Үкіметтің 2006 - 2008 жылдарға арналған бағдарламасы
2006–2008 жылдарға арналған Үкімет бағдарламасы: Баяндаманың мәні
Осы Баяндаманы Қазақстан Республикасы Конституциясының 67-бабының 2-тармағына сәйкес Үкімет енгізіп отыр. Құжаттың негізгі ережелері Мемлекет басшысы айқындаған орта мерзімді басымдықтарды толық көлемде ескереді және 2030 жылға дейінгі Даму стратегиясын, сондай-ақ Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясын одан әрі іске асыруға бағытталған.
Негізгі бағдар
Орта мерзімді мемлекеттік басымдықтарға сәйкестік және стратегиялық мақсаттарды жалғастыра орындау.
Фокус
Экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру және азаматтардың өмір сүру сапасын жақсарту үшін институционалдық негізді нығайту.
2003–2005 жылдар: экономикалық дамудың қорытындылары және алдыңғы бағдарламаның нәтижелері
Қоғамдық-саяси тұрақтылық, тұрақты әлеуметтік-экономикалық даму және экономикалық қауіпсіздікті нығайту негізінде халықтың әл-ауқатын арттыру — Үкіметтің 2003–2006 жылдарға арналған бағдарламасының басты мақсаты болды. Үкімет қойылған міндеттерді орындап, жоспарланған индикаторларға қол жеткізді.
ЖІӨ өсімі
2003–2005Жоспарланған 7–7,5% орнына ЖІӨ-нің орташа жылдық өсімі 9,4% деңгейінде қамтамасыз етілді.
2005 жылы алдын ала дерек бойынша ЖІӨ өсімі алдыңғы жылмен салыстырғанда 9,4% болды.
Жан басына шаққандағы ЖІӨ
USD2006 жылға қойылған мақсат — 2600 АҚШ доллары. Алайда 2005 жылдың өзінде бұл көрсеткіш айтарлықтай асып түсті.
2005 жылдың қорытындысы бойынша алдын ала есепте 3620 АҚШ доллары болды.
Жалпы алғанда, 2003–2005 жылдары жан басына шаққандағы ЖІӨ 1,3 есеге өсті.
Тұрақтылық факторлары
Фискалдық/қаржылық- Бюджет тапшылығы белгіленген параметрлерден шықпады.
- Ұлттық қорға қаражат жинақтау саясаты жалғасты; активтері жыл басында 8 млрд АҚШ долларынан асты.
Инфляция: жоспар және нақты динамика
Ұлттық Банктің ақша-кредит саясаты 2003–2004 жылдары инфляцияны 4–6% дәлізінде ұстауды, 2005 жылға қарай 3–5%-ға дейін, ал 2006 жылы 4,5%-ға дейін төмендетуді көздеді. Дегенмен 2003–2005 жылдары инфляцияның өсу үрдісі байқалды.
Ресми дерек (орташа жылдық инфляция)
2002 жылғы 5,9%-дан 2005 жылы 7,6%-ға дейін өсті.
Негізгі себептер
- Шетелдік валютаның елеулі ағыны
- Бюджет шығыстарының ұлғаюы
- Халық кірісінің өсуі
Халықаралық бағалау және рейтингілер
Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамудағы жетістіктерін халықаралық қаржы және рейтингілік агенттіктер мойындады; әлемдік рейтингілер бойынша көрсеткіштердің тұрақты жақсаруы байқалды.
Fitch Ratings (20.12.2005)
Инвестициялық рейтинг: шетел валютасындағы ұзақ мерзімді облигациялар бойынша BBB, ұлттық валютадағы ұзақ мерзімді облигациялар бойынша BBB+.
ДЭФ бәсекеге қабілеттілік есебі (2005)
Қазақстан алғаш рет қатысып, ТМД елдерінің барлығын басып озып, 61-орын иеленді.
Экономикалық бостандық рейтингі (2006 қаңтар)
Бір жылда 17 орынға көтеріліп, 113-орын алды (Ресейден озып, Қытайға жақындай түсті).
Әлі де шешімін күтетін түйткіл
Жетістіктерге қарамастан, шешілмеген мәселелер аз емес. Ең бастысы — әлемнің дамыған экономикалары қызметтер мен технологияларды үздіксіз жетілдіру арқылы өсіп отырғанда, Қазақстан экономикасының шикізаттық бағытының басымдығы сақталуы.
