Қазақстанның сыртқы саясаты. туралы
Қазақстанның сыртқы саясаты: басымдықтар, міндеттер және дипломатиялық үйлесім
Қазақстанның сыртқы саясаты ұлттық-мемлекеттік мүдделерді қорғауға, қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, егемендік пен аумақтық тұтастықты нығайтуға, сондай-ақ елдің дүниежүзілік қауымдастыққа толыққанды кірігуіне бағытталған. Бұл мақсаттарға жетудің негізгі құралы ретінде әскери тетіктерден гөрі парасатты, салмақты дипломатияға сүйенген саяси тәсілдер басым болуы тиіс.
Негізгі ұстаным
Теңгерімді көпвекторлы саясат: таяу және алыс шетелдердің бәрімен өзара тиімді саяси, әлеуметтік, мәдени байланыстарды дамыту.
Нәтиже өлшемі
Халықаралық беделдің өсуі, қауіпсіздік кепілдіктерінің күшеюі, реформаларға қолайлы сыртқы орта қалыптастыру.
ТМД және өңірлік әріптестік
Қазақстан ТМД-ға аймақтық ұйым мәртебесін беру тұжырымдамасын қолдайды және Достастықпен осындай ұйым ретінде ынтымақтастықты жалғастыруға ниетті. ТМД Қазақстан үшін іс-әрекетке қабілетті құрылым ретінде бағаланады. Бұл бағытта Президенттің бастамасымен Мәскеуде Мемлекетаралық экономикалық комитеттің құрылуы маңызды рөл атқарды.
Екіжақты байланыстар
Украинамен, Беларусьпен, Кавказ сыртындағы елдермен, сондай-ақ Балтық мемлекеттерімен ынтымақтастықты күшейту қажет.
Орталық Азия
Орта Азиялық әріптестермен қатынастар тұрақты назарда болуы тиіс; бұл өңірлік тұрақтылық пен экономикалық өзара тәуелділік тұрғысынан маңызды.
Үйлестіру талабы
Орталық аппарат пен елшіліктердің өзара ықпалдастығы тығыз болуы керек: жаңа жолдарды іздестіре отырып, бұрын қол жеткізілген уағдаластықтарды толық орындау қажет.
Орталық аппаратта да, елшіліктерде де ұйымдастырушылық кемшіліктер болғанын ашық мойындап, жұмыс сапасын жүйелі түрде жақсарту қажет.
АҚШ-пен стратегиялық ынтымақтастық
АҚШ-пен ынтымақтастық Қазақстан үшін жоғары деңгейдегі стратегиялық маңызын сақтай береді. Қазақстан Орталық Азия аймағында АҚШ-пен әріптестік деңгейіне көтерілген бірегей елге айналды. Сондықтан сыртқы саясатта америкалық бағыттың басымдығы айқын болуы тиіс.
Теңгерім шарты
АҚШ-пен терең ынтымақтастықсыз сыртқы саясаттың теңгерімді сипаты туралы толыққанды айту қиын.
Практикалық бақылау
Қол қойылған келісімдерді орындау процесін тұрақты бақылап, практикалық жұмысты үнемі күшейтіп отыру қажет.
Каспий мәселесі: ұзақ мерзімді функционалдық міндет
Сыртқы істер министрлігінің ұзақ мерзімді функционалдық міндеттерінің бірі — Каспий проблемасы. Жұмыс белсенді жүргізілуде: Ресей, Әзірбайжан, Иран тараптарымен кеңесулер ұйымдастырылған. Жағдай күрделі, өйткені Қазақстанның Каспийдегі мүдделерінен айрылып қалу қаупі бар.
Іс-қимылдың өзегі
- Қазақстан ұстанымын халықаралық-құқықтық негіздеуге күш-жігерді жұмылдыру.
- Ресей, Иран, Әзірбайжандағы елшіліктердің жоспарларына осы бағыттағы нақты шараларды енгізу.
- Орталықта Каспий мәселелері жөніндегі сектор немесе жұмыс тобын құру.
Қарусыздану және халықаралық бедел
Қазақстанның Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа қосылғаннан кейінгі кезеңі халықаралық беделдің нығаюымен ерекшеленді. Қазақстан бұл құжатты мерзімсіз әрі сөзсіз ұзарту идеясын қолдап, көптеген мемлекеттердің ұстанымымен үйлесетін көзқарас білдірді.
Ел ядролық қарусыздану бағытын берік таңдады және ядролық державалар тарапынан қауіпсіздіктің сенімді кепілдіктерін алу мақсатын дәйекті түрде ілгерілетті.
БҰҰ мүшелігі
Қазақстанның БҰҰ-ға толық құқықты мүше болуы — дербес субъект ретіндегі орныққан мәртебенің дәлелі.
Қауіпсіздік архитектурасы
Хельсинки келісіміне қосылу, СШҚ-1, Лиссабон хаттамасы және ЯҚТШ шеңберіндегі міндеттемелер қауіпсіздік пен шекара мызғымастығын нығайтты.
Халықаралық әріптестік
АҚШ-пен «Демократиялық серіктестік туралы хартияға» қол қою және НАТО-ның «Бейбітшілік жолындағы әріптестік» бағдарламасына қосылу маңызды қадам болды.
Институционалдық байланыстар және халықаралық танылу
Қазақстан негізгі әлемдік валюта-қаржы ұйымдарына — Халықаралық валюта қорына, Дүниежүзілік банкке және Еуропалық қайта құру және даму банкіне — қосылды. Еуропалық одақпен серіктестік және ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды. Еліміз Азияның он мемлекетін біріктіретін Экономикалық ынтымақтастық ұйымы шеңберінде белсенді жұмыс жүргізіп келеді.
Сондай-ақ Қазақстан халықаралық институттармен, әсіресе ЮНЕСКО-мен қайырымдылық және мәдени салаларда тығыз байланыс орнатты. ЮНЕСКО демеуімен ұлы Абайдың 150 жылдық мерейтойының көптеген елдерде аталып өтуі — осы ықпалдастықтың айқын көрінісі.
Дипломатиялық қатысу көрсеткіштері
- Тану
- 117
- мемлекет Қазақстанды таниды
- Дипқатынас
- 105
- мемлекетпен дипломатиялық қатынас орнатылған
- Елшіліктер
- 26
- шетелде ашылған елшілік
Алматыда 40 елшілік пен миссия, сондай-ақ халықаралық және ұлттық ұйымдардың 16 өкілдігі жұмыс істейді.
Орталық аппарат пен елшіліктердің үйлесімі
Тұтастай алғанда орталық аппарат пен елшіліктердің өзара іс-әрекеті қанағаттанарлық деңгейге жетті. Мұндай үйлесімсіз Президенттің сыртқы саяси бағытын толық жүзеге асыру мүмкін болмас еді. Дегенмен, кемшіліктер де бар.
Орталықтағы әлсіздік
Кей жағдайларда орталық аппарат елшіліктерден келетін ақпаратқа жеткілікті көңіл бөлмейді, бұл шешім сапасына әсер етуі мүмкін.
Өкілдіктердегі әлсіздік
Кейбір елшіліктер жергілікті мәселелермен шектеліп қалып, қазіргі талаптарға ілесе алмай жататын жағдайлар кездеседі.
Міндет — елшіліктер мен орталық аппарат арасындағы іскерлік өзара әрекетті одан әрі нығайту, ақпарат алмасуды жүйелеу және орындалу тәртібін күшейту.
Бұрынғы Одақ кезеңінде Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі көбіне протоколдық қызметпен шектелді. Ал тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан өз сыртқы саясатын ұлттық мүддеге сай дербес жүргізе бастады.
Экономикалық мүдде және дипломатиялық қолдау
Қазақстанмен дәйекті байланыстарды дамытуға көптеген мемлекет мүдделілік білдіреді. Бұған табиғи ресурстық әлеует те ықпал етеді: 1,5 млрд тоннадан астам пайдалы қазба қорлары игеріледі. Осыған байланысты сыртқы саясаттың жекелеген бағыттарына жетекшілік етуді күшейтіп, елшіліктерді нақты экономикалық міндеттерге белсенді тарту қажет.
Дипломатиялық қызмет мәдениеті: талап пен демократиялық басқару
Дипломатиялық ұжымдарда іскерлік ахуалды нығайту — аса маңызды міндет. Болмашы, ойдан шығарылған мәселелерге назар аудару, өзара қақтығыс пен өсек-аяңға жол беру үзілді-кесілді қабылданбайды. Бұл тұрғыда министрлік басшылары мен елшілерге жоғары жауапкершілік жүктеледі.
Басшылық қағидасы
Басқарудағы демократиялық тәсіл мен талап қоюшылық өзара нәзік теңгерімде болуы тиіс. Талап қоюшылықты диктаторлықпен, ал тәртіптілікті басшылық алдындағы жағымпаздықпен шатастыруға болмайды. Дипломатиялық қызмет — адамды жаншитын, «таяқпен» орнатылатын тәртіпке негізделген ұйым емес.
Азия және Таяу Шығыс бағыттары
Экономикалық ынтымақтастық ұйымының (ЭЫҰ) нақты жұмыс мәселелерін министрдің орынбасарларының біріне бекіту жоспарланған. Негізгі атқарушы ретінде Ирандағы елшілікке тиісті тапсырмалар мен үйлестіру бағытын беру көзделеді.
Азия елдерімен екіжақты қатынастар бойынша Президент тапсырмаларын орындау мақсатында салмақты жұмыс атқарылды: Оңтүстік Кореямен, Индонезиямен, Түркиямен жоғары деңгейдегі кездесулер ұйымдастыру, сондай-ақ Үндістанмен және Пәкістанмен байланыстарды күшейту күн тәртібінде болды. Президенттің Қытайға сапары да табысты өтті. Пәкістан көшбасшысы Беназир Бхуттоның Қазақстанға сапары маңызды оқиға ретінде бағаланды.
Қазақстанның Таяу Шығыс бағыты үшін Израильдің сыртқы саясат ведомствосының басшысы, бейбітшілікті нығайту ісі үшін Нобель сыйлығының лауреаты Шимон Перестің сапары ерекше мәнге ие болды. Тұтастай алғанда, бұл бағыт қосымша белсенділікті талап етеді, өйткені Қазақстанның осы аймақта танымалдығы әлі де жеткіліксіз.
Ашық мәселе
Египеттегі елшілік Қазақстанның Таяу Шығыстағы қазіргі мүмкіндіктері мен қажеттіліктеріне толық сәйкес жауап бермейді. Қаржылық ресурстардың жеткіліксіздігі де осы бағыттағы институционалдық қатысуды күшейту мәселесін өзекті етеді.