Хроммен илеу
Семей • 2013
«Илегіш және майлағыш заттардың жалпы химиялық технологиясы» пәні бойынша оқытушыларға арналған бағдарлама
Бұл материал 5В072600 — «Жеңіл өнеркәсіп бұйымдарының технологиясы және құрастырылуы» мамандығына арналған пәннің оқу-әдістемелік кешені (ОӘК) құрамындағы құжат. Мақсаты — оқу үдерісін ұйымдастыруға қажетті мазмұнды, талаптарды және құрылымды жүйелеу.
Қысқаша деректер
- Құжат
- ПОӘК (№1 басылым)
- Оқу түрі
- Дәріс • Зертхана • Практика
- Қорытынды бақылау
- Тест
- Жалпы сағат
- 135
Алғы сөз
Құрастырушы: Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті, «Ет, сүт және тамақ өнімдерінің технологиясы» кафедрасының оқытушысы Бауыржанова Айгүл Заманбекқызы (2 қыркүйек 2013 ж.).
Құжат кафедра мәжілісінде талқыланды (№1 хаттама, 11 қыркүйек 2013 ж., кафедра меңгерушісі — Б.К. Асенова), сондай-ақ инженерлік-технологиялық факультеттің оқу-әдістемелік бюросында қаралды (№1 хаттама, 12 қыркүйек 2013 ж., төрайымы — С.С. Төлеубекова).
Университеттің Оқу-әдістемелік кеңесінде қолдау тапты және басып шығаруға ұсынылды (№1 хаттама, 18 қыркүйек 2013 ж., төрайымы — Г. Искакова). Құжат алғаш рет енгізілді.
Мазмұны
- 1 Қолданылу аясы
- 2 Нормативтік сілтемелер
- 3 Жалпы мәліметтер
- 4 Оқу пәнінің (модуль бойынша) мазмұны
- 5 Студенттердің өздік жұмыстарына арналған тақырыптар
- 6 Оқу-әдістемелік карта
- 7 Әдебиеттермен қамтамасыз ету картасы
- 8 Әдебиеттер
1. Қолданылу аясы
Бұл пән бағдарламасы «Илегіш және майлағыш заттардың жалпы химиялық технологиясы» пәнінің оқу-әдістемелік кешеніне кіреді және 5В072600 мамандығы студенттеріне арналған оқу үдерісін жоспарлау мен жүргізуге бағытталған.
2. Нормативтік сілтемелер
Бағдарлама оқу үдерісін ұйымдастыру тәртібін төмендегі құжаттардың талаптары мен ұсынымдарына сәйкес белгілейді:
- Білім деңгейіне сәйкес мемлекеттік жалпыға міндетті білім стандарты.
- 5В072600 мамандығының типтік оқу бағдарламасы.
- СТУ 042-ГУ-4-2013 — пәннің ОӘК-ін әзірлеу және рәсімдеуге қойылатын жалпы талаптар.
- ДП 042-1.01-2013 — ОӘК мазмұны мен құрылымына қатысты құжатталған процедура.
3. Жалпы мәліметтер
3.1 Пәннің қысқаша мазмұны
Пән илеу процесінің маңызын және оның былғары мен үлбір қасиеттеріне әсерін қарастырады. Илеу әсерінің илегіш заттардың табиғатына тәуелділігі, жартылай фабрикаттарды дайындау, илеу шарттары және әртүрлі илегіштердің коллагенмен өзара әрекеттесуі оқытылады.
3.2 Оқытудың мақсаты
Былғары мен үлбір өндірісінде майлағыш және илегіш заттарды тиімді қолдануды меңгерту, сондай-ақ олардың жіктелуін терең білуге бағыттау.
3.3 Негізгі міндеттер
- Илеу түрлері мен процеске әсер ететін факторларды түсіндіру.
- Жаңа илегіш заттарды және оларды қолдану ерекшеліктерін таныстыру.
- Илегіш заттармен жұмыс істеудегі техника қауіпсіздігін меңгерту.
3.4 Оқу нәтижелері
- Илеу процесі мен оған әсер ететін факторларды, сондай-ақ жаңа илегіш заттарды біледі.
- Былғары және үлбір өндірісінде майлағыш пен илегіш заттарды таңдауға құзыретті болады.
- Ағзаға қауіпті химиялық заттармен қауіпсіз жұмыс істей алады.
- Майлағыш және илегіш заттардың физикалық-химиялық қасиеттерін анықтай алады.
3.5 Пререквизиттер
- Химия
- Былғары және үлбір технологиясы мамандығына кіріспе
- Химиялық материалдардың былғары-технологиялық қасиеттері
3.6 Постреквизиттер
- Жеңіл өнеркәсіптің қазіргі заманға сай технологиясы
- Жеңіл өнеркәсіп бұйымдарының дизайны және жобалау
- Текстильді материалдарды өңдеу процестерінің физика-химиялық негіздері
3.7 Жұмыс оқу бағдарламасынан үзінді (1-кесте)
| Курс | Семестр | Несие | Дәріс | Практика | Зертхана | ОСӨЖ | СӨЖ | Барлығы | Бақылау |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2 | 3 | 3 | 15 | 15 | 15 | 22,5 | 67,5 | 135 | Тест |
4. Оқу пәнінің (модуль бойынша) мазмұны
Пән мазмұны екі негізгі модульге бөлінеді: дайындық процестері және илеу процесі туралы жалпы түсінік. Төменде дәрістер тақырыптары жинақталып берілген.
Модуль 1. Дайындық процестері
7 дәріс- 1-дәріс. Физикалық-химиялық процестер: электролиттердің коллагенге әсері, гидратациялық ылғал, ісіну факторлары.
- 2-дәріс. Жібіту: әсер ететін факторлар, инкубациялық кезең, тексеру.
- 3-дәріс. Жүннен арылту: кезеңдер, механизм, әдістер (жағып-сылау, ферментативті), күлдеу және бақылау, күлсіздендіру.
- 4-дәріс. Босаңсыту: босаңсытқыштар, теориялық негіз, факторлар.
- 5-дәріс. Пикельдеу: ерітінді, мақсат, факторлар, компоненттер мен концентрация, ашытқымен өңдеу.
- 6-дәріс. Майсыздандыру: әдістер (еріткіштермен, эмульсиялы), өңдеу сұйығын қайта пайдалану.
- 7-дәріс. Майлау: мақсат, майлағыштар, жартылай фабрикаттарды майлау, эмульсиялы майлау.
Модуль 2. Илеу процесі туралы жалпы түсінік
8 дәріс- 8-дәріс. Минералды заттармен илеу: хром қосылыстары, қасиеті мен құрылысы, гидролиз.
- 9-дәріс. Хроммен илеу: әдістер (бір ванналы, пикельсіз), факторлар, хром-эмульсиялық әдіс.
- 10-дәріс. Бейтараптау: иді қанықтыру, ақаулар, хроммен иленген материал қасиеттері.
- 11-дәріс. Алюминиймен илеу: қосылыстар, коллагенмен әрекеттесу, әдістер.
- 12-дәріс. Циркониймен илеу: қосылыстар, коллагенмен әрекеттесу, әдістер.
- 13-дәріс. Титанмен илеу: қосылыстар, коллагенмен әрекеттесу, әдістер.
- 14-дәріс. Темірмен илеу: қосылыстар, коллагенмен әрекеттесу, әдістер.
- 15-дәріс. Кремниймен илеу: қосылыстар, коллагенмен әрекеттесу, әдістер.
Зертханалық жұмыстар (15)
- Тері және мех шикізатын, былғары мен мехті химиялық талдау
- Үлгілерді сынауға дайындау
- Қалыңдықты анықтау
- Тығыздық пен кеуектілікті анықтау
- Ауа өткізгіштігін анықтау
- Су тартқыштық және су өткізгіштікті анықтау
- Ылғал сыйымдылығы және суланғыштықты анықтау
- Бу өткізгіштікті анықтау
- Бу сыйымдылығын анықтау
- Гигроскопиялық және ылғал бергіштікті анықтау
- Пісіру температурасын анықтау
- Гигротермиялық тұрақтылықты анықтау
- Былғарыны және былғары тінін механикалық сынау әдістері
- Созуға сынау
- Үйкелеуге сынау
Практикалық сабақтар (15)
- Физикалық-химиялық процестер
- Жібітуді тексеру
- Күлдеуді қадағалау
- Босаңсытқыштар
- Ашытқымен өңдеу
- Майсыздандыру әдістері
- Майлағыш заттар
- Минералды заттармен илеу
- Хроммен илеу
- Бейтараптау
- Алюминиймен илеу
- Циркониймен илеу
- Титанмен илеу
- Темірмен илеу
- Кремниймен илеу
5. Студенттердің өздік жұмыстарына арналған тақырыптар
Өздік жұмыс тақырыптары былғарының түрлері мен қолданылу бағытын, кептіру әдістерін, әрлеу материалдары мен операцияларын, сондай-ақ илеу түрлерін қамтиды.
Былғары және тері
- Былғары мен терінің сипаттамасы және жіктелуі
- Аяқ киімнің төменгі бөлігіне арналған былғары
- Аяқ киімнің үстіңгі бөлігіне арналған былғары
- Лакталған аяқ киімдік былғары
- Ер-тұрмандық былғарылар
- Техникалық былғарылар
- Киімдік-галантереялық былғарылар
- Теріге қатысты ұлттық бұйымдар (киім, тұрмыстық мүлік)
Кептіру және ылғалдандыру
- Кептіру
- Конвективті кептіру
- Контактілі кептіру
- Радиациялық кептіру
- Ылғалдандыру
Әрлеу және материалдар
- Былғарының бетін әрлеу
- Беткі бояудың құрамы
- Полиакрилаттар
- Полиуретандар
- Пигменттер
- Түрленген былғарының бетін әрлеу
- Әрлеудің механикалық операциялары
- Сүргілеу
- Тегістеу және қыртысын жазу
- Керу
- Түрпілеу және шаңнан арылту
- Престеу, үтіктеу және бедер салу
Процестер мен илегіштер
- Дайындық процестері
- Илеу процесі
- Минералды илегіш заттар
- Органикалық илегіш заттар
6. Пән бойынша оқу-әдістемелік карта
Төмендегі картада дәріс, практика және зертхана тақырыптары, көрнекі құралдар, өздігінен оқуға арналған сұрақтар және бақылау түрлері көрсетілген.
| Тақырып | Практика | Зертхана | Көрнекі құрал | Өздігінен оқу | Бақылау |
|---|---|---|---|---|---|
| Физикалық-химиялық процестер | Физикалық-химиялық процестер | Химиялық талдау | Сызбанұсқа | Процестер | Жауап алу |
| Жібіту | Жібітуді тексеру | Үлгілерді дайындау | Таспа | Жібіту процесі | Сұрақтар қою |
| Жүннен арылту | Күлдеуді қадағалау | Қалыңдықты анықтау | Слайд | Жүннен арылту | Жауап алу |
| Босаңсыту | Босаңсытқыштар | Тығыздық және кеуектілік | Сызбанұсқа | Босаңсыту | Сұрақтар қою |
| Пикельдеу | Ашытқымен өңдеу | Ауа өткізгіштігі | Слайд | Пикельдеу | Жауап алу |
| Майсыздандыру | Әдістері | Су тартқыштық және су өткізгіштік | Слайд | Майсыздандыру | Сұрақтар қою |
| Майлау | Майлағыш заттар | Ылғал сыйымдылығы және суланғыштық | Слайд | Майлау | Жауап алу |
| Минералды заттармен илеу | Минералды илеу | Бу өткізгіштік | Сызбанұсқа | Минералды илеу | Сұрақтар қою |
| Хроммен илеу | Хроммен илеу | Бу сыйымдылығы | Таспа | Хроммен илеу | Жауап алу |
| Бейтараптау | Бейтараптау | Гигроскопиялық және ылғал бергіштік | Таспа | Бейтараптау | Сұрақтар қою |
| Алюминиймен илеу | Алюминиймен илеу | Пісіру температурасы | Слайд | Алюминий әдістері | Жауап алу |
| Циркониймен илеу | Цирконий әдістері | Гигротермиялық тұрақтылық | Слайд | Циркониймен илеу | Сұрақтар қою |
| Титанмен илеу | Титанмен илеу | Механикалық сынақ әдістері | Таспа | Титанмен илеу | Жауап алу |
| Темірмен илеу | Темірмен илеу | Созуға сынау | Слайд | Темірмен илеу | Сұрақтар қою |
| Кремниймен илеу | Кремниймен илеу | Үйкелеуге сынау | Сызбанұсқа | Кремниймен илеу | Жауап алу |
7. Оқу-әдістемелік әдебиеттермен қамтамасыз ету
Пән бойынша негізгі оқу әдебиеттері жеткілікті деңгейде қарастырылған. Төменде оқу басылымдарының атауы және қамтамасыз ету көрсеткіші берілген.
| Оқулық/құрал атауы | Дана | Студент | Қамтамасыз ету |
|---|---|---|---|
| Әсенова Б.Қ. Былғары және мех технологиясы: оқу құралы. Семей, 2008. 123 б. | 5 | 5 | 100% |
| Мәдиев Ө.Қ. Былғары және тері технологиясы: оқулық. 2010. | 5 | 5 | 100% |
| Линь В.В. Обработка кожи и меха. Москва: Аделант, 2006. 388 с. | 5 | 5 | 100% |
| Булгаков Н.В. Меховое производство. Екатеринбург: Каменный пояс, 2007. 280 с. | 5 | 5 | 100% |
| Павлов С.А. Химия и физика высокомолекулярных соединений…. 2-басылым. М.: Легкая индустрия, 2009. 528 с. | 5 | 5 | 100% |
| Ғайдар Л.П. Технология кожи. М.: Легкая индустрия, 2010. 168 с. | 5 | 5 | 100% |
| Страхов И.П. Химия и технология кожи и меха. М.: Легпромбытиздат, 2003. 496 с. | 5 | 5 | 100% |
8. Әдебиеттер
8.1 Негізгі әдебиеттер
- Әсенова Б.Қ. Былғары және мех технологиясы: оқу құралы. Семей, 2008. 123 б.
- Мәдиев Ө.Қ. Былғары және тері технологиясы: оқулық. 2010.
- Булгаков Н.В. Меховое производство. Екатеринбург: Каменный пояс, 2007. 280 с.
- Линь В.В. Обработка кожи и меха. Москва: Аделант, 2006. 388 с.
8.2 Қосымша әдебиеттер
- Туменова Г.Т. «Технология кожи и меха» пәні бойынша зертханалық жұмыстарға әдістемелік нұсқау. Семипалатинск, 2005. 50 с.
- Павлов С.А. Химия и физика высокомолекулярных соединений… М.: Легкая индустрия, 2009. 528 с.
- Ғайдар Л.П. Технология кожи. М.: Легкая индустрия, 2010. 168 с.
- Страхов И.П. Химия и технология кожи и меха. М.: Легпромбытиздат, 2003. 496 с.
Назар аударатын негізгі идея
Бағдарламаның өзегі — коллагеннің физикалық-химиялық өзгерістерін түсіндіру және минералды илегіштермен өзара әрекеттесуді технологиялық тұрғыда негіздеу. Сонымен қатар, қауіпсіздік талаптарын сақтау және материал қасиеттерін тәжірибелік әдістермен анықтау — пәннің маңызды нәтижелері.