Педагогикалық қабілетті зерттеу

№1 жағдаят: Жоғалған қолсағат

Үзіліс кезінде сыныптағы оқушы қыз партаның үстіне қалдырып кеткен қолсағатының жоғалғанын айтып, мұғалімге шағымданады. Мұғалім оқушылардан сағатты іздеуді талап етеді. Сағат күтпеген жерден бір оқушы ұлдың партасының үстінен табылады. Ол қатты үрейленіп, сағатты алмағанын айтады. Оқушылар да, мұғалім де оның сөзіне бірден сене қоймайды. Сабақтан кейін ұлдың анасы мектепке келеді: баласы өз кінәсіздігін айтқан, ал анасы ұлының ұры екеніне мүлде сенбейді. Мүмкін, біреу сағатты әдейі оның партасына қойып кеткен шығар. Бұл жағдайдан қалай шығуға болады?

№2 жағдаят: Ұялы телефонның бұзылуы

Үзіліс кезінде ұл мен қыз ұрсысып қалады. Өтіп бара жатқан мұғалім олардың не себепті жанжалдасып жатқанын сұрайды. Ұл қыздың мектепке әкелген жаңа ұялы телефонын сындырып алғанын айтады. Ұл оны кездейсоқ бүлдіргенін жеткізеді, ал қыз ақшасын қайтаруды немесе сондай жаңа телефон алып беруді талап етеді. Не істеу керек?

№3 жағдаят: Сабақтағы «Мадонна» туралы сұрақ

Химия сабағында оқушы: «Салтанат Берікқызы, жақында Батыс университеттерінде эстрада жұлдыздарының өмірі мен жетістіктері туралы (мысалы, Мадонна) сабақ өтеді екен. Барғысы келетіндер өте көп дейді! Біз де сондайға барсақ қайтеді?» — деп сұрайды. Мұғалім қандай жауап беруі керек?

№4 жағдаят: Концерт кезіндегі қоңырау

Акт залында мерекелік концерт өтіп жатыр. Сахнада қыз гитарамен ән айтып тұрған сәтте бір оқушының телефоны қайта-қайта шырылдайды. Барлығы дыбыс шыққан жаққа қарай бұрылып, шу күшейе бастайды. Мұндай жағдайда не істеу керек?

№5 жағдаят: Қоқыс жәшігінің жанындағы «бизнес»

Кешке мұғалім сабақтан қайтып келе жатып, 8-сынып оқушысының қоқыс жәшігін ақтарып жүргенін көреді. Жақындап, не істеп жүргенін сұрағанда, оқушы қысылмай: «Ескі “Рубин” бөлшектерін жинап жүрмін. Қазір бәрін есептеймін де, көрші телеательеге апарып сатамын», — дейді. Мұғалім: «Бауыржан, осы ақша қоқыстан зат тергеніңе тұра ма?» — деп сұрайды. Оқушы таңырқап: «Онда тұрған не бар? Бұл — менің бизнесім!» — дейді. Не істеу керек?

1) Сабақ үстіндегі күлкі

Сіз сыныпты тыныштандырып, сабақты бастадыңыз. Бір мезетте оқушының қатты күлкісі естілді. Сіз тосыннан ештеңе айтып үлгермей, оған таңдана қарадыңыз. Оқушы сізге тіке қарап: «Сіз түсіндірген кезде менің сізге қарап күлкім келеді», — деді. Қандай шешім қабылдайсыз?

• 1. «Қарай гөр, өзін!»
• 2. «Саған не күлкілі?»
• 3. «Еркің білсін.»
• 4. «Есің дұрыс па?»
• 5. «Көңілді адамдарды ұнатамын!»
• 6. «Сенің көңіл-күйіңді көтергеніме қуаныштымын.»
• 7. Өз нұсқаңыз: __________________

2) «Сіз бізге ештеңе үйрете алмайсыз»

Сіз сабақ берген алғашқы күні (немесе бірнеше күннен соң) оқушы: «Менің ойымша, сіз мұғалім ретінде бізге ештеңе үйрете алмайсыз», — деді. Не деп жауап бересіз?

• 1. «Сенің ісің — мұғалімге үйрету емес, өзің оқу.»
• 2. «Әрине, мен сендейлерге ештеңе үйрете алмаймын.»
• 3. «Басқа сыныпқа ауысып, басқа мұғалімнен оқығаның дұрыс шығар.»
• 4. «Шындығында, сенің оқығың келмейді.»
• 5. «Неге олай ойлайтыныңды білгім келеді.»
• 6. «Осыны нақтырақ талқылайық. Мүмкін, мен бір нәрсені дұрыс істемеген шығармын?»
• 7. Өз нұсқаңыз: __________________

3) Тапсырманы орындаудан бас тарту

Мұғалім тапсырма берді. Оқушы: «Орындағым келмейді», — деді. Мұғалім қалай әрекет етеді?

• 1. «Орындағың келмесе, орындатамын!»
• 2. «Онда сен мектепке неге келдің?»
• 3. «Оқымай қалсаң, өзіңе жаман. Өзіңе зиян келтіріп тұрсың.»
• 4. «Мұның немен аяқталатынын түсінесің бе?»
• 5. «Неліктен орындағың келмейді, түсіндіріп бере аласың ба?»
• 6. «Мүмкін, сенің уәжің орынды шығар. Отырып сөйлесейік.»
• 7. Өз нұсқаңыз: __________________

4) Өзіне сенімсіздік

Оқушы үлгеріміне көңілі толмай, жаңа тақырыпты толық түсінбей: «Мұғалім, мен келешекте жақсы оқып, сыныптастарымды оза аламын деп ойлайсыз ба?» — деп сұрады. Қалай жауап берген дұрыс?

• 1. «Шынымды айтсам, күмәнім бар.»
• 2. «Әрине, бұған күмәнданбай-ақ қой.»
• 3. «Қабілетің жақсы, сенен үлкен үміт күтемін.»
• 4. «Неге өз-өзіңе сенбейсің?»
• 5. «Сөйлесіп, қиындықтың неде екенін анықтайық.»
• 6. «Бәрі екеуіміздің бірлесіп жұмыс істеуімізге байланысты.»
• 7. Өз нұсқаңыз: __________________

5) «Сабаққа қатысқым келмейді»

Оқушы: «Қазір сіздің сабағыңызға қатысқым келмейді. Оның орнына достарыммен қыдырғым келеді», — деді. Қалай жауап бересіз?

• 1. «Осыдан солай істеп көр.»
• 2. «Келесіде мектепке ата-анаңды ертіп келесің.»
• 3. «Өзің біл. Емтихан тапсыратын — өзің. Сабақ босатсаң, бәрібір жауап бересің.»
• 4. «Сен сабаққа мүлде көңіл бөлмейтін сияқтысың.»
• 5. «Мүмкін, саған мектепті тастау керек шығар?»
• 6. «Одан әрі не істеймін деп ойлайсың?»
• 7. «Неге саған сабақтан гөрі қыдыру қызық екенін білгім келеді.»
• 8. «Түсінемін: демалу қызық. Бірақ неге бұлай ойлайтыныңды талқылап көрейік.»
• 9. Өз нұсқаңыз: __________________

6) «Сіз бүгін шаршаңқысыз»

Есіктен кіріп келе жатқан мұғалімді көрген оқушы: «Сіз бүгін өте шаршаған сияқтысыз», — деді. Мұғалім қалай жауап беруі керек?

• 1. «Маған мұндай ескерту жасау дұрыс емес.»
• 2. «Иә, өзімді нашар сезініп тұрмын.»
• 3. «Өзіңді жөндеп ал!»
• 4. «Бүгін нашар ұйықтадым, шаруам көп болды.»
• 5. «Уайымдама, шаршағаным сабағымызға әсер етпейді.»
• 6. «Қамқорлығыңа рақмет, сен өте байқампазсың.»
• 7. Өз нұсқаңыз: __________________

7) «Сабағыңыздың көмегі жоқ»

Оқушы: «Сіздің сабағыңыз маған еш көмектеспейді. Сабақты тастасам ба?» — деді. Мұғалімнің жауабы қандай болуы керек?

• 1. «Ондай ақымақтықты қой.»
• 2. «Ойлап тапқанын қарашы.»
• 3. «Мүмкін, саған басқа мұғалім керек шығар?»
• 4. «Неге олай ойлайтыныңды нақтырақ білгім келеді.»
• 5. «Бірге отырып, басқа шешім жолдарын қарастырайық.»
• 6. «Мүмкін, жағдайыңды басқаша шешерміз.»
• 7. Өз нұсқаңыз: __________________

8) Шектен тыс сенімділік

Оқушы өзіне сенімділігін көрсету үшін: «Егер істеймін десем, кез келген жұмысты атқара аламын. Тіпті сіздің пәніңізді меңгеру маған қиын емес», — деді. Мұғалім не деп жауап береді?

• 1. «Сен өзіңді тым жоғары бағалайсың.»
• 2. «Қайдам? Сенің мына қабілетіңмен бе?»
• 3. «Өзіңе сенімді екенсің ғой?»
• 4. «Егер істеймін десең, қолыңнан келетініне күмәнім жоқ.»
• 5. «Ол үшін көбірек еңбектенуің керек шығар.»
• 6. «Шектен тыс сенімділік жұмысқа кері әсер етуі мүмкін.»
• 7. Өз нұсқаңыз: __________________

9) Ескертуге жауап

Мұғалімнің ескертуіне оқушы: «Мені өте қабілетті адам санайды. Пәнді еш қиындықсыз меңгере аламын», — деді. Мұғалім қалай жауап беруі керек?

• 1. «Сен бұл пікірге сай келмейсің.»
• 2. «Қиналып жүргеніңе қарағанда, білімің жетпейді.»
• 3. «Көп адам өзін солай санайды, бірақ іс жүзінде олай болмай шығады.»
• 4. «Өзің туралы жоғары ойда болғаныңа қуаныштымын.»
• 5. «Ендеше оқуыңа одан да көп күш салуың керек.»
• 6. «Өз қабілетіңді бағалауда шамаңды білмей тұрған сияқтысың.»
• 7. Өз нұсқаңыз: __________________

10) «Дәптерімді ұмытып кеттім»

Оқушы: «Мен тағы да дәптерімді ұмытып кетіппін», — деді. Не деп жауап беру керек?

• 1. «Тағы да ма?»
• 2. «Бұл — жауапсыздық.»
• 3. «Бұған енді басқаша қарау керек сияқты.»
• 4. «Неге екенін білуге бола ма?»
• 5. «Ең құрығанда дәптерді ұмытпауға мүмкіндік болмады ма?»
• 6. «Мен неге үнемі ескертемін деп ойлайсың?»
• 7. Өз нұсқаңыз: __________________

11) «Маған көбірек көңіл бөліңіз»

Оқушы: «Сіз маған басқа оқушыларға қарағанда көбірек көңіл бөлгеніңізді қалаймын», — деді. Мұғалім не деуі керек?

• 1. «Неге мен саған басқалардан ерекше қарауым керек?»
• 2. «Кімге қалай қарау керек екенін өзім білемін.»
• 3. «Сен сияқты өтініш жасайтындар маған ұнамайды.»
• 4. «Неге сен ерекше қарым-қатынасты қалайтыныңды білгім келеді.»
• 5. «Егер “сені ерекше жақсы көремін” десем, өзіңді жақсырақ сезінесің бе?»
• 6. «Қалай ойлайсың, мен саған шын мәнінде қандай көзқарастамын?»
• 7. Өз нұсқаңыз: __________________

12) Түсінбеушілік және кеңес сұрау

Оқушы: «Бұл пәнді дұрыс түсіне алмаймын. Мені не мазалайтынын айттым. Себебін және әрі қарай не істеу керегін айтыңыз», — деді. Мұғалім не деуі керек?

• 1. «Меніңше, сен өзіңе көңілің толмайтын сияқтысың.»
• 2. «Бұған алаңдайтын ештеңе жоқ.»
• 3. «Пікір айтпас бұрын жағдайды тереңірек түсініп алуым керек.»
• 4. «Біраз уақыт жұмыс істеп көрейік, кейін қайта ораламыз. Шешімін табамыз.»
• 5. «Қазір нақты жауап бере алмаймын, сәл ойлануым керек.»
• 6. «Алаңдама, мен де кезінде осындай қиындық көргенмін.»
• 7. Өз нұсқаңыз: __________________

13) «Сіз қалай түсіндіресіз — ұнамайды»

Оқушы: «Сіздің сөйлеуіңіз де, сабақ түсіндіруіңіз де ұнамайды», — деді. Мұғалімнің жауабы қандай болуы керек?

• 1. «Бұл жақсы емес.»
• 2. «Сен бұл туралы ештеңе түсінбейтін сияқтысың.»
• 3. «Кейін көзқарасың өзгереді деп ойлаймын.»
• 4. «Неге?»
• 5. «Қалай түсіндіргенімді қалар едің?»
• 6. «Әр адамның қабылдауы әртүрлі.»
• 7. «Мен не үшін түсіндіремін деп ойлайсың?»
• 8. Өз нұсқаңыз: __________________

14) Сыныптасымен қарым-қатынас

Оқушы сыныптасымен қарым-қатынасының нашар екенін айтып: «Мен онымен бірге оқығым келмейді», — деді. Мұғалім не деуі керек?