2004 жылдың әлеуметтік-экономикалық дамуының қорытындылары
2004 жыл: әлеуметтік-экономикалық даму және әлеуметтік-еңбек саласындағы басымдықтар
2004 жылдың қорытындылары бойынша еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуы туралы баяндама жобасына материалдар әзірленді. Министрлік қызметінің әлеуметтік-еңбек саласындағы 2004 жылға арналған басымдықтары Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003–2006 жылдарға арналған бағдарламасына, Елбасының Жолдауына және Парламент Мәжілісінің жаңадан сайланған құрамының бірінші сессиясының ашылуында айтылған сөздеріне сәйкес айқындалды.
Негізгі бағыттар
- Жұмыспен қамтудың белсенді саясатын жүргізу
- Халықтың тұрмыс деңгейін жақсарту
- Еңбекке жарамсыз және аз қамтылған адамдарды әлеуметтік қолдау
- Оңалту шараларын одан әрі дамыту
Іске асыру тәсілі
Басымдықтарды орындау үшін министрлік заңнамалық және нормативтік құқықтық базаны жетілдіру, сондай-ақ институционалдық дамытуды күшейту бағытында жүйелі жұмыс жүргізді.
Нәтиже: еңбек қатынастары, еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, жұмыспен қамту салаларында реттеу мен бақылау шаралары нақты күшейтілді.
Еңбек қатынастары және еңбек заңнамасын жетілдіру
Еңбек кодексі және нормативтік база
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің жобасы Үкімет қаулысымен Қазақстан Республикасы Парламентінің қарауына жіберілді. Еңбек заңнамасын жетілдіру аясында қолданыстағы нормативтік құқықтық актілерге түгендеу жүргізіліп, оның нәтижесінде 7 нормативтік құқықтық актіні қайта қарау туралы шешім қабылданды.
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау бағдарламасы (2005–2007)
2004 жылғы ақпанда қабылданған «Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау туралы» Заңды іске асыру үшін 2005–2007 жылдарға арналған бағдарлама әзірленіп, мүдделі министрліктер мен ведомстволармен келісілді және Үкімет қарауына енгізілді.
Мақсаты: өндірісте қолайлы еңбек жағдайларын қамтамасыз ету, өндірістік жарақаттанудың алдын алу, құқықтық, ұйымдық-техникалық және әлеуметтік-экономикалық шаралар арқылы еңбек процесінде адамның өмірі мен денсаулығын сақтау.
Бақылау, ықпал ету және алдын алу шаралары
- Анықталған бұзушылықтар бойынша заңды және лауазымды тұлғаларға 20 978 ұйғарым берілді (еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау — 10 385, еңбек туралы — 9 230, жұмыспен қамту — 1 363).
- Қызметкерлердің өмірі мен денсаулығына қауіп төнгендіктен 3 138 механизм, станок және жабдықтың, сондай-ақ 154 өндірістік объектінің жұмысы тоқтатылды.
- Еңбек қауіпсіздігі талаптарын бұзуға байланысты 404 лауазымды тұлға жұмыстан босатылды; құқық қорғау органдарына жіберілген материалдар бойынша 115 адамға қатысты қылмыстық іс қозғалды (өткен жылмен салыстырғанда +11%).
- Құқықтық ықпал ету шаралары нәтижесінде жұмыс берушілер 114 517 бұзушылықты жойды (жалпы бұзушылықтардың 88,2%-ы).
Ақпараттық жұмыс және азаматтармен байланыс
Оқыту
Еңбек заңнамасын бұзудың және өндірістік жарақаттанудың алдын алу үшін ұйымдарда 1 939 семинар мен сабақ өткізілді (2003 жылмен салыстырғанда +40,2%).
БАҚ
Еңбек қатынастары, еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғаудың құқықтық аспектілері бойынша 749 мақала мен хабар жарияланды.
Өтініштер
2004 жылы азаматтардың еңбек құқықтарын қорғау туралы өтініштері және түсінік алу үшін келушілер саны 11,9% артты. Өтініштер саны 10 761-ге жетіп, соның 7 720-ы еңбек қатынастары мәселелеріне қатысты болды. Барлық өтініштер бойынша жауаптар мен түсіндірмелер берілді, ал шұғыл араласуды қажет еткен жағдайларда мемлекеттік инспекторлардың барып тексерулері жүргізілді.
Өндірістік жарақаттанушылық: үрдістер мен себептер
Жалпы көрсеткіш
Есепті кезеңде жарақат алғандар саны 9,8% төмендеді: 2004 жылы 3 041 адам, 2003 жылы 3 373 адам.
Әйелдер
Зардап шеккен әйелдер саны 12,4% азайды: 2003 жылғы 453 адамнан 2004 жылы 385 адамға дейін.
Топтық оқиғалар
2004 жылы 83 топтық жазатайым оқиға тіркелді (2003 жылмен салыстырғанда −12,6%). Алайда осы оқиғаларда зардап шеккендер саны өткен жылмен салыстырғанда 8,3% жоғары болды.
Басты себептер
- Жұмысты қанағаттанғысыз ұйымдастыру
- Еңбек және өндірістік тәртіпті бұзу
- Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау талаптарын сақтамау
- Қауіпсіз жұмыс тәсілдеріне оқытудың және нұсқаманың жеткіліксіздігі
- Қызметкерлерге тәуелсіз себептер, соның ішінде жол-көлік оқиғалары
Ғылыми және әдістемелік қолдау
Еңбек жағдайларының жоғары деңгейін қалыптастыру мақсатында Үкімет қаулысына сәйкес «Еңбекті қорғау жөніндегі республикалық ғылыми-зерттеу институты» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны жұмыс істейді. Оның негізгі міндеттері — еңбек жағдайлары, еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы ғылыми зерттеулер жүргізу, сондай-ақ мемлекеттік еңбек инспекторларының, инженер-техник қызметкерлердің және осы саладағы өзге мамандардың біліктілігін арттыру.
Ақпарат орталығы
Министрлік жанынан еңбек қатынастарының мүдделі субъектілерін (жұмыс берушілер, кәсіподақтар, қызметкерлер) еңбек қауіпсіздігі және еңбек гигиенасы саласындағы ақпаратпен қамтамасыз ету үшін ақпарат орталығы құрылды. Біліктілікті арттыру курстары тыңдаушыларына заңнама базасын және түрлі көздерден (конференциялар, семинарлар, кеңестер, өндірістегі жазатайым оқиғаларды тексеру қорытындылары және т.б.) министрлікке келіп түсетін ақпараттық материалдарды пайдалануға мүмкіндік берілді.
Еңбек нарығындағы ахуал
Қазақстан экономикасының тұрақты өсу қарқыны еңбек нарығына оң әсер етті. Бұл экономика салаларында жұмыспен қамтылғандар санының тұрақты артуымен және жұмыссыздық деңгейінің төмендеуімен сипатталады. Статистика жөніндегі агенттіктің деректері бойынша республика экономикасында 7,1 млн адам жұмыс істейді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 0,4% артық.
Бағдарламалық әсер
Еңбек нарығындағы жағдайдың жақсаруына 2003–2005 жылдарға арналған кедейлікті азайту бағдарламасын іске асыру ықпал етті.
Жұмыссыздық деңгейі
2004 жылы (алдын ала деректер бойынша) жұмыссыздық деңгейі 8,4% болды (2003 жылы — 8,8%).
Ең төмен көрсеткіштер Шығыс Қазақстан және Павлодар облыстарында байқалды.
Тіркелген жұмыссыздар
Уәкілетті органда тіркелетін еңбек нарығында тіркелген жұмыссыздардың экономикалық белсенді халыққа шаққандағы үлесі 1,5% болды.
2005 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша тіркелген жұмыссыздар саны 117,7 мың адамды құрады, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 17,6% аз.
Еңбек делдалдығы және жұмысқа орналастыру
Өтініштер географиясы
2004 жылы жұмыспен қамту органдарына еңбек делдалдығына 282,0 мың азамат өтініш білдірді. 2003 жылмен салыстырғанда бұл көрсеткіш 8,4 мың адамға артты. Өтініш білдіргендердің үштен бірі — 93,2 мың адам — ауыл тұрғындары.
Өңірлер бойынша жоғары көрсеткіш байқалған аумақтар:
- Қарағанды облысы — 48,8 мың (ауылдан — 9,0 мың)
- Шығыс Қазақстан облысы — 32,2 мың (ауылдан — 9,4 мың)
- Оңтүстік Қазақстан облысы — 25,5 мың (ауылдан — 9,9 мың)
- Алматы облысы — 20,6 мың (ауылдан — 11,0 мың)
- Павлодар облысы — 20,2 мың (ауылдан — 6,5 мың)
Жұмысқа орналастыру нәтижелері
2004 жылы жұмыспен қамту органдарының жәрдемдесуімен 167,5 мың адам жұмысқа орналастырылды. Бұл өтініш білдіргендердің 59,4%-ын құрайды.
Ауылдық жерлерде 53,0 мың адам жұмысқа орналастырылды, бұл өтініш білