Мектепте тәрбие жұмысын ұйымдастыру

Мекеме және құжат деректемелері

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі. Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті. Педагогика және психология кафедрасы (бас корпус, 309-бөлме).

Оқу форматы

Оқу формасы: Күндізгі
Курс / семестр: II курс, 4 семестр
Кредит көлемі: 1 кредит
Бақылау: Емтихан (4 семестр)

Сағат жүктемесі

Дәріс: 15 сағат
СОӨЖ (СРСП): 15 сағат
СӨЖ (СРС): 10 сағат
Барлығы: 40 сағат

Құрастырушылар және редакция

Құрастырған: п.ғ.к., проф. С.Ш. Әбенбаев; аға оқытушы А.Ж. Самуратова.
Ғылыми кеңесші: ф.ғ.к. Б.С. Жұмағұлова.
Пікір жазған: п.ғ.д., проф. К.С. Успанов; п.ғ.к., проф. Ш.Ә. Жалғасова.
Жалпы редакция: ф.ғ.д., профессор, ЖМ ХҒА академигі С.С. Құнанбаева.

Силлабус Абылай хан атындағы ҚХҚ және ӘТУ ҒӘК мәжілісінде талқыланып, бекітілді (хаттама № ___, 2005 жыл). Алматы, 2005.

Нормативтік негіз

Курстың негізгі нормативтік құжаты — Қазақстан Республикасының 3.08.019–2004 бакалавриат мамандығы бойынша 0501119 «Шетел тілі: екі шетел тілі» мемлекеттік міндетті стандарты.

Силлабус құрылымы

Бұл құжат — студенттің оқу жұмысын реттейтін пәннің силлабусы. Онда курстың мазмұны, оқу логикасы және бақылау тетіктері жүйеленеді.

Негізгі бөлімдер

Түсінік хат: кредиттік технология ұғымы, мақсаттары мен міндеттері; пререквизиттер, кореквизиттер, постреквизиттер.
Курстың оқу бағдарламасы және тақырыптар мазмұны.
Тақырыптық-мазмұндық оқу жоспары.
Модульдық-интегративтік құрылым және проблемалық сұрақтар.
СӨЖ-ді ұйымдастыру: тақырыптар, тапсырмалар, бақылау формалары, график.
Студенттің кәсіби даярлығы сапасын басқару (бақылау түрлері мен формалары).
Бағалау параметрлері (СӨЖ-ді қоса алғанда).
Терминдер сөздігі.
Күтілетін нәтиже және оны меңгерудің алғышарттары.
СӨЖ орындауға әдістемелік нұсқаулар.

Ерекше екпін

Құрылымның нақтылығы оқу процесіндегі кездейсоқтықты азайтып, мазмұн мен форманы біріздендіреді.
Теория мен әдістің бірлігі студентті материалды шығармашылықпен меңгеруге бағыттайды.
Студент — субъект: білім алудың нысаны ғана емес, оқу әрекетінің белсенді қатысушысы ретінде қарастырылады.

Түсінік хат

Әлемде және Қазақстан Республикасында жүріп жатқан әлеуметтік-экономикалық және саяси қайта құру үдерістері өзін-өзі дамыта алатын, мүмкіндігін барынша іске асыратын тұлғаның шығармашылық әлеуетін күшейтуді талап етеді. Бұл — рухани-адамгершілік және интеллектуалдық деңгейдің өсуімен тікелей байланысты міндет.

Осы міндеттерді нәтижелі жүзеге асыру педагог-мұғалімдердің кәсіби даярлығын жетілдіруді қажет етеді. «Тәрбие жұмысының теориясы мен әдістемесі» курсы базалық пән ретінде кәсіби-педагогикалық даярлау жүйесіне кіреді және «Педагогика» пәнінің «Тәрбие теориясы» бөлімімен, сондай-ақ педагогикалық практикамен логикалық байланыста болады.

Белсенді оқыту құралдары

Рөлдік ойындар
Жобалау жұмыстары
Пікірсайыс, дөңгелек үстел
Эссе жазу
Бейнематериалдар

Өзіндік жұмыс (СӨЖ)

Оқытушының тікелей немесе жанама басшылығымен, сондай-ақ студенттің жеке белсенділігі арқылы орындалатын СӨЖ дербес білім алуға мүмкіндік береді.

Рефлексия

Педагогикалық өзін-өзі бағалау (рефлексия) болашақ мұғалімдердің қабілеттерін дамытып, өзін-өзі тәрбиелеу мен өзін-өзі дамытуға ықпал етеді.

Икемділік

Жұмыс бағдарламасын әзірлеу барысында тақырыптық мазмұн мен сағат жүктемесіне түзетулер енгізуге мүмкіндік қарастырылады.

Кредиттік технология

Ұғымы

Кредиттік технология оқу жұмысының негізгі құрамдас бөліктерін нақты айқындау арқылы пәнді оқытуды реттейді. Ол — оқытушы мен студенттің курсты меңгеру барысындағы жұмыс тәртібі мен ережелерінің жүйесі.

Бұл тәсіл оқу процесіндегі ретсіздікті болдырмай, оқытуды әрі форма, әрі мазмұн тұрғысынан дұрыс ұйымдастыруға бағытталады және теория мен әдістің бірлігін қамтамасыз етеді.

Құрылымдық құрам

Тақырыптық жоспар, күнтізбелік жоспар, технологиялық карта
Модульдық-интегративтік құрылым және проблемалық сұрақтар
СӨЖ тақырыптары, тапсырмалар, бақылау түрлері және графигі
Міндетті және қосымша әдебиеттер, интернет-деректер

Мақсаттары мен міндеттері

Кредиттік технология студенттердің пәнді табысты меңгеруін қамтамасыз етуі тиіс. Осы мақсатқа сай курстың айқын құрылымы, лекциялар мен СӨЖ-де қолданылатын әдіс-тәсілдер ұсынылады. Олар оқу процесін жандандырып, оқу материалын өз бетінше меңгеру дағдыларын қалыптастыруға қызмет етеді.

Негізгі міндет — оқу процесінің субъектісін қалыптастыру және болашақ маманның шығармашылық қызметіне негіз болатын жұмыс бағдарламасын жүйелеу.

Курстың мақсаты мен міндеттері

Курстың мақсаты

Болашақ мұғалімдерді оқушылардың тәрбие жұмысының теориясы, әдістемесі және техникасы саласында кәсіби-педагогикалық білікті маман ретінде қалыптастыру.

Курстың міндеттері

Тәрбие жұмысының теориясы, әдістемесі және техникасы бойынша кәсіби білім мен біліктілікті дамыту.
Жалпы тәрбие теориясы бойынша білімді кеңейту және тереңдету.
Диагностикалық, мақсат қою, жобалау, ұйымдастырушылық, коммуникативтік, аналитикалық біліктіліктерді қалыптастыру.
Оқушылармен тәрбие жұмысын ұйымдастыруға жауапкершілік пен шығармашылық қатынасты дамыту.
Оқушының тұлғалық әлеуметтенуі мен жетілуінің маңызды факторы ретінде оның қажеттіліктеріне сенімділікті нығайту.
Практикалық тәрбие жұмысының теориялық тұрғыда терең ұғынылуын қамтамасыз ету.
Кәсіби-педагогикалық өзін-өзі дамыту қажеттілігін қалыптастыру.

Пререквизиттер, кореквизиттер және постреквизиттер

Пререквизиттер

Мамандыққа кіріспе
Бірінші үздіксіз педагогикалық практика
Жалпы психология
Жас және педагогикалық психология
Мәдениеттану
Жалпы педагогика

Кореквизиттер

Этнопедагогика
Педагогика тарихы
Философия
Екінші курстың үздіксіз педагогикалық практикасы

Постреквизиттер

Шетел тілін оқытудың қазіргі әдістемесі
Шетел тілін оқыту психологиясы
III–IV курс педагогикалық практикасы

Оқу бағдарламасы және модульдер

Жалпы сағат бөлінісі

Барлығы 40 сағат: дәріс — 15, СОӨЖ — 15, СӨЖ — 10.

Модуль / тақырып	Барлығы	Дәріс	Өзіндік жұмыс
№1 модуль. Жалпы негіздер	3	3	1
1-тақырып. Пәні және міндеттері	1	1	1
2-тақырып. Мектеп тәрбие жүйесі ретінде	1	1	1
3-тақырып. Сыныптың тәрбие жүйесі	1	1	1
№2 модуль. Мектепте және сыныпта ұйымдастыру	12	12	7
1-тақырып. Сыныптан және мектептен тыс жұмыс	3	3	2
2-тақырып. Диагностика	2	2	1
3-тақырып. Мақсат қою және жоспарлау	2	2	1
4-тақырып. Іске асыруды ұйымдастыру	4	3	2
5-тақырып. Талдау және нәтиже	1	2	1
Барлығы	40	15	10

Ескерту: кестедегі сағаттар бастапқы мәтіндегі берілімге сәйкес берілді; бөлімдер арасында сәйкессіздік болуы мүмкін болғандықтан, оқу бөлімінің бекітілген нұсқасы негізге алынады.

Модуль 1: жалпы негіздер (тақырыптар мазмұны)

1-тақырып: пәні және міндеттері

Негізгі ұғымдар

Курс «Педагогика» пәніндегі «Тәрбие теориясы» бөлімінің бір саласы ретінде қарастырылады. Пәннің мәні мен ерекшеліктері төмендегі ұғымдар арқылы ашылады:

Тәрбие, тәрбие жүйесі, тәрбиедегі қарым-қатынас
Тәрбие әрекеті, тәрбие жұмысы, тәрбиелік шара
Тәрбие технологиясы, құралдары, формалары, әдістері және тәсілдері

Пәнаралық байланыс және әдіснамалық негіз

Пән философиямен, психологиямен, жас ерекшелігі және педагогикалық психологиямен, физиологиямен, әлеуметтанумен, этнопедагогикамен, басқару теориясымен және өзге ғылым салаларымен байланыста қарастырылады.

Тәрбие мәдени-тарихи феномен әрі педагогикалық құбылыс ретінде талданады: мәні, мақсаты, міндеттері, қозғаушы күштері, заңдылықтары және принциптері; оқыту процесіндегі тәрбиенің орны; құндылықтық қатынастың мазмұн қалыптастырудағы рөлі.

Тәрбие жүйесі

Тәрбие процесі күрделі динамикалық жүйе ретінде сипатталады: жүйенің қалыптасу және даму кезеңдері, бағалау өлшемдері, жан-жақтылығы, гуманистік жүйе қағидалары, субъектілердің өзара қарым-қатынасының орны.

Нормативтік құжаттарға сипаттама беріледі, соның ішінде: «Қазақстан Республикасындағы білім беру мекемелерінде тәрбиенің кешенді бағдарламасы» және «Алматы қаласындағы тәрбие жүйесі» бағдарламасы.

2-тақырып: мектеп тәрбие жүйесі ретінде

Мектептегі тәрбие жүйесі — мектептің біртұтас әлеуметтік-педагогикалық құрылымы және балаларды әлеуметтендіру мен дамытудың мақсатты факторы. Онда негізгі компоненттер, құрылым және өзара әрекеттесу тетіктері қарастырылады.

Басқару және ұйымдастыру

Мектептің тәрбие жүйесін құру — басқарудың педагогикалық міндеті.
Тәрбие жұмысын басқару және әдістемелік қамтамасыз ету.
Директордың тәрбие жұмысы жөніндегі орынбасарының қызметі және кәсіби бейнесі.

Субъектілер жүйесі

Педагог-мұғалім тәрбие субъектісі ретінде; тәрбие әрекетінің жүйесі.
Сынып жетекшісі институты: міндеттері, қызметі, құқықтық-нормативтік аспектілері.
Психолог, әлеуметтік педагог, күнұзақ топ тәрбиешісі, балалар, ата-аналар және басқа бірлестіктер.

3-тақырып: сыныптың тәрбие жүйесі — тәрбиелеуші және дамытушы орта

Орта және ұжым

Сыныптағы тәрбие жүйесі мектеп жүйесінің компоненті ретінде қарастырылады. «Орта» философиялық-педагогикалық ұғым ретінде ашылып, әлеуметтік-мәдени ортаға бейімделу мәселелері және ортаны педагогикалық тұрғыдан құру мүмкіндіктері талданады.

Сынып ұжымын қалыптастыру және дамыту.
Психологиялық ахуал және ұлтаралық қарым-қатынас.
Ұжымдық шығармашылық іс-әрекет және тұлғалық бағыттылық.

Жеке жұмыс, отбасы және бірлестіктер

Жеке оқушымен жұмыс әдістемесі; дарынды және педагогикалық тұрғыдан қараусыз қалған балалармен жұмыс.
Оқушылардың өзін-өзі басқаруы: маңызы, принциптері және құру әдістемесі.
Отбасы тәрбиелеуші орта ретінде: диагностика және ұйымдастыру-педагогикалық жұмыс.
Балалар мен жастар бірлестіктерімен өзара әрекеттесу (ресми және бейресми ұйымдар).

Модуль 2: мектепте және сыныпта тәрбие жұмысын ұйымдастыру

1-тақырып: сыныптан және мектептен тыс тәрбие жұмысын ұйымдастыру

Сыныптан және мектептен тыс тәрбие жұмысы — тәрбие жүйесінің ажырамас компоненті. Ол мақсатымен, маңызымен және ұйымдастыру принциптерімен сипатталады; оқу жұмысымен байланысы сақталып, педагогикалық талаптар ескеріледі.

Мазмұндық бағдар

Қол бос уақытты ұйымдастыру, әлеуметтік қорғау, денсаулықты сақтау, қабілеттерді дамыту бағыттарымен қатар ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарға сүйенген қазақстандық патриотизм мен азаматтықты қалыптастыру көзделеді.

Сондай-ақ ақыл-ой, рухани-адамгершілік, экономикалық, экологиялық, этникалық және эстетикалық мәдениет, отбасы қарым-қатынас мәдениеті мен салауатты өмір салты дағдыларын дамыту, өзін-өзі тәрбиелеу және өзін-өзі дамытуға бағыт беріледі.

Формалар

Жеке-дара, топтық және бұқаралық жұмыстар
Конференциялар, ертеңгіліктер, кештер
Кездесулер, көрмелер, саяхаттар
Үйірмелер, клубтар және басқа да форматтар

Формалардың үйлесімділігі мектеп пен сыныптың тәрбие жүйесі мақсаттарына жетудің маңызды шарты болып саналады.

Мектептен тыс мекемелермен байланыс

Мектеп пен сынып мектептен тыс мекемелермен, қоғамдық ұйымдармен және бірлестіктермен, білім беру және мәдени-ағарту мекемелерімен, мәдени және ғылыми орталықтармен, этномәдени және ұлттық «Денсаулық» орталықтарымен өзара әрекеттесуді ұйымдастырады.

2-тақырып: мектеп және сынып тәрбие жұмысының диагностикасы

Диагностиканың мәні

Диагностика тәрбие процесінің жағдайы туралы дерек жинауға бағытталады. Мәлімет түрлері: бастапқы, тактикалық және жедел. Тәрбие жұмысының негізгі сипаттамалары белгіленіп, олар туралы мәлімет алудың ғылыми-зерттеу әдістері қолданылады.

Нысандар және талаптар

Оқушы тұлғасы мен сынып ұжымының диагностикасы.
Диагностикаға қойылатын талаптар және бағдарлама үлгілері.
Оқушыға және сынып ұжымына мінездеме жазу.

3-тақырып: мақсат қою және тәрбие жұмысын жоспарлау

Мақсат, міндет және мақсат қою (целеполагание) тәрбие процесінің өзегін құрайды. Мақсат қою кезеңдері және оны мектеп пен сыныпта ұйымдастыру бойынша әдістемелік ұсыныстар беріледі.

Жоспарлау — мектеп пен сыныптағы тәрбие жұмысының стратегиясын алдын ала болжау және нақтылау үдерісі. Жоспардың орны, қызметі, түрі, құрылымы және ақпарат көздері; жоспар құруға қойылатын талаптар; диагностика мәліметтері мен ұжымның әлеуетін ескеру; педагогтер, оқушылар және ата-аналармен бірлескен жоспарлау қарастырылады.

Мектеп жоспары

Мектептің жалпы тәрбие жоспарының құрылымы мен мазмұны, сондай-ақ жоспар құруды ұйымдастыру тетіктері қарастырылады.

Сынып жоспары

Сынып жетекшісіне қажетті болжау біліктіліктері және сынып ұжымымен тәрбие жұмысын жоспарлау әдістемесі талданады.

4-тақырып: тәрбие жұмысын жүзеге асыруды ұйымдастыру

Тәрбиенің әдістері, құралдары және әдістемелік тәсілдері өзара байланыста қарастырылады. Әдістер мен құралдарды таңдаудағы қиындықтар, сондай-ақ тәрбиелік шараларды дайындау және өткізу әдістемесі жүйеленеді.

Шараны жоспарлау қадамдары

Тақырыпты таңдау.
Мақсат, міндет, форма, мазмұн және құрылымды анықтау.
Өткізу әдістемесін жобалау.
Материалдарды жинақтау, орын мен безендіруді ұйымдастыру.
Балалардың қатысу формаларын белгілеу және кеңес беру.

Педагогикалық талаптар

Жүйелілік және кешенділік.
Бірізділік және мазмұнның өтімділігі.
Ұйымдастырудың ыңғайлылығы және орындылығы.

Ескерту: бастапқы мәтін осы бөлімде үзіліп қалғандықтан, талаптар тізімі мәтін ішіндегі толық нұсқасы болған жағдайда кеңейтіледі.