Қазақша рефераттар

Барлыѓына ±сыныстары шін рахмет айтыњыз

СӨЖ орындауға әдістемелік нұсқаулар

Менеджмент курсы бойынша кредиттік технологияда оқитын студенттердің СӨЖ жұмысы эссе және жағдайлық тапсырма форматында орындалады. Жұмысты бастамас бұрын студент берілген тақырыпты зерттеп, ұсынылған әдебиеттер мен инструктивтік материалдарды қолдануы керек.

Рәсімдеу талаптары (қолжазба)

  • Жұмыс А4 парағының бір жағына жазылады; дәптерге жазуға рұқсат етіледі.
  • Өрістер: сол жақ — 25–30 мм, оң жақ — 10 мм, жоғары және төмен — 20 мм.
  • Қызыл жол — 5 белгі немесе 15–17 мм.
  • Мәтін қара немесе көк сиямен анық жазылады; бір жұмыста әртүрлі түсті сия қолдануға болмайды (соның ішінде график, диаграмма, сурет, кестеде де).
  • Әр бетте шамамен 28–30 жол, әр жолда 60–65 белгі болуы тиіс (бос орын — 1 белгі).
  • Қолжазба мәтінге №3 трафареті қолданылады.
  • Жалпы көлемі (қосымшасыз) кемінде 5 бет.
  • Түзетулерге жол берілмейді: сөз сызу, жоларалық қосымша жазу және т.б. қолдануға болмайды.
  • Жалпы қабылданғандардан басқа қысқартуларды қолдануға болмайды.

Рәсімдеу талаптары (компьютерде)

  • Microsoft Word редакторында теріледі.
  • Қаріп: Times New Roman.
  • Өлшемі: 14.
  • Жоларалық интервал: 1.5.
  • Жалпы көлемі кемінде 5 бет.

Құрылым

Әр тарау жаңа беттен басталады. Бөлім атаулары жолдың ортасына мәтіннен бір жол қалдырғаннан кейін жазылады.

Оқытушымен өздік жұмыс (СОӨЖ) формалары және бағалау

СОӨЖ сұхбаттасу, жазбаша бақылау жұмысы және рөлдік ойындар түрінде өткізіледі. Білім студенттің белсенді қатысуына қарай бағаланады.

5. Студенттердің өздік жұмыстарының (СӨЖ) тақырыптары

Төмендегі тапсырмалар менеджмент пәні бойынша теорияны тәжірибемен байланыстыруға және талдау дағдысын дамытуға бағытталған. Әр тапсырма бойынша дәлелді жауап дайындап, мысалдар келтіру ұсынылады.

Тапсырма 1. Идеалды менеджер мүмкін бе?

Білгір менеджерге тән сапалық қасиеттер:

  • Терең білім.
  • Саяси көзқарас және саяси мәселелерді шеше білу.
  • Ізденіс қабілеті және соған бейімділік.
  • Ғылыми-техникалық прогрестің озық жетістіктерін қолдана білу.
  • Психологиялық білім.
  • Әлеуметтік шындық қағидаларына қызығушылық және басқара білу.
  • Өзіне жауапкершілік ала білу.
  • Жұмысқа сын көзбен қарау және сын-ескертпені қабылдай білу.
  • Әрдайым белсенділік көрсету.
  • Кедергілерді болдырмай, еркіндік пен икемділік таныту.
  • Логикалық ойлау.
  • Әр істе өз пікірін ашық айту және көрсету.

Сұрақтар:

  1. Сіздің көзқарасыңыз бойынша бұл қасиеттер тізімі толық па?
  2. Қазақстан бизнесінде жақсы менеджер болу үшін тағы қандай қасиеттер қажет?

Тапсырма 2. Кәсіпорынның сыртқы ортасы

Кәсіпорынның сыртқы ортасын құрайтын факторларды анықтап, әр факторлар тобын жеке сипаттаңыз. Факторлардың өзара байланысын көрсетіңіз.

Тапсырма 3. Басқару құрылымының типін анықтау

Ақтау кәсіпорнының басқару құрылымы берілген. Құрылымның қай басқарушылық құрылым типіне жататынын анықтап, негізгі ерекшеліктерін сипаттаңыз.

Тапсырма 4. Қаржылық бақылау

  1. Қаржы бақылауы не үшін қажет?
  2. Менеджер қаржы үдерістерін бақылауда қандай орын алады?
  3. Аудиторлық қызметтің дағдарыстың алдын алудағы маңызы қандай?
  4. Фирманың жоғары нәтижеге жетуінде қаржы бақылауының маңызы неде?
  5. Алдын ала, ағымдағы және нәтижелі бақылаудың байланысы мен айырмашылығын қалай түсіндіресіз?
  6. Қаржы арқылы іске асатын бақылаудың жалпы бақылаудан айырмашылығы неде?
  7. Қандай ресурстарды пайдаланғанда бақылаудың маңызы ерекше болады?
  8. Қаржылық бақылауда кері байланысты пайдаланудың жолдары қандай?
  9. Қаржы бақылауын қамтамасыз ету үшін банк тәжірибесіне нені енгізер едіңіз?
  10. Бақылаудың тиімділігін арттыру және жетілдіру үдерісінде мәліметтің рөлі қандай?

Тапсырма 5. Коммерциялық банктің бәсекеге қабілеттілігі

Қазақстан жағдайында коммерциялық банктердің қаржы жағдайы тұрақсыз болғандықтан, алдағы уақытта олардың банкротқа ұшырауы мүмкін деген пікір бар. Банктің бәсекеге қабілеттілігі көптеген факторларға байланысты: қызмет түрлерінің әртүрлілігі мен сапасы, несие және депозит бойынша пайыздық мөлшерлемелер, тариф деңгейі, қызмет көрсетудің ыңғайлылығы, есеп айырысудың жылдамдығы, сенімділік және т.б.

Бәсекені күшейту құралдары: техникалық қамсыздандыруды жақсарту, қызмет көрсету және операция жүргізу технологиясын жетілдіру, қызмет түрлерін кеңейту, филиалдар мен бөлімшелер жүйесін дамыту, стратегияны жоспарлау, маркетинг және қоғаммен байланыстарды ұйымдастыру, қызметкерлердің біліктілігін арттыру.

Сұрақтар:

  1. Банктің бәсекеге қабілеттілігін арттыратын қандай факторды ең тиімді деп санайсыз?
  2. Қазақстандық коммерциялық банктер үшін басты мәселе қандай және оның әлемдік деңгейдегі маңызы неде?

Тапсырма 6. Ұжымдағы қысым және «дәстүр»

Алғашқы жалақысын алған жас қызметкер бригададағы жолдастарына «дәстүрді» атап өтуден бас тартады. Оны мазақтай бастайды. Сіз бұл жағдай туралы білдіңіз. Қандай шешім қабылдайсыз?

Тапсырма 7. Мақсаттарды жіктеу

Велосипед шығаратын кәсіпорында көрсеткіштерге жету үшін міндеттер қойылды:

  • А) Өнім шығаруды кеңейту: 1-жыл — 10%, 2-жыл — 30%, 3-жыл — 40%, 4-жыл — 50%, 5-жыл — 70%.
  • Б) Капитал айналымын ұлғайту: 1-жыл — 5%, 3-жыл соңына дейін — 12%, 5 жылдан кейін — 18%.
  • В) Станок саябағын жаңарту: 1-жыл — 8%, 2-жыл — 12%, 3-жыл — 15%, 4-жыл — 18%, 5-жыл — 71%.

Ұйымның қысқа мерзімді, орта мерзімді және ұзақ мерзімді мақсаттарына анықтама беріп, осы міндеттерді сәйкесінше жіктеңіз.

Тапсырма 8. Миссияны анықтау

Сіз әйелдер мен ерлердің сыртқы киімін өндіретін кәсіпорын ашасыз. Негізгі бағыт — жоғары сапалы әрі қымбат тондар мен дубленкалар. Кәсіпорын кредосы — ауқатты сатып алушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру, олардың сұранысы мен тілектерін ескеру. Осы мақсатта фирма үздік тігін машиналарын сатып алып, жоғары білікті мамандарды жалдады және сапалы, қымбат терілерді жеткізуге келісімшарт жасады.

Кәсіпорынның миссиясын анықтаңыз және оны дәлелдеңіз.

Тапсырма 9. Шығармашылық әлеуетті толық пайдалану

Менеджердің басты мақсаты — ұжымның шығармашылық қабілетін барынша тиімді пайдалану. Бұл үшін менеджер мына әрекеттерді қолдана алады:

  • Қызметкерлердің араласуына көмектесетін жұмыстар ұсыну.
  • Серіктестермен кеңес өткізу, фирма жұмысы бойынша пікір алмасу.
  • Ұжымдағы бейресми топтарды (жұмысқа кедергі келтірмейтін) сақтау.
  • Қызметкерлердің әлеуметтік белсенділігіне жағдай жасау.
  • Мазмұнды, шығармашылық тапсырмалар беру.
  • Нәтижеге сай кері байланыс беру.
  • Жетістіктерді бағалау және мадақтау.
  • Мақсат қою және шешім қабылдауға қатыстыру.
  • Құқық пен өкілеттілікті бөлісу (делегирлеу).
  • Ынталы қызметкерлердің мансаптық өсуін қолдау.
  • Қайта даярлауды ұйымдастыру.
  • Жауапкершілігі жоғары жұмыс беру.
  • Қоластындағылардың шығармашылық бастамасын үнемі дамыту.

Сұрақтар:

  1. Шығармашылық қабілетті толық пайдалану үшін қай әрекетті ең негізгі деп санайсыз? Неліктен?
  2. Менеджер еңбек белсенділігін арттыру және өнімділікті өсіру үшін тағы қандай шара қолдана алады?

5.2 Студенттердің оқытушылармен өздік жұмыстарының (СОӨЖ) тақырыптары

Төмендегі іскерлік ойындар коммуникация, талдау, келіссөз жүргізу және өзін-өзі бағалау дағдыларын дамытуға арналған. Әр ойыннан кейін міндетті түрде талқылау жүргізіледі.

Іскерлік ойын 1. «Бір минутқа кеңесу»

Мақсаты

Қиын тапсырмаларды немесе мәселелерді шешуге арналған мүмкін ұсыныстарды тез әзірлеу.

Материалдар

Қағаз/блокнот, қарындаштар.

Процедура

  1. 6–8 адамнан топ құрыңыз.
  2. Әр қатысушы жұмыстағы бір мәселені қағазға жазады (мысалы: «Топтың ынтасын қалай көтеруге болады?»).
  3. 1–2 минуттан кейін қағазды оң жақтағы көршісіне береді.
  4. Алған адам 60 секунд ішінде қысқа жауап жазады.
  5. Қағаз иесіне қайтып келгенше айналым жалғасады.

Талқылау сұрақтары

  1. Кемінде бір жаңа (бұрын ескерілмеген) шешім табылды ма?
  2. Ұсыныстардың ішінде қолдануға болатындары бар ма?
  3. Ұсыныстар жаңа ой немесе шешім туғызды ма?
  4. Әріптестерден көмек сұраудан қандай сабақ алдыңыз?

Егер уақыт қалса, топ ұсынылған шешімдердің ең тиімдісін талқылайды.

Іскерлік ойын 2. «Қоршаған адамдардың мәселелерін түсінуге тырысыңыз»

Мақсаты

Қызметкерлердің мәселелеріне көңіл бөлу және оларға көмектесу дағдысын дамыту.

Материалдар

«Жұмыс факторлары» бланкісі, қалам/қарындаш.

Процедура

  1. Бланкіні таратыңыз.
  2. 10 балдық жүйемен бағалатыңыз (1 — ең жоғары, 10 — ең төмен).
  3. Орташа статистикалық мәнді көрсетіп, айырмашылықты есептетіңіз.
  4. Жалпы соманы шығарыңыз.

Талқылау сұрақтары

  1. Әр қатысушы қаншалықты дәл болжады?
  2. Неліктен біз қызметкерлердің қажеттіліктерін білмеуіміз мүмкін?
  3. Оны білу үшін не істей аламыз?

«Жұмыс факторлары» (бағалау тізімі)

Нұсқау: 1 — жоғары, 10 — төмен.

  1. Қызмет бойынша жоғарылау мүмкіндігі
  2. Жұмыс көлемін бақылау
  3. Икемді жұмыс графигі
  4. Шектеулердің болуы/мүмкіндігі
  5. Жұмыс қауіпсіздігі
  6. Жұмыс типі
  7. Ашық қарым-қатынас
  8. Жалақы
  9. Ұйым көлемі
  10. Жұмысқа ынталандыру

Іскерлік ойын 3. «Сіз кімсіз?»

Мақсаты

Бейресми жағдайда танысуға және бір-бірін тереңірек тануға мүмкіндік беру.

Материалдар

Қағаз, қалам/қарындаш.

Процедура

  1. Әр қатысушы әріптесіне қоюға арналған 3 «жай емес» сұрақ жазады (аты-жөні, қызметі сияқты стандартты сұрақтар емес).
  2. Бөлме ішінде шеңбер бойымен жүріп, сұрақтарды басқа қатысушылардың сұрақтарымен алмастырады.
  3. 5–10 минуттан кейін топқа бөлініп, әр адам туралы не белгілі екенін талқылайды.

Талқылау сұрақтары

  1. Осы кездесуде қандай қызықты ақпарат алдыңыз?
  2. Ортақ ұқсастықтар табылды ма?
  3. Сізге қойылған ең қызықты сұрақ қайсысы болды?
  4. Сіздің сұрағыңызға ең күтпеген немесе күлкілі жауап қандай болды?

Іскерлік ойын 4. «Жетекшілер үшін тест»

Мақсаты

  • Өзін-өзі бағалауға мүмкіндік беру.
  • Жақсартуды қажет ететін бағыттарды анықтау.

Материалдар

Тест парағы.

Процедура

  1. Тесті оқып шығып, ұйымға қажет өзгерістерді енгізіңіз.
  2. Көшірмесін таратып, толтыруды сұраңыз.
  3. Форманы жинамаңыз: қатысушылар оны бірнеше апта сақтасын.
  4. Кейін қайта қарап, нәтижені талдасын.

Жетекші үшін тест (1–10 шкала)

1 — төмен балл, 10 — ең жоғары балл.

  1. Адамдарды мотивациялау туралы қаншалықты білесіз?
  2. Еркін қарым-қатынас жасау қабілетіңіз қандай?
  3. Басқалар сізді жетекші ретінде қалай бағалайды деп ойлайсыз?
  4. Өзіңізді жетекші ретінде қалай бағалайсыз?
  5. Мінезі қиын адамдармен келісімге келу қабілетіңіз қандай?
  6. Таныс емес адамдармен танысуға қаншалықты ашықсыз?
  7. Жетекшілік туралы біліміңіз қандай деңгейде?
  8. Жетекшілік тәжірибеңіз қаншалықты?
  9. Қысым жағдайында жұмыс істеу қабілетіңіз қандай?
  10. Фирманың табыстылығында өз үлесіңізді қалай бағалайсыз?

Талқылау сұрақтары

  1. Бүгін жұмысыңызда қай бағыттар маңызды?
  2. Осы сұраққа жауабыңыз бір жыл бұрын қандай болар еді?
  3. Әртүрлі бағыттар бойынша білімді қалай толықтырасыз?
  4. Позицияңызды жақсарту үшін қандай қадам жасайсыз?

Іскерлік ойын 5. «Кел сөйлесейік!»

Бұл ойынның негізгі идеясы — топта бірге жұмыс істесек те, әріптестер туралы аз білетінімізді көрсету. Қатысушылар танысы аз серіктес тауып, 2–3 минут ішінде кез келген тақырыпта сөйлеседі, бірақ өздері туралы көбірек айту ұсынылады.

Талқылау сұрақтары

  1. Жаңа танысыңызды қаншалықты жақсы тани алдыңыз?
  2. 2–3 минут өте тез өтті ме?
  3. Қысқа уақыт ішінде бұрынғыдан жақынырақ танысқандай әсер болды ма?

Тапсырма. Ұжымдағы келіспеушіліктің алдын алу және басқару

Ұжымдағы келіспеушілік менеджерге көп жүйке, ал фирмаға шығын әкелуі мүмкін. Сондықтан басшы оларды уақытында байқап, сәйкес қорытынды жасауы тиіс. Келіспеушіліктің алдын алу үшін жұмыс стилін өзгерту қажет: тапсырмаларды жеке емес, жалпы кеңесте бөлу, пікір алмасуды ашық жүргізу, бірігіп қорытынды жасауды жиілету.

Басшы ретінде жол бермеуге тиіс әрекеттер

  • Қоластындағылардан іскерлік ақпаратты жасыру.
  • Белгілі бір қызметкерге ерекше, біржақты ықылас таныту.
  • Қоластындағы қызметкерді жоғары басшылыққа негізсіз «жамандап» беру.
  • Әріптестердің кәсібилігіне сенімсіздік таныту.

Сұрақтар

  1. Ұжымда шиеленіскен жағдай туындамауы үшін менеджер не істеуі керек?
  2. Егер шиеленіс нақты болса, оны қалай басқаруға болады?
  3. Шиеленісті шешуде менеджер ретінде сіздің әрекетіңіз қандай?

Іскерлік ойын 6. «Келіссөздегі әділдік»

Мақсаты

Келіссөзде әділдік пен шындықтың маңызын көрсету.

Материалдар

Екі адам бөлісе алатын кез келген ресурс (мысалы, ақша, алма және т.б.).

Процедура

  1. Екі адамды таңдаңыз: А және В.
  2. А ресурсты бөледі, В келіседі немесе бас тартады.
  3. В бас тартса, екі жақ та ештеңе алмайды.
  4. Сахнаны бірнеше рет қайталаңыз (қалауыңызша рөлді ауыстырыңыз).

Талқылау сұрақтары

  1. Неге А дәл осылай бөлді?
  2. Неге В осылай жауап берді?
  3. Осындай жағдайға түскен адамдарға қандай кеңес берер едіңіз?

Қорытынды: келісімнің іске асуы үшін ұсыныс тек тиімді емес, әділ болып көрінуі де маңызды.

Іскерлік ойын 7. «Кездесу қалай өтті?»

Екі парақ қағазды қабырғаға іліп, біріне «Біз атап өткіміз келетін кездесу сәттері», екіншісіне «Келесі кездесулерді жақсарту үшін ұсыныстар» деп жазыңыз. 6–7 минут ішінде қатысушылар өткен кездесуді талдап, ойларын жазады. Жиналған ұсыныстарды кейін өңдеп, таратуға болады.

Талқылау сұрақтары

  1. Қандай пунктілер бойынша келісім болды?
  2. Қандай пунктілер келіспеушілік тудырды және оны қалай азайтуға болады?
  3. Тиімділікті арттыру үшін әр қатысушы не істей алады?

Егер топтағы сенім деңгейі төмен болса, алғашқы рет анонимді формат қолданған дұрыс.