Коммерциялық банктің несиелік саясаты
3-бөлім. Коммерциялық банктің несиелік саясаты (Қазақстан Халық Банкінің мәліметтері негізінде)
3.1. Қазақстан Халық Банкіндегі несиенің түрлері мен мәні
Несие ресурстарын ұсыну Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің нормативтік құқықтық актілеріне және «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның ішкі несие саясатына сәйкес жүзеге асырылады. Осы талаптар банк өнімдерінің шарттарын, тәуекелдерді басқару тәртібін және қарызды рәсімдеу процесін айқындайды.
Несиелердің мақсаттары
Несие қаражаты қарызгерлерге әртүрлі мақсаттарға беріледі. Төменде негізгі бағыттар жүйелендіріліп берілген.
1) Жеке тұлғаларға берілетін несиелер
- Айналым капиталын ұлғайтуға, шикізат пен халық тұтынатын тауарларды және басқа да қажеттіліктерді сатып алуға.
- Негізгі капиталға шағын инвестициялар тартуға: жылжымайтын мүлік, патент, қосымша жабдық сатып алуға.
- Тұтынушылық мақсаттарға (күнделікті қажеттіліктер мен жоспарлы шығындар) арналған қарыздар.
2) Заңды тұлғаларға берілетін несиелер
- Айналым капиталын толықтыруға арналған несиелер.
- Негізгі капиталға инвестиция жасауға арналған несиелер.
- Сыйақы мөлшерлемесі нақты жоба параметрлеріне қарай айқындалады.
3) Бизнестің ерекшелігіне бейімделген бағдарламалар
Клиенттердің несиеге деген қажеттілігін толық қанағаттандыру және қаражаттың мақсатқа сай қолданылуын қамтамасыз ету үшін төмендегі бағыттар қолданылады:
- Еуропа Қайта Құру және Даму Банкінің (ЕҚДБ) несие желісі бойынша шағын бизнеске несие беру бағдарламасы.
- Овердрафт нысанында кәсіпорындарға қысқа мерзімді несие беру бағдарламасы.
- Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдейтін кәсіпорындардың айналым қаражатын толықтыруға берілетін несиелер бойынша сыйақыны субсидиялау бағдарламасы.
- Жергілікті атқарушы органдар арқылы ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерін бюджеттен қаржыландыру тетіктері.
Нарықтық үрдіс: жеке несиелеудің өсуі
Соңғы жылдары Қазақстан Халық Банкінің несиелік саясаты, әсіресе жеке тұлғаларды несиелеу бағыты (тұтынушылық және ипотекалық несиелер) қарқынды дамып келеді. Бұл үрдіс қаржы секторының тұрақтылығымен, халық табысының өсуімен, кәсіпорындар арасындағы несие бәсекесінің күшеюімен және нарықтық экономика жағдайында қаржы ресурстары құнының салыстырмалы түрде төмендеуімен байланысты.
Қолдану аясы
Тұтынушылық несие медицина, оқу және білім алу, демалыс, туристік сапарлар, салтанатты іс-шаралар сияқты әртүрлі мақсаттарға пайдаланылуы мүмкін.
Кең тараған өнімдер
Автонесие, ипотека, экспресс-несие, несиелік желі және басқа да қарыз құралдары тұтынушылар арасында кеңінен қолданылады.
Тұтынушылық несиенің пайыздық мөлшерлемесі несие мақсатына, мерзіміне, сомасына және рәсімдеу шарттарына тәуелді. Мәліметтер бойынша, қазіргі таңда 420 мың қазақстандық Халық Банкінің тұтынушылық несиесін пайдаланады.
«Халықтық» бағдарлама (еңбекақы жобасы аясында)
Тұтынушылық несие өнімдері ішінде еңбекақы жобасы бойынша қызмет көрсетілетін клиенттерге арналған «Халықтық» бағдарламасы ерекше орын алады. Бұл бағдарламада еңбекақы түсімін кепіл ретінде ескере отырып, қарыз кез келген мақсатқа беріледі, ал қаражатты пайдалану мақсаты тексерілмейді.
Мерзімі
3 жылға дейін
Сомасы
1 000 000 теңгеге дейін
Сыйақы мөлшерлемесі
21%-ға дейін
Қайта алған жағдайда мөлшерлеме 1%-ға төмендетілуі мүмкін.
Кімдер қатыса алады
- Қазақстан Республикасының резиденті болып табылатын жеке тұлғалар.
- Банктің жалақы жобасына қатысушылар.
- Банктен зейнетақы алатын зейнеткерлер.
- Банк талаптарына сәйкес келетін өзге де клиенттер.
Қамтамасыз ету және қарау мерзімі
- Қамтамасыз ету: жалақы жобасына қатысушының немесе Банктен зейнетақы алушының кепілдемесі.
- Қарызгердің болашақ ақшалай түсімдері туралы мәлімет ұсынылады.
- Өтінімді қарау мерзімі: 3 жұмыс күні.
Комиссиялар Банктің тарифтеріне сәйкес қолма-қол және/немесе қолма-қол ақшасыз нысанда, белгіленген тәртіппен ұсталып қалады.
«Кезек күттірмейтін мұқтаждық» бағдарламасы
Бұл бағдарлама Қазақстан Республикасының резиденттері мен бейрезиденттері болып табылатын жеке тұлғаларға беріледі және клиенттің Банктің жалақы жобасына қатысу-қатыспауына тәуелді емес. Несие тұтынушылық мақсатта ұсынылады, алайда қаражатты пайдалану мақсаты тексерілмейді.
Қамтамасыз ету және сараптама
- Қамтамасыз ету ретінде коммерциялық және коммерциялық емес сипаттағы жылжымайтын мүлік ұсынылуы мүмкін.
- Жылжымайтын мүлік кепілге ұсынылса, заң қызметінің сараптамасы жүргізіледі.
- Кепілді бағалау және қауіпсіздік қызметінің қорытындысы талап етіледі.
- Қарызгерді жазатайым оқиғалардан, еңбекке қабілеттілігін жоғалтудан және мүлікті сақтандыру қарастырылады.
Негізгі шарттар
- Сыйақы (теңге)
- 18%
- Сыйақы (USD)
- 15,9%
- Сыйақы (EUR)
- 15,4%
- Өтінімді қарау мерзімі
- 5 күн
- Мерзімінен бұрын өтеу
- 3 айдан кейін (толық/ішінара)
Қорытынды мән
Қазақстан Халық Банкінің несиелік саясаты қарыз ресурстарын әртүрлі сегменттерге (жеке тұлғалар, заңды тұлғалар, салалық бағдарламалар) бағыттай отырып, тұтынушылардың нақты қажеттіліктерін ескеруге ұмтылады. Бұл тәсіл банк өнімдерінің әртараптандырылуын, тәуекелдерді бақылауды және клиенттер үшін қолжетімді қаржыландыру құралдарын қалыптастыруды көздейді.