Дамыған елдерде ЖІӨ өсімінің жартысынан көбі жаңа технологиялық шешімдер есебінен қамтамасыз етіледі. Мұндай модель тұрақтырақ: ол ұзақ мерзімді бәсекелестік артықшылықтар береді, әртараптандыруды күшейтеді және өсудің тұрақтылығын арттырады.
Жедел жаңғырту қажеттілігі
Мемлекет басшысы 2005 жылғы ақпандағы Қазақстан халқына Жолдауында елді жедел жаңғырту қажеттігін атап өтті. Бұл инновацияларға, экономикалық өсудің жаңа бағыттарын қалыптастыруға және дәстүрлі бәсекелестік артықшылықтарды тиімді пайдалануға сүйенетін, дамудың барлық бағыттарында сапалы серпінді секірісті талап етеді.
Мұндай қадамдар адамдардың өмір сүру сапасын көтеруге және экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік береді.
Бағдарламаның мақсаты және күтілетін нәтижелер
Мемлекет басшысы Үкімет алдына қойған мақсаттарға қол жеткізу қажеттігін ескере отырып, әлеуметтік-экономикалық саясаттағы сабақтастықты сақтай отырып, басты мақсат ретінде Қазақстанның халықаралық бәсекеге қабілеттілігін және азаматтардың өмір сүру сапасын арттыру үшін қолайлы институционалдық және экономикалық жағдайлар жасауды айқындайды. Бұл алдағы он жылда Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіруі жөніндегі стратегиялық міндетті шешуге негіз болады.
2006–2008 жылдарға арналған нысаналы индикаторлар
- ЖІӨ-нің орташа жылдық нақты өсімі: 8,5%.
- Үш жылдағы жалпы экономикалық өсім: 27,7%.
- Инфляцияның орташа жылдық деңгейі: 5–7,3% дәлізінде.
- Еңбек өнімділігінің жыл сайынғы өсімі: 6,3–7%.
Салалық серпін және өмір сапасы
- Өнеркәсіп өндірісінің орташа жылдық өсімі: 5%, оның ішінде өңдеуші өнеркәсіпте — 6,7%.
- Негізгі капиталға инвестициялар: орта есеппен жылына 14–15% өсім.
- Жан басына шаққандағы ЖІӨ: 2008 жылы 5450 АҚШ долларына дейін (қазіргі деңгейден 1,5 есе жоғары).
2006–2008 жылдарға арналған бағдарламаның басым бағыттары
Мемлекет басшысының тапсырмаларына сәйкес Үкіметтің 2006–2008 жылдарға арналған қызметінің басым бағыттары төмендегідей белгіленді.
Экономиканы жаңғырту
Қазақстан экономикасын жаңғырту және оның серпінділігін арттыру.
Серпінді секіріс
Жедел экономикалық даму үшін серпінді секірістерді қамтамасыз ету.
Әлеуметтік саясат
Әлсіздерді қорғайтын және экономика мен елдің дамуын қолдайтын қазіргі заманғы әлеуметтік саясатты дамыту.
Қазақстан экономикасын жаңғырту және серпінділік
Үкімет жұмысты бірнеше бағытта құруды жоспарлайды. Солардың ішіндегі өзегі — макроэкономикалық саясатта салық, бюджет және ақша-кредит жүйелерін реформалау арқылы бірқатар міндеттерді шешу.
Макроэкономикалық саясат: жаңа сыртқы жағдайлар
Соңғы жылдары Қазақстан экономикасына әсер ететін сыртқы факторлар айтарлықтай өзгерді. Атап айтқанда, мұнай экспорты өсімінің жоғары қарқыны, мұнай, газ және металдардың әлемдік бағасының көтерілуі, еуроға шаққандағы доллар бағамының арақатынасының өзгеруі, сондай-ақ шетелдік капиталдың елеулі ағыны байқалды.
Бұл факторлар макроэкономикалық тепе-теңдіктің бұзылуына едәуір қатер төндіруі мүмкін, соның ішінде инфляцияның үдеуі және теңге бағамының шамадан тыс нығаюы сияқты тәуекелдер бар.