Дәрумендер
Дәрумендер және олардың маңызы
Дәрумендер — ерекше органикалық заттар. Адам оларды өте аз мөлшерде ғана қажет етеді, бірақ дәрумендерсіз ағзадағы мүшелердің қалыпты жұмыс істеуі мүмкін емес. Олар ағзаның тіршілік қабілетін қолдайды, дене және ой еңбегін арттырады, өсу мен дамуды қамтамасыз етеді, жұқпалы ауруларға қарсы тұруға көмектеседі.
Маңызды ескерту
Тағам құрамында дәрумендер жеткіліксіз болса, ағзаның жұмысы нашарлап, ауыр сырқаттарға әкелуі мүмкін. Дәрумендер өсімдік және жануар текті өнімдерде кездеседі, сондықтан әртүрлі тағам түрлерін тұтыну арқылы қажетті мөлшерін алып отыру маңызды.
Дәрумендер латын әріптерімен белгіленеді: A, B, C, D, K және т.б. Төменде негізгі дәрумендердің ағзаға әсері мен тағамдық көздері қысқаша берілген.
A дәрумені
- Өсу мен дамуға, мүшелердің жетілуіне әсер етеді.
- Ағзаның қорғаныш қабілетін арттырады, көру қабілетін жақсартады.
- Теріде зат алмасудың реттелуіне қатысады.
Көздері: треска балығының бауыры, теңіз балығы, сары май, сәбіз, қызанақ.
B дәрумендері тобы (B1, B2, B6, B12, B15)
B дәрумендерінің түрлері көп болғандықтан, оларды B дәрумендері тобы деп атайды. Бұл топ бұлшықет пен жүйке жүйесінің жұмысына әсер етеді.
Жетіспегенде байқалатын белгілер
Тез шаршау, әлсіреу, жүйкенің тозуы, ашуланшақтық.
Тағамдық көздері
Нан өнімдері, жемістер, әсіресе ашытқы.
B12 дәрумені
Жілік майында қызыл қан түйіршіктерінің жетілуіне, олардың қанға өтуіне және оттегін тасымалдауына ықпал етеді. Жетіспесе, қаназдық (анемия) дамуына себеп болуы мүмкін.
B15 дәрумені
Жүрек-қантамыр жүйесінің жұмысына әсер етеді және бауыр қызметін қолдауға байланыстырылады.
C дәрумені
- Жұқпалы ауруларға қарсы тұру қабілетін арттырады.
- Сүйек пен тістердің мықтылығын жақсартуға көмектеседі.
- Әсіресе қыс пен көктем мезгілдерінде көбірек қажет.
Ұсыныс: көкөністер мен жемістерді, сондай-ақ ашытылған орамжапырақты тағамға жиірек қосқан жөн.
D дәрумені
D дәрумені ағзада күн сәулесінің әсерімен түзіледі. Бұл дәрумен жетіспесе, жас нәрестелерде мешел (рахит) ауруы дамуы мүмкін.
Мешел кезінде жиі байқалатын белгілер
- Ұйқының бұзылуы, мазасыздық.
- Қаңқаның дұрыс қалыптаспауы, аяқ сүйектерінің қисаюы.
- Бастың және іштің үлкеюі.
Алдын алу: баланың таза ауада, күншуақты жерде көбірек болуы және тамақ құрамында қажетті дәрумендердің жеткілікті болуы маңызды.
K дәрумені
K дәрумені қанның ұюына қатысатын заттардың түзілуіне әсер етеді. Сондықтан бұл дәрумен жетіспегенде жарақат алған кезде қан ұзақ ұйымай, қан кету күшеюі мүмкін.
Көздері: орамжапырақ, қызанақ, бауыр. Сондай-ақ оны ішектегі кейбір микроорганизмдер түзе алады.
Дәрумендерді дұрыс қолдану
Қазіргі өндірістер қапталған дайын дәрумендер шығарады. Алайда дәрумендерді дәрігердің рұқсатынсыз өз бетімен қабылдауға болмайды. Дәрумендерді орынсыз және шамадан тыс қолдану ағзаға зиян келтіріп, ауыр жағдайларға соқтыруы мүмкін.
Негізгі қағида
Дәруменнің ең қауіпсіз әрі табиғи көзі — құнарлы және әртарапты тамақтану.
Қашан маманға жүгіну керек?
Әлсіздік, ұзаққа созылған шаршау, жиі ауыру немесе ерекше белгілер байқалса, дәрігер кеңесін алған дұрыс.