүмкіндігі.
  • Тиімділік: нәтиже мен ресурс шығыны тұрғысынан ұтымдылық және стандартқа жеткізу кепілдігі.
  • Қайта қалпына келтірілуі: басқа ортада, басқа субъектілермен іске асыруға болатындығы.

Дидактика және технология

Технологияны педагогикалық ғылымдар аясында қарастырғанда, ол дидактикамен тығыз байланысты. Дәстүрлі дидактика көбіне әдістемелік тәсілдерді жинақтап, оқытудың теориясын және оқу қызметін оңтайландыру жолдарын айқындауға бағытталады. Ал оқытудың технологиясын қолданбалы дидактика ретінде қарастыруға болады: ол оқыту іс-әрекетінің әдіс-тәсілдері мен құралдарын ұйымдастыру және қолдану теориясы.

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар

  1. Әлемдік мәдениеттегі технологиялық көзқарастар қандай?
  2. Технология ұғымының шығу тарихы қай кезеңнен басталады?
  3. Білім беру технологиясына тән негізгі құбылыстар қандай?

Педагогикалық технологиялардың жіктелуі: түсініктер әртүрлілігі

Педагогикалық технология ұғымы ғылымға нық енгенімен, оған берілетін түсіндірмелер біркелкі емес. Мысалы, Б.Т. Лихачев педагогикалық технологияны оқыту мен тәрбиелеудің формалары, әдіс-тәсілдері мен жолдарының жиынтығын айқындайтын психологиялық-педагогикалық нұсқаулар жүйесі ретінде сипаттайды.

Практикалық қорытынды

Қандай анықтама қолданылса да, педагогикалық технологияның мәні — оқыту үдерісін алдын ала жобалау, оны басқару және жоспарланған нәтижеге тұрақты түрде қол жеткізу. Бұл, әсіресе, қазіргі педагог кадрлардың кәсіби даярлығында технологияларды қолдану принциптерін, әдістері мен тәсілдерін терең меңгеруді талап етеді.