Қылмыстылық себептері
Оқу-әдістемелік материал
Криминология пәні бойынша студенттерге арналған оқу-әдістемелік кешен
Бұл құжат криминология пәнін оқытуға арналған бағдарлама, тақырыптық жоспар, дәріс мазмұнының құрылымы, семинар формалары және курстық жұмыстардың бағыттарын жүйелейді. Мәтін редакциялық тұрғыда түзетіліп, мазмұны ықшамдалып берілді.
Негізгі деректер
- Пән
- Криминология
- Оқу формасы
- Күндізгі
- Кредит саны
- 3
- Жалпы сағат
- 65
- Дәріс
- 45
- СОӨЖ
- 15
Бақылау және ұйымдастыру
- Рубеждік бақылау
- 2
- Консультация
- 1
- Емтихан
- 2
- Лектор
- з.ғ.к., доцент Досболов Ә.Д.
- Кабинет
- № 413
Түсіндірме: криминология нені зерттейді?
Криминология — қылмыстылықтың жағдайын, құрылымын және динамикасын, оның әлеуметтік себептерін, қылмыскер тұлғасының ерекшеліктерін, сондай-ақ қылмыстың алдын алу (сақтандыру) шараларын зерттейтін ғылым.
Курстың басты мақсаты
Студенттерге қылмыстылықты әлеуметтік құбылыс ретінде түсіндіру, оның негізгі белгілері мен үрдістерін талдау, себептері мен жағдайларын айқындау және алдын алу тәсілдерін меңгерту.
Назардағы тақырыптар
Кәмелетке толмағандар қылмыстылығы, қайталанған (рецидив) және кәсіптік қылмыстылық, ұйымдасқан және сыбайлас жемқорлық қылмыстары, зорлық-зомбылық, экономика және мемлекеттік өкімет саласындағы қылмыстар.
Пәнаралық байланыс
Криминология қылмыстық құқық, қылмыстық-атқару және қылмыстық іс жүргізу құқығымен, сондай-ақ социология, психология, педагогика, статистика және басқа да қоғамдық әрі жаратылыстану ғылымдарымен тығыз байланысты.
Пререквизиттер
Курсты бастамас бұрын келесі пәндер бойынша базалық дайындық қажет: Мемлекет және құқық теориясы, Конституциялық құқық, Әкімшілік құқық, Философия, Қылмыстық құқық (Ерекше бөлім), Қылмыстық-атқару құқығы. Оқу жоспарының логикасына сәйкес пәнді 3–4 курстарда қою ұсынылады.
Постреквизиттер
Курстан кейін студенттер үшін «Құқықтық статистика негіздері», сондай-ақ кәмелетке толмағандар мен жастар қылмыстылығы, ұйымдасқан қылмыстылық және сыбайлас жемқорлық, терроризм және нашақорлықпен байланысты құқықтық-криминологиялық күрес мәселелері бойынша арнайы курстарды оқу өзекті.
Тақырыптық жоспар (қысқаша)
Жоспар дәріс пен СОӨЖ сағаттарына бөлініп, жалпы көлемі 45/15 болып белгіленген.
| Тақырып | Дәріс | СОӨЖ |
|---|---|---|
| Криминологияның түсінігі, әдісі және жүйесі | 3 сағ. | 1 сағ. |
| Қылмыстылықтың түсінігі, белгілері және даму тенденциялары | 3 сағ. | 1 сағ. |
| Қылмыстылықтың себептері (детерминациясы) | 3 сағ. | 1 сағ. |
| Қылмыскер тұлғасы | 2 сағ. | 1 сағ. |
| Қылмыстылықтың алдын алу | 2 сағ. | 1 сағ. |
| Ұйымдасқан қылмыстылық және оған қарсы шаралар | 3 сағ. | 1 сағ. |
| Сыбайлас жемқорлық қылмыстары: сипаттама және алдын алу | 3 сағ. | 1 сағ. |
Ескерту: бастапқы материалда 18 тақырып толық көрсетілген. Мұнда оқу мазмұнын «блог-пост» форматына бейімдеу үшін кесте ықшамдалып берілді.
Дәрістердің өзегі: негізгі бөлімдер
1) Криминологияның түсінігі, әдісі және жүйесі
- Пәні мен міндеттері: қылмыстылық, оның себептері, қылмыс жасаған тұлға, құрбан (виктимология) және алдын алу.
- Заң ғылымдары жүйесіндегі орны және қылмыстық құқық салаларымен арақатынасы.
- Зерттеу әдістері: бақылау, сауалнама, құжаттарды талдау, эксперимент; анкеталық тәсіл; қылмыстық істерді зерделеу.
- Криминологиялық зерттеу бағдарламасы: түсінігі және құрылымы.
2) Қылмыстылықтың түсінігі, белгілері және тенденциялары
- Негізгі көрсеткіштер: деңгей, құрылым, динамика.
- Латентті (жасырын) қылмыстылық: түсінігі және түрлері.
- Қазақстан жағдайындағы қылмыстылықтың өзгеру үрдістерін бағалау.
3) Қылмыстылықтың себептері
- Себептер мен жағдайлардың ұғымы және оларды топтастыру.
- Экономикалық, әлеуметтік, саяси және моральдық факторлардың ықпалы.
- Қылмыс жасауға мүмкіндік туғызатын жағдайларды анықтау және жою логикасы.
4) Қылмыскер тұлғасы
- Тұлғаны зерттеудің мәні: алдын алу шараларын дәл бағыттау және тәуекел факторларын түсіндіру.
- Биологиялық пен әлеуметтік факторлардың арақатынасы.
- Құрылымы: демографиялық, әлеуметтік рөлдер, құқықтық мәртебе, моральдық-психологиялық қасиеттер.
5) Қылмыстылықтың алдын алу
- Сақтандыру теориясы: пәні, құрылымы, субъектілері және бағдарламалар түрлері.
- Экономикалық, саяси, құқықтық және психологиялық шаралар жүйесі.
- Криминологиялық болжам: түрлері және қолданылуы.
Ерекше бөлім: қолданбалы бағыттар
Ерекше бөлім нақты қылмыстылық түрлерін талдауға және олардың алдын алу механизмдеріне басымдық береді. Мысалы:
Қайталанған (рецидивті) қылмыстылық
Түрлері, көрсеткіштері, рецидивист тұлғасының ерекшеліктері, себептері және сақтандыру шаралары.
Кәсіптік және ұйымдасқан қылмыстылық
Құрылымдары, қоғамға қауіптілігі, қатысушылардың криминологиялық сипаттамасы және алдын алу тәсілдері.
Кәмелетке толмағандар қылмыстылығы
Жағдайы мен динамикасы, жасөспірім тұлғасының ерекшеліктері, себептері және негізгі профилактика нысандары.
Сыбайлас жемқорлық қылмыстары
Детерминацияның ерекшелігі, кінәлі тұлғалардың әлеуметтік-психологиялық сипаттары және күресудің арнайы тетіктері.
Меншікке қарсы және зорлық қылмыстары
Пайдакүнемдік және пайдакүнемдік-зорлық әрекеттердің себептері, тәуекел факторлары және сақтандыру шаралары.
Абайсызда жасалатын қылмыстар
Санаттары, себептері, шарттары; жол-көлік қылмыстарының ерекшеліктері және профилактика субъектілері.
Семинарлар және оқу жұмысының форматтары
Практикалық сабақтар дәріс тақырыптарымен сабақтас келеді және талқылау мен талдау дағдыларын қалыптастыруға бағытталған.
Семинар-пікірталас
Аргумент құру, позицияны қорғау, дерекпен жұмыс.
Семинар-конференция
Тақырыптық баяндамалар және өзара сұрақ-жауап.
Дөңгелек үстел
Күрделі мәселелер бойынша көпқырлы талдау.
Реферат және жария қорғау
Ғылыми әдебиеттерге шолу, қорытындылау.
Коллоквиум
Терминология, теория және кейс-талдау.
Арнайы әдебиеттерді талқылау
Монографиялар мен мақалаларды сыни оқу.
Курстық жұмыстарға ұсынылатын бағыттар
Курстық жұмыс тақырыптары пәннің теориялық негіздерін қолданбалы талдаумен ұштастыруға мүмкіндік береді. Негізгі бағыттар: