Жібек жолы романын шындығында шартты түрде ғана тарихи шығарма деп атаған болар едік
2-аралық бақылау тапсырмалары
Форматы: сұрақ-жауап. Әр тапсырма 15 балл болып бағаланады.
| № | Шығарма | Түрі | Апта | Балл |
|---|---|---|---|---|
| 1 |
Ә. Кекілбаев — «Елең-алаң»
Роман
|
Сұрақ-жауап | 14 апта | 15 |
| 2 |
Қ. Жұмаділов — «Соңғы көш»
Роман-дилогия
|
Сұрақ-жауап | 14 апта | 15 |
| 3 |
Қ. Жұмаділов — «Тағдыр»
Роман
|
Сұрақ-жауап | 15 апта | 15 |
| 4 |
Д. Досжанов — «Жібек жолы»
Роман
|
Сұрақ-жауап | 15 апта | 15 |
1-тапсырма: Ә. Кекілбаевтың «Елең-алаң» романын оқу
14 апта • 15 балл • Сұрақ-жауап
«Елең-алаң» романы — «Үркер» романының жалғасы. Жанрлық табиғаты тұрғысынан бұл шығарма терең психологизм мен мәнді философиялық сипатқа қоса, лирикалық новелла элементтерін де ұтымды пайдаланады.
Екі романның композициялық-сюжеттік құрылымында оқиғаның басталуы кеңірек баяндалса, түйіні «Елең-алаңдағы» соңғы көрініспен аяқталады: бас қаһарманның әрі-сәрі күй кешуі, күдік пен үміттің қатар өрілуі, қарыз бен парызды таразылаған ішкі толғанысы шешуші нүктеге айналады.
Назар аударатын тұстар
- «Үркер» мен «Елең-алаң» арасындағы идеялық жалғастық.
- Психологиялық талдаудың философиялық пайыммен астасуы.
- Финалдағы кейіпкердің ішкі таңдауы мен жауапкершілік мәселесі.
2-тапсырма: Қ. Жұмаділовтің «Соңғы көш» романын оқу
14 апта • 15 балл • Сұрақ-жауап
«Соңғы көш» роман-дилогиясы — автордың өз көзімен көрген, өз басынан өткерген тарихи оқиғаларға сүйеніп жазылған шығарма. Онда Қытай отаршылдарының астыртын саясаты өмір шындығымен айқын бейнеленеді.
Роман бойында халықтың азаттық пен теңдікке, атамекенге деген сағынышы, жүрек лүпілі, арманы мен аңсауы, тілегі мен мақсаты шынайы суреттеледі. Шығарма «енді көш болмасын, халық оны қайта бастан өткермесін, тарыдай шашылған қазақ түгел атамекеніне оралсын» деген үміт-тілекпен түйінделеді.
Назар аударатын тұстар
- Тарихи дерек пен көркемдік шешімнің үйлесімі.
- Отаршыл саясаттың адам тағдырына ықпалы.
- Атамекен идеясының көркем өзекке айналуы.
3-тапсырма: Қ. Жұмаділовтің «Тағдыр» романын оқу
15 апта • 15 балл • Сұрақ-жауап
«Тағдыр» романы қазақ халқы басынан кешірген күрделі кезеңді — екі империяның Алаштың ата қонысы болған сайын даланы екіге бөліп, шекара сызығын жүргізген тарихи дәуірді арқау етеді.
Патшалық Ресей мен Цинь империясы Шығыс Түркістан мен Орта Азиядағы иеліктерін айқындап, жер-енші бөлісін ХІХ ғасырдың 80-жылдары ғана нақты қолға алған. Романдағы оқиғалар осы тарихи шешімдердің халық тағдырына қалай әсер еткенін көрсетуге бағытталған.
Тарбағатайдың күнгейін мекендеген жұрттың тағдыры, сондай-ақ Цинь империясының аз халықтарға қатысты жүргізген саясаты шығарманың өзегіне шынайылықпен алынған.
Назар аударатын тұстар
- Шекара жүргізудің әлеуметтік-психологиялық салдары.
- Тарихи контекст пен жеке тағдырдың тоғысуы.
- Кеңістік (дала, шекара) символикасы.
4-тапсырма: Д. Досжановтың «Жібек жолы» романын оқу
15 апта • 15 балл • Сұрақ-жауап
«Жібек жолы» романын шартты түрде ғана тарихи шығарма деуге болады. Негізгі екі-үш кейіпкерден басқасы автор қиялынан туған, ал шығарманың сұлбасы көбіне ойдан құрастырылған қияли-философиялық желіге негізделген.
Романның тұтас бітім-болмысы ұлтымыздың тарихи трагедиясын пайымдауға жетелейді: билік таласы, ру мен жер дауы, жесір дауы секілді бітпес тартыстардың халық тағдырын көлеңкеге түсіретінін авторлық тұжырым деңгейінде алға тартады.
Шығармада ежелден адам баласына тән күйініш пен сүйініш сезімдері кең тыныспен көрінеді. Мұнда тарихи дерек те, жазушы қиялынан туған көріністер де бар. Отызға жуық кейіпкер қатысқанымен, автор сол бір трагедиялық кезеңдегі халық тағдырын жіті бақылап, әлеуметтік-қоғамдық және тұрмыстық салт-сананы ауқымды қамтиды.
Назар аударатын тұстар
- Тарихилық пен шарттылықтың арақатынасы.
- Философиялық желінің композицияға ықпалы.
- Тартыстардың (билік, ру, жер, жесір дауы) трагедиялық салмағы.