Қазақша рефераттар

Ауа температурасын өлшеу

Құжат туралы мәлімет

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі. Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті.

Құжат түрі

Тәжірибелік сабақтарға арналған әдістемелік нұсқау

Басылым

№ 1, 11.06.2015

Факультет / кафедра

Инженерлік-технологиялық факультет
Тамақ өнімдері және жеңіл өнеркәсіп бұйымдарының технологиясы кафедрасы

Білім беру бағдарламасы

5В072600 — Жеңіл өнеркәсіп бұйымдарының технологиясы және құрастырылуы

Пән

Киім және аяқ киім гигиенасы

Құрастырушы

Нұрымхан Г.Н., т.ғ.к., доцент м.а.
(Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті)

Талқыланды

Кафедра мәжілісінде: № 9 хаттама, 13.05.2015
Кафедра меңгерушісі: Б.К. Асенова

Қаралды

Оқу-әдістемелік бюро мәжілісінде: № 5 хаттама, 05.06.2015
Төрайымы: С.С. Төлеубекова

Мазмұны

  1. Тәжірибелік сабақ № 1–2

    Адамның өзін жайлы сезінуі кезінде киімнің жылу қорғағыш қасиетіне әсер ететін факторларды талдау

  2. Тәжірибелік сабақ № 3

    Қоршаған орта температурасының киімнің жылу қорғағыш қасиетіне әсерін меңгеру

  3. Тәжірибелік сабақ № 4–5

    Киімнің жылу қорғағыш қасиетіне жел күшінің әсерін меңгеру

  4. Тәжірибелік сабақ № 6–8

    Берілген жылу қарсыласуы немесе пайдалану жағдайы бойынша киім пакеттеріне материалдар таңдау

  5. Тәжірибелік сабақ № 9–10

    Киім пакеттерінің әртүрлі түрлеріне материалдарды іріктеу

  6. Тәжірибелік сабақ № 11–12

    Арнайы киім көрсеткіштерінің гигиеналық қасиеттері

  7. Тәжірибелік сабақ № 13–14

    Адам организмінің қоршаған ортамен жылу алмасуы

  8. Тәжірибелік сабақ № 15–16

    Полимерлі материалдардан жасалған киім мен аяқ киімді санитарлық-гигиеналық бақылауды ұйымдастыру

  9. Тәжірибелік сабақ № 17–19

    Санитарлық-химиялық зерттеу

  10. Тәжірибелік сабақ № 20–22

    Токсикологиялық зерттеулер

  11. Тәжірибелік сабақ № 23–24

    Физикалық қасиеттерді зерттеу

  12. Тәжірибелік сабақ № 25–27

    Физиологиялық зерттеулер

  13. Тәжірибелік сабақ № 28–29

    Микробиологиялық зерттеу

  14. Тәжірибелік сабақ № 30

    Полимерлі киім мен аяқ киімнің әсерін зерделеу

Тәжірибелік сабақ № 1–2: Киімнің жылу қорғағыш қасиетіне әсер ететін факторлар

Мақсаты

Адам метаболизмі мен қоршаған орта параметрлері өзгерген кезде киімнің жылу қорғағыш қасиеті (жылу кедергісі) қалай өзгеретінін меңгеру.

Оқыту нысаны

  • Адамның жылу өндіруі (метаболизм көрсеткіші).
  • Әртүрлі киім түрлерінің жылу қорғағыш қасиеті.
  • Атмосфера (микроклимат) параметрлері.

Қажетті құралдар

  • Сызба құралдары
  • Микрокалькулятор

Жұмыс 1.1: Метаболизмнің әсерін есептеу

Тұрақты шарттар

  • Сыртқы ауа температурасы: tв = −20 °C
  • Жел күші: 1 балл (жылдамдық 1 м/с)
  • Жылуалмасу коэффициенті: α = 10,5 Вт/(м²·°C)

Нәтиже ретінде

  • 1-кестені толтыру.
  • Метаболизмге тәуелді R (термиялық қарсыласу) графигін құру.
  • Қосымшадағы 2-кесте бойынша есептелген R мәніне сәйкес киім түрін көрсету.

Жұмыс соңында адамның энергия шығыны артқанда өзін жайлы сезінуді сақтау үшін киімнің жылу қорғағыш қасиеті қандай болуы керектігі туралы қорытынды жасаңыз.

Тәжірибелік сабақ № 3: Температураның әсері

Тапсырма

Метаболизм тұрақты болған жағдайда (M = 300 Вт/м²) қоршаған ауа температурасы өзгерген кезде киім пакеттерінің термиялық қарсыласуын анықтау.

Жел

1 балл (1 м/с)

Коэффициент

α = 10,5 Вт/(м²·°C)

Нәтиже

R = f(tв) графигі

Мәліметтерді 1 және 2-кестелерге енгізіп, R мәнінің қоршаған ауа температурасына тәуелділік графигін құрыңыз.

Тәжірибелік сабақ № 4–5: Жел күшінің әсері

Тапсырма

Метаболизм тұрақты (M = 300 Вт/м²) және сыртқы ауа шарттары тұрақты болған кезде, желдің жылдамдығы баяу желден дауылға дейін өзгерген жағдайда киім пакеттерінің термиялық қарсыласуын анықтау.

  • Деректерді 3-кестеге енгізіңіз.
  • Жел жылдамдығына байланысты R тәуелділік графигін құрыңыз.
  • Киімді желден қорғауды қамтамасыз ететін конструктивтік элементтерді атаңыз.

Жалпы қорытынды (1–5 жұмыстар)

1–5 зертханалық жұмыстардың графиктерін салыстырып, әртүрлі климаттық жағдайларда киімнің жылу қорғағыш қасиетіне әсер ететін негізгі факторларды анықтаңыз. Жеке және бірлескен әсер кезінде қорғанышты қамтамасыз ететін киімнің конструктивтік элементтерін 4–5-кестелер деректері негізінде сипаттаңыз.

Тәжірибелік сабақ № 6–8: Жылу кедергісі бойынша материал таңдау

Жалпы сипаттама

Әйелдердің қысқы пальтосы үшін материалдар пакетін таңдау есептері ЭЕМ-де орындалады. Климаттық аудан (I және II) бойынша экономикалық аудан қалыптастыру 4-кестеде беріледі.

Модель ерекшеліктері

  • Ұзынша, силуэтке жабыса қонатын пішім.
  • Қос жағалы немесе желден қорғайтын клапаны бар.
  • Капюшонды.
  • Жағада немесе манжетте үлбір (мех) қолданылуы мүмкін.

Ауа өткізгіштік бойынша талап

  • I-А аймағы: желден қорғайтын астар ұсынылады; ауа өткізгіштігі 70 дм³/(м²·с) дейінгі материалдар.
  • I-В және II аймақтары: желден қорғайтын астарсыз пакеттерді қолдануға болады; ауа өткізгіштігі 70 дм³/(м²·с) дейін.
  • Ауа өткізгіштік 70 дм³/(м²·с)-тан жоғары болса, желден қорғайтын астар және 5 мм қалыңдықтағы ватин бұйымның толық ені мен ұзындығы бойынша 2 қабат салынады.

Есептеуге енгізілетін ұғымдар

Көрсеткіштер

Rсум — суммарлық жылу кедергісі
υ — жел жылдамдығы
B — ауа өткізгіштік

Жылу алмасу

Q = M ± R ± C − E
(сәулелік, конвективтік және булану арқылы)

Жобалау мақсаты

Жылылық жайлылығын қамтамасыз ету үшін ағзаның жылулық күйі көрсеткіштеріне бейімдеу.

Компьютерлік есептеу тәртібі

  1. 1) Жүйемен танысу: жұмыс дисплейі, жедел жад, сыртқы құрылғыларға бағдарлама енгізу, модульдерді жүктеу, есеп жүргізу және жұмысты аяқтау.
  2. 2) Тапсырма, алгоритм және бағдарламамен танысу.
  3. 3) Оқытушы берген нұсқа бойынша бастапқы деректерді дайындау. Ескерту: есеп екі нұсқада жүргізіледі — желден қорғайтын төсеммен және онсыз.
  4. 4) Экран сұранысына сәйкес деректерді енгізу:
    • аты-жөні;
    • M, tв, адамның массасы мен бойы, жел жылдамдығы және драп нөмірі;
    • енгізілген деректерді тексеру (қате болса — бағдарламадан шығып, қайта енгізу).
  5. 5) Бағдарлама берген R мәніне сүйеніп, кестеден пакет қалыңдығын анықтау және енгізу. Егер пакет қалыңдығы 19,2 мм-ден жоғары болса, суықта болу уақытын азайтып, циклды қайта есептеу.
  6. 6) Желден қорғайтын төсемсіз нұсқаны есептеу үшін бағдарлама сұрағанда 10000 мәнін енгізу. Екі нұсқаның нәтижелерін басып шығарып, зертханалық дәптерге енгізу және салыстырмалы талдау жасау.

Тәжірибелік сабақ № 9–10: Киім пакеттеріне материалдарды іріктеу

Тапсырма

  • Киім түрлері үшін 2-қосымша кестеде көрсетілген материалдарды таңдаңыз.
  • 6-қосымша бойынша термиялық кедергіні есептеп, ауа өткізгіштік талаптарын орындаңыз.
  • Есептеу нәтижелерін 7-кестедегі деректермен салыстырыңыз.

Егер есептелген R мәні берілген мәннен 10%-дан артық ауытқыса, материалдар пакетін қайта таңдаңыз.

Ескерту (белгілеулер)

Пакеттің ауа өткізгіштігі жеке қабаттар бойынша жинақталып қарастырылады: B1, B2, …, Bi — ауа өткізгіштік топтары; i = 1 … n — қабат саны.

Тәжірибелік сабақ № 11–12: Арнайы киімнің гигиеналық көрсеткіштері

Мақсаты

Арнайы киімді құрастыруда гигиеналық талаптардың қамтамасыз етілуі және негізгі көрсеткіштермен танысу.

Оқыту нысаны

  • МЕМСТ және өзге нормативтік құжаттар бойынша жіктеу.
  • Арнайы киімді жобалау және дайындау талаптары.
  • Арнайы киім үлгілері және техникалық сипаттамалары.

Материалдар мен құралдар

  • Сызба керек-жарақтары
  • Бұйымдар мен материалдардың үлгілері

Жұмыс 1: Нормативтік-техникалық құжаттармен танысу

Бір арнайы киім түрін таңдап, НТҚ бойынша оның жалпы және арнайы сапа көрсеткіштерін, өндірістік шарттарын және еңбек қызметі түрлерін сипаттаңыз. Қай класқа жататынын анықтаңыз (мысалы, МЕМСТ 12.4.073-79 немесе 12.4.058-84) және тағайындау көрсеткіштерін қарастырыңыз (МЕМСТ 12.4.016-83 және т.б.).

Жұмыс 2: Конструктивтік шешімдер арқылы гигиеналық қасиеттерді қамтамасыз ету

  • Бұйымның жалпы көрінісін және құрылымдық ерекшеліктерін анықтаңыз (эскиз/сызба).
  • Киім пакетінің қабаттарын, бөлшектерін және материалдардың функционалдық мақсатын көрсетіңіз (қорғаныш, гигиеналық, эксплуатациялық және т.б.).
  • Қорғаныш және гигиеналық көрсеткіштерге әсер ететін технологиялық шешімдерді (түйіндерді) бөлек схемамен белгілеңіз.

Есепте кесте мен сызба болуы тиіс: қорғаныш, гигиеналық және басқа қасиеттер қандай конструктивтік элементтер арқылы қамтамасыз етілетінін көрсетіңіз (мысалы, жылу қорғау — экрандау, жылу оқшаулағыш төсемдер, жаға, манжет, белдік, хлястик және т.б.).

Қорытындыда қолданылған МЕМСТ және өзге НТҚ тізімін толық атауларымен беріңіз.

Тәжірибелік сабақ № 13–14: Адам организмінің жылу алмасуы және микроклимат

Жылулық баланс теңдеуі

Адам организмі мен қоршаған орта арасындағы жылу алмасу жылулық баланс теңдеуімен сипатталады: Q = M ± R ± C − E

  • Q — қоршаған ортаға берілетін немесе одан алынатын жылу
  • M — организм өндіретін жылу
  • R — сәулелік жолмен жылу алмасу
  • C — конвекция арқылы жылу алмасу
  • E — тердің булануы кезінде берілетін жылу

Баланс оң болса — ағзаға жылу артық түседі, теріс болса — салқындау жүреді. Өндірістік жағдайда нөлдік балансқа ұмтылу микроклиматтың оңтайлы екенін білдіреді.

Микроклиматтың адамның көңіл күйі мен денсаулығына әсері

Қолайсыз микроклимат еңбекке қабілеттілікті төмендетіп, тез шаршауға және әртүрлі патологиялық жағдайларға әкелуі мүмкін: жылу сарқылуы, жылу соққысы, жылу талмасы, сондай-ақ көзге әсер ететін катаракта қаупі. Температураның күрт ауытқуы немесе суық ауа әсері суық тию ықтималдығын арттырады.

Терморегуляция

Терінің терморегуляциялық қызметі өте маңызды: жылудың шамамен 80%-ы тері арқылы беріледі. Жоғары температурада қан тамырлары кеңейіп, конвекция арқылы жылу берілу күшейеді; төмен температурада тамырлар тарылып, жылу берілу азаяды. Терідегі рецепторлар суық пен жылылықты бөлек қабылдайды.

Нормалау және өлшеу аспаптары

Микроклимат параметрлерін нормалау және өлшеу үшін келесі құралдар қолданылады: термометр, психрометр, гигрограф, анемометр, барометр, барограф, вентилятор және секундомер.

Өлшеу әдістері (қысқаша)

Ауа температурасы

Жұмыс аймағында сынапты немесе спиртті термометрмен өлшенеді. Сынапты термометр әдетте 0 °C-тан жоғары температураларда қолданылады.

Ауа қозғалысы

Жұмыс орындарында және ашық ойықтар маңында өлшенеді. Көбіне чашечный және крыльчатый анемометрлер қолданылады; төмен жылдамдықтар үшін крыльчатый түрі ыңғайлы.

Салыстырмалы ылғалдылық

Психрометрлер (Август, Асман) және гигрограф арқылы анықталады. Салыстырмалы ылғалдылық — абсолюттік ылғалдылықтың максимальді мүмкін мәнге қатынасы (%).

Атмосфералық қысым

Барометр-анероид және барограф арқылы өлшенеді. Барограф қысымның уақыт бойынша өзгерісін таспаға диаграмма түрінде жазады.

Алдын алу шаралары (өндірістік микроклимат)

  • Ескі технологиялық процестерді қолайлырақ жаңа процестермен алмастыру.
  • Жылу бөлінуін локализациялау және ыстық беттерді жылудан оқшаулау.
  • Жұмыс орнын жылу көзінен экрандау.
  • Ауаны алмастыру және желдету (вентиляция) жүйелерін қолдану.
  • Қажет жағдайда сәулелік/конвективтік әсерді азайтуға арналған техникалық шешімдер (су шашырату және т.б.).