Қазақша рефераттар

Бақ түрі

Шаруашылық туралы жалпы мағлұмат

Айдарбаев шаруа қожалығы Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданының солтүстік-батыс бөлігінде, таулы аймақта орналасқан. Шаруашылықта интенсивті алма бағының үлгісі ретінде М9 телітушісіне телінген шпалерлі екпелер мен заманауи тамшылатып суару технологиясы қолданылып келеді. Тәжірибелік жұмыстар Саймасай ауылындағы таулы белдеуде басталған.

Өндірістік бағыт

Негізгі табыс көзі — алма өндірісі: өнімді жинап, арнайы сақтау қоймасында сақтап, қысқы кезеңде сату арқылы қосылған құнды арттыру.

Технологиялық база

Тамшылатып суару, аналық телітушілік баққа арналған жаңбырлатқыш қондырғылар және интенсивті бақтарға лайықталған жаңа техника кешені пайдаланылады.

Табиғи-климаттық жағдай

Аймақ климаты жоғары континентті және қуаң сипатымен ерекшеленеді. Жаз ыстық әрі құрғақ, қыс суық. Жауын-шашын мөлшері салыстырмалы түрде аз болғандықтан, суару жүйелерінің тиімділігі өнімділіктің негізгі факторларының бірі саналады.

Температуралық режим

  • Шілденің орташа температурасы: +23…+25°C, өте ыстық жылдары +35…+40°C.
  • Аясыз кезеңнің орташа ұзақтығы: 150–170 күн.
  • Қаңтардағы орташа температура: –9…–10°C, ең төменгісі –25…–30°C.

Ылғал және жауын-шашын

  • Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы: 46–48%.
  • Жылдық жауын-шашын: 200–350 мм, соның 2/3 бөлігі жылы кезеңде түседі.
  • Қар жамылғысы желтоқсанда қалыптасып, 75–100 күн сақталады; қалыңдығы 10–25 см.

Топырақ сипаттамасы

Аймақ топырағы — ауыр механикалық құрамды шалғынды-қоңыр. 30–40 см тереңдікте қарашірік қабаты байқалады. Бұл топырақтың физикалық қасиеттері жеміс көшеттігін өсіруге қолайлы, алайда құнарлылықты сақтау үшін қоректік элементтердің жеткіліктілігі тұрақты бақылауды қажет етеді.

Шалғынды-қоңыр топырақтағы қоректік көрсеткіштер (тереңдік бойынша)
Тереңдігі (см) Қарашірік (%) Жалпы азот (%) C:N Жалпы фосфор (%) CO₂ (%)
0–10 2,45 0,120 11,8 0,19 5,80
10–20 2,44 0,119 11,9 0,16 5,84
40–50 1,00 0,060 9,6 0,17 5,88
70–80 0,46 0,039 6,8 0,14 7,30
100–110 0,40 0,035 6,6 0,13 8,44
140–150 0,30 0,029 6,0 0,12 5,13

Ескерту: мәндер бастапқы дереккөздегі көрсеткіштер негізінде берілді.

Ұйымдастырушылық-экономикалық сипаттама

Шаруашылықтың жалпы аумағы 52 га. Оның ішінде бақ — 3 га, көшеттік — 4 га, жүзімдік — 6 га, алма бағы — 36 га. Территория бөлтектерге, магистральды және айналма жолдарға, сондай-ақ желден қорғайтын алқаптарға бөлінген. Қатар ұзындығы техника мен тамшылатып суаруға бейімделіп 200 м болып белгіленген.

Қосалқы бағыттар

Жеміс бағымен қатар мал шаруашылығы және егіншілік бағыттары жүргізіледі: жүгері, соя, сұлы, бидай, жоңышқа, қант қызылшасы. Сонымен бірге 2011 жылға балық шаруашылығын іске қосу жоспарланған.

Егіншілік көлемдері (га)
Дақыл Көлемі (га)
Жүгері 138
Соя 45
Сұлы 247
Бидай 188
Жоңышқа 190
Қант қызылшасы 14

Сондай-ақ Израиль технологиясымен тамшылатып суару арқылы 400 га жерге қызанақ көшеттігін өсіру жоспары көрсетілген (бастапқы мәтіндегі жоспарлау мерзімі бойынша).

Мал шаруашылығы: негізгі көрсеткіштер

Мал шаруашылығы 2005 жылы құрылған. Әр жылдары шетелден ірі қара тұқымдары әкелінген: Нидерландыдан Голштинофриз (66 бас), Австралиядан Швиц және Голштинофриз (98 бас), Венгриядан (165 бас).

Сүт өндірісі (литр)

  • 2006311 133
  • 2007350 919
  • 2008706 756
  • 20091 281 566

Сатылған көлемдер бастапқы мәтінде 2006–2008 жылдары бөлек көрсетілген.

Төл алу (бас)

  • 2007101
  • 200887
  • 2009254

Бұқалар саны: 2007 жылы 4 бас, 2009 жылы 9 бас.

Техника және жабдық

Интенсивті бақ пен көшеттікке арналған техника паркі жаңартылған. Атап айтқанда: аналық бақ пен көшеттікке арналған 4 жаңбырлатқыш қондырғы (Германия), баққа арналған 3 шағын трактор, арнайы культиваторлар (Қытай), сыйымдылығы 1200 л арнайы бүріккіштер (Германия), сондай-ақ жүгері жинайтын комбайндар және басқа да ауылшаруашылық машиналары қолданылады.

Экономикалық тиімділік

Экономикалық тиімділік — өндіріс нәтижесі мен еңбек шығынының арақатынасы. Бұл шаруашылықта негізгі табыс алма өнімінен түседі: шығындар күтім-баптау мен технологиялық операцияларға жұмсалып, таза пайда өнімді сақтау және маусымаралық кезеңде сату арқылы артады.

Өнімділік динамикасы және технологияның әсері

Ұсынылған қалыптастыру әдістері 1–2 жылдық өсімдіктерден бастап қарқынды өнім алуға мүмкіндік береді: бірінші тауарлық өнімді 3 жылдық бақтан алуға болады. Өнімділік 5–6 жыл аралығында айқын өседі.

Нысаналы деңгейлер

Еуропалық стандарттарға сай: 3 жылдан кейін — 15 т/га, 5-жылы — 37 т/га.

Шығындар туралы ескерту

Отырғызу материалдары мен еңбек шығындары нақты есептеулерде 1,5–2 есе өскені көрсетіледі. 1 га үшін шығын: 650 мың тг және кейінгі бағалауларда орташа 1,2 млн тг.

Интенсивті баққа жұмсалатын шығындар (1 га)

Бақ түрлері бойынша шығындар
Бақ түрі Отырғызу үлгісі / тығыздығы Қорытынды отырғызу 2 жыл 3 жыл 4 жыл 5 жыл
Дәстүрлі 6×3 м, 550 өс./га 1 172 090 600 390 83 700 103 000 165 000 220 000
Евромодель 4×1,5 м, 1660 өс./га 2 485 000 1 318 000 132 000 185 000 382 000 489 000
Негізгі технология 4×2 м, 1250 өс./га 1 829 390 817 890 160 500 185 000 328 000 422 000

Ескерту: бастапқы мәтіндегі мәндер сол қалпында реттеліп берілді.

Әр типті бақтардың салыстырмалы тиімділігі

Бақ түрлері бойынша экономикалық көрсеткіштер
Бақ түрі 3 жылдық өнімділік (т/га) 5 жылдық шығын (тг/га) 1 т алма құны (тг) Жалпы құны (мың тг/га) Таза пайда (мың тг/га) Өзіндік құны (мың тг/га) Рентабельділігі
Дәстүрлі 18 1 172 090 80 1 440 268 65 23
Евромодель 92 2 485 000 80 7 360 4 875 27 196
Негізгі технология 79 1 829 390 80 6 320 4 491 23 247

Ескерту: бастапқы кестедегі баған атаулары мен сандық мәндер редакциялық тұрғыдан ықшамдалып, мағынасы сақталды.

Қорытынды

Айдарбаев шаруашылығында өткен өндірістік практика мен үшін өте пайдалы болды. Себебі мұнда ауылшаруашылық өнімдерін өндірудегі нақты жетістіктермен, әсіресе жеміс-көкөніс, жүзім және жидек өнімдері бойынша қолданылатын озық технологиялармен жақын таныстым.

Егістіктер толықтай тамшылатып суару жүйесімен жабдықталған. Өңдеу жұмыстары, арамшөппен күрес, химиялық өңдеу, өнімді жинау және жыл бойы сақтау үдерістерінің басым бөлігі заманауи техникамен орындалады.

Осындай технологияларды елдің өндіруші секторына кеңінен енгізу Қазақстанның әлемнің дамыған елу мемлекетінің қатарына ену стратегиясын іске асыруға ықпал етеді және табиғи-аграрлық әлеуеті жоғары еліміз үшін практикалық тұрғыда тиімді.