Денені қорғау әдістері
Теріні қорғау киімдерінің түрлері
Денені қорғау принциптері бойынша киімдер оқшаулағыш және сүзгіш болып бөлінеді. Оқшаулағыш киім ауа өткізбейтін, созылмалы әрі суыққа төзімді резеңке тәрізді материалдан дайындалады. Мұндай киімдер герметикалық және герметикалық емес болып келеді.
Герметикалылықтың айырмашылығы
Герметикалық құралдар
Уландырғыш заттардың буынан және тамшысынан бүкіл денені қорғайды.
Герметикалық емес құралдар
Негізінен уландырғыш заттардың тамшы түрінен қорғайды.
Сонымен қатар бұл киімдер тері мен киімнің радиациялық және бактериологиялық заттармен зарарлануына жол бермейді.
Оқшаулағыш қорғаныс құралдары
Қорғағыш комбинезон және жеңіл қорғағыш костюм
Оқшаулағыш түрге қорғағыш комбинезон, жеңіл қорғағыш костюм және жалпы әскери қорғаныс жиынтығы жатады. Қорғағыш комбинезон біртұтас тігілген күрте, шалбар және күлпарадан тұрады. Ал костюмнің комбинезоннан айырмашылығы — күлпара, күрте және шалбар бөлек дайындалады.
Жиынтыққа кіретін элементтер
- Касканың астынан киілетін жұмсақ бас киім
- Резеңке етік
- Қолғап
Мөлшерлері (бойға қарай)
- 1-мөлшер165 см-ге дейін
- 2-мөлшер165–172 см
- 3-мөлшер172 см-ден жоғары
Жеңіл қорғағыш костюм
Жеңіл қорғағыш костюм капюшоны бар жейдеден, шұлықпен бірге тігілген шалбардан, екі саусақты қолғаптан және касканың астынан киілетін жылы бас киімнен тұрады. Мөлшері комбинезон мөлшерлерімен сәйкес келеді. Ол азаматтық қорғаныс бөлімшелерінде барлау жұмыстары кезінде қолданылады.
Жалпы әскери қорғаныс жиынтығы
Жалпы әскери қорғаныс жиынтығы шапаннан, қорғаныс шұлығынан және қолғаптан тұрады. Жазғы қолғап — бес саусақты, ал қысқы — екі саусақты болады. Қорғаныс шапанында жең мен күлпара қарастырылған.
Шапан мөлшерлері (бойға қарай)
Қорғаныс шұлығы
Табаны резеңке негізде жасалады. Шұлық кәдімгі аяқ киімнің сыртынан киіліп, қыстырғышпен қысылады және белдікпен белге бекітіледі. Шұлық 3 түрлі мөлшерде, қолғаптар 2 мөлшерде болады.
Қолдану тәсілдері
Жиынтық қолдану мақсатына қарай жамылғы ретінде, жеңі қосылған түрде немесе комбинезон
Сүзгіш қорғаныс құралдары
Теріні қорғаудағы сүзгіш құралдарға арнайы химиялық затпен сіңірілген шыт матадан тігілген киімдер жатады. Бұл жағдайда матаның ауа өткізгіш қасиеті сақталады, ал уландырғыш заттардың буы арнайы сіңіргіштің бойына сіңіріліп қалады.
Сүзгіш жиынтықтың құрамы
Негізгі бөлшектер
- Комбинезон
- Ер адамға арналған денеге киілетін іш киім
- Касканың астынан киілетін жұмсақ бас киім
- Аяқтың қабынуынан сақтайтын шұлғау
Қосымша қолданылатын құралдар
Жиынтық көбіне противогаз, резеңке етік және қолғаппен бірге пайдаланылады.
Комбинезон мөлшерлері
- 1-мөлшер160 см-ге дейін
- 2-мөлшер161–170 см
- 3-мөлшер171 см-ден жоғары
Жаңа және қосымша қорғаныс құралдары
Теріні қорғаудың жаңа құралдарына обаға қарсы, қышқылдар мен сілтілерге төзімді киімдер, химиялық оқшаулағыш КИХ-4 және КИХ-5 костюмдері, қорғаныс шұлықтары, резеңкеленген алжапқыштар, НБТ-1 маскасы, сондай-ақ әртүрлі қолғаптар жатады (бутилкаучукты, диэлектрлік, қышқылға және сілтіге төзімді, хирургиялық, шыт матадан, полимерлі қабатпен қапталған шыт матадан тігілген).
Қарапайым қолда бар құралдар
Дене мен аяқ
Су өткізбейтін жамылғыштар мен плащтар, қалың матадан тігілген пальто, мақта күртелер қолданылады. Аяқты қорғау үшін резеңке етік, бәтіңке, кебіс киіледі. Ондай мүмкіндік болмаса, аяқ киімнің сыртына алдымен тығыз қағаз, кейін мата ораған жөн.
Қол
Қолды қорғауға резеңке және былғары қолғаптар тиімді. Ал трикотаж, жүн және шыт матадан тігілген қолғаптар бактериологиялық құралдар мен радиобелсенді шаң-тозаңнан сақтайды, бірақ улы заттардан толық қорғамайды.
Қарапайым киімдердің қорғаныс мүмкіндігі
Теріні қорғау құралдарының қарапайым түрлеріне өндірістік киімдер, күрте мен шалбар, комбинезон, капюшоны бар халаттар, брезенттен немесе өрттен қорғайтын резеңке тәріздес матадан тігілген киімдер жатады. Бұл киімдер радиобелсенді заттардан және бактериологиялық құралдардан ғана емес, белгілі бір уақытқа дейін улы заттардың тамшыларының денеге енуінен де қорғайды.
Брезент киім
Қыста сұйық-тамшы улы заттардан шамамен 10 минутқа дейін қорғай алады.
Хлорвинилмен қапталған мата
Радиобелсенді және бактериологиялық әсерден сақтайды, улы сұйық-тамшы заттардан да шамамен 10 минутқа дейін қорғайды.
Қыстық киім
Драп пальто басқа киіммен бірге киілсе: қыста шамамен 1 сағат, жазда 20 минутқа дейін қорғайды. Ватник қыс мезгілінде 2 сағатқа дейін қорғаныс бере алады.
Аяқ киім және резеңке бұйымдар
Теріден немесе тері орнына қолданылатын материалдан жасалған етіктер, сондай-ақ резеңке галош кию ұсынылады. Резеңке бұйымдар улы сұйық-тамшы заттардан 3–6 сағатқа дейін қорғай алады. Резеңке емес аяқ киімдерді сыртынан қағазбен, одан кейін кез келген матамен орап алған дұрыс.
Ескерту: трикотаж, шыт және жүн қолғаптар улы заттардан қорғай алмайды.
Герметикалылықты арттыру тәсілдері
Қарапайым киімдердің көпшілігінде герметикалылық жеткіліксіз. Әдетте ең осал жерлер: жаға ойындысы, күртенің төменгі жағы, қолғап пен жең түйіскен жер, аяқ киім мен шалбар балағы қосылған жер. Сондықтан зарарланған ортаға кірерде киімді қоршаған ортамен байланыстан көбірек оқшаулау үшін герметикалылығын күшейткен жөн.
Тәжірибелік қадамдар
- Киімнің барлық түймелерін толық бекітіңіз.
- Жағаны көтеріп, мойынды шарф немесе орамалмен байлаңыз.
- Жең ұшын білек тұсынан орап, саңылауды барынша жабыңыз.
- Шалбар балағы етіктің сыртынан шығып тұрып, төменгі жағынан байланғаны дұрыс.
- Зарарланған аймақта әйелдер міндетті түрде шалбар кигені жөн.
Арнайы клапандар мен қосымша бөлшектер
Герметикалылықты арттыру үшін арнайы клапандар қолданылады. Олар куртка немесе костюмнің алдыңғы қиық жерлерін жабуға арналған. Кеуде клапаны тығыз матадан тігіліп, үстіңгі бөлігіне қиық жасалады және жоғарғы ұштарына бау тігіледі. Қажет болса клапанға 4,5 см биіктіктегі жаға тігіп, қорғаныш қасиетін күшейтуге болады.
Шалбар мен куртканың жеңінің қиықтарын жабатын клиннің жаны 3–4 см-ден кем болмауы керек. Куртка жеңіне тігілетін клиннің мөлшері шалбарға тігілетін клиннен кем болмауы тиіс.
Мойын мен бастың ашық бөліктерін қорғау үшін синтетикалық қабықтан немесе тығыз матадан күлпара тігу ұсынылады. Радиобелсенді шаң мен бактериялық құралдардан қорғануда пальто, қолғап, бәтіңкеге арналған галош және резеңке етік те тиімді.
Киімді сіңіру: К-4 пастасы және ерітінді дайындау
Қарапайым киімдерді уландырғыш заттардың булары мен аэрозольдерінен қорғау үшін оларды арнайы К-4 пастасымен сіңіреді. Сіңіруге тек мата материалдар жарамды. Бір жиынтықтағы киімді (кеуде клапаны, күлпара, қолғап, шұлықты қоса) сіңіруге шамамен 2,5 литр ерітінді жеткілікті.
Ерітінді құрамдарының нұсқалары
1-нұсқа (синтетикалық жуғыш затпен)
500 г синтетикалық жуғыш затты 40–50°C-қа дейін жылытылған 2,5 л суға араластырады. Қоспаны 2–3 минут бойы біртекті, сарғыш түсті болғанша қозғау керек.
2-нұсқа (сабын + май негізі)
250–300 г кір сабын үгіндісін 60–70°C-қа дейін қыздырылған 2 л суда ерітеді. Сабын толық еріген соң 0,5 л минералдық немесе өсімдік майын қосады (картерлік, трансформаторлық, машиналық майлар, олифа немесе күнбағыс/мақта майы). Қоспаны шамамен 5 минут біркелкі эмульсия пайда болғанша араластырады.
Сіңіру тәртібі
- 1 Дайындалған киім жиынтығын шелекке, бакқа немесе шылапшынға салыңыз.
- 2 Үстінен ерітіндіні толықтай құйып, матаның біркелкі сіңуін қамтамасыз етіңіз.
- 3 Киім ерітіндімен сіңген соң, оны теріс айналдырып, қайтадан ерітіндіге салып қойыңыз.