Далалық мал соятын пунктілер
Далалық мал соятын пунктілер — жайылымда немесе қашық аймақтарда малды санитарлық талаптарға сай сою, өнімді өңдеу және уақытша сақтау үшін ұйымдастырылатын өндірістік алаңдар. Далалық жағдайда көбіне жылжымалы пунктілер қолданылады, ал ерекше қажеттілік туғанда шаруашылықтың қолда бар материалдарынан уақытша (қолдан жасалған) алаңдар тұрғызылады.
Далалық ет пунктілерінің негізгі мақсаты
- Сою және алғашқы өңдеу: қанды ағызу, теріні сыпыру, мүшелеу, ішек-қарын мен теріні өңдеуге дайындау.
- Салқындату және уақытша сақтау: сойылған өнімнің сапасын сақтап, тасымалдауға дейін қауіпсіз күйде ұстау.
Өндірістік жинақ-блоктық далалық пунктілер
Өндірісте кең тараған жинақ-блоктық мал сою пунктілерінің қатарына ЕП-30 (ПМ-30) және ЕП-40 (ПМ-40) үлгілерін жатқызуға болады. Бұл кешендер дала жағдайында тез жиналып, толық циклді жұмыс атқаруға бейімделген.
ЕП-30 (ПМ-30) пункті: жабдықталуы және өнімділігі
ЕП-30 пункті арнайы кузовпен, 4 тонналық автотіркемемен, 200 метр мотопомпалық күшті шлангпен, сондай-ақ сойылған малды бөлшектеуге арналған 3 брезент палаткамен жабдықталады. Сонымен қатар ішек пен теріні тазалау аймағы, мүліктер қоймасы, етті уақытша жарамды етуге арналған майсыздандыру және қайнату үшін қазандық-ошақ, тасымалы жылытқышпен құрғататын орын және өндірісте қажет өзге де құрал-сайман қарастырылған.
Салқындату
Автотіркеме кузовында фреонды тоңазытқышпен салқындатылатын электр камерасы орнатылған.
Жұмысқа дайын болу уақыты
Пункт 3–4 сағат ішінде жұмыс жағдайына келтіріледі.
Өнімділік (1 ауысым)
4 тонна салқындатылған ет дайындалады, қосымша салқындату камерасымен бірге жалпы көлемі 7 тоннаға дейін жетеді.
ЕП-40 (ПМ-40) пункті: өнімділіктің артуы
ЕП-40 (ПМ-40) пунктінің өнімділігі ЕП-30-мен салыстырғанда шамамен 30–40% жоғары.
Зауытта дайындалатын жинақ-блоктық ет пункті
Зауыттық жолмен жасалған жинақ-блоктық ет пункті өндірістік модульдерден және қосымша нысандардан тұрады: малға арналған қаша, құрғататын орын, екі насосты станция, тоңазытқыш, 100 м³ су қоры бар тазартқыш жүйе және зертхана.
Құрылымы
Бокс-блоктары каркасты, жылытылған түрде орындалады.
Қабырға панельдері
Қабырға жақтаулары үш қабатты жылуоқшаулағыш панельдерден тұрады.
Өнімділік (1 ауысым)
2 тонна ет және 1 тонна сүрленген шұжық өнімі.
Мұндай зауыттық жинақтың құрылыстық бөлшектері жоғары сапалы болып, пунктіні кез келген таңдалған орынға жедел орнатуға мүмкіндік береді.
Жайылым жағдайында қой союға арналған АЗВИ далалық пункті
Қазақстанда және басқа өңірлерде жайылымдағы қойларды далалық жағдайда сою қажеттілігі жиі туындайды. Осы бағытта Алматы зооветинституты (АЗВИ) мен сараптамалық өндіріс негізінде Госагропром зауытына жиналмалы ет пунктін әзірлеу тапсырылған. Мұндай пункт 1975 жылы (И.Ф. Шуклин, И.П. Авдена, С.К. Қырықбаев) құрастырылып, өндірістік сынақтан өткізілген.
Құрамы және жабдықталуы
- Екі желілі сою-бөлшектеу цехы.
- Электростанция, электронасос, су құятын ыдыстар.
- Ішек пен теріні тазалауға арналған палаткалар, жүк таситын автотіркеме.
Өнімділік (1 ауысым)
150 қойға дейін сойылады (химиялық сою тәсілі қолданылғандағы есеп пен авторефрижератор мүмкіндігіне сәйкес).
Төтенше жағдайда уақытша сою алаңын ұйымдастыру
Төтенше жағдайларда немесе қолайсыз логистика кезінде далалық сою пунктісін жеткізу қиын болуы мүмкін. Мұндайда уақытша сою алаңын жедел тұрғызу қажет. Ең бастысы — орынды дұрыс таңдап, сойылған малды тігінен ілу арқылы қанын толық ағызуға және қауіпсіз мүшелеуге жағдай жасау.
Сойылған малдың тұтас етін көлденең күйде немесе қойғышта мүшелеу еттің былғануына әкелуі мүмкін және теріні сыпыру мен мүшелеуді айтарлықтай қиындатады.
Ең қарапайым далалық пунктінің құрылымы
Қарапайым сою алаңын шаруашылықтағы каркас пен бөренеден құрастыруға болады: 4–6 бұрышты тіреуіштер қойылып, ортасына жерге бекітілген тірек орнатылады. Жұмысқа қажет тораптар бекітіліп, тұтас етті тігінен өңдеуге мүмкіндік жасалады.
Алаңның санитарлық ұйымдастырылуы
- Алаң шеті аздап ылдилау болып, шайынды су арнайы шұңқырға ағатындай етіп жасалады.
- Тазарту үшін суы бар бөшкелер қойылып, түбінде сүзгісі бар алынбалы шланг жалғанады.
- Сою орындарына арнайы жүретін жолдар дайындалады, жұмыс деңгейіне сай қойғыштар орналастырылады.
Ветеринарлық бақылау және бөлек аймақтар
- Өкпе-бауыр мен бастарды ілуге каркас тіректеріне темір ілгіштер орнатылады; осы жерде тексеру жүргізіледі.
- Ішек-қарынды ветеринарлық тексеруден өткізу үшін алаңнан шамамен 50 метр қашықтықта бөлек орын дайындалады.
- Ішек-қарынды жууға суы бар бөшке және шайынды су төгілетін арнайы шұңқыр қарастырылады.
- Ұша ветеринарлық тексеруден өткен соң тоңазытқышқа немесе далалық әдіспен сақтауға жіберіледі.
Қолданылу тәжірибесі
Мұндай уақытша далалық сою пунктілері Қазақстанның аңшылық шаруашылықтарында тәжірибеде қолданылған. 1970–1980 жылдары киік аулауға рұқсат етілген кезеңде уақытша сою алаңдары тиімді пайдаланылып, өнімді бастапқы өңдеуді тікелей дала жағдайында ұйымдастыруға мүмкіндік берген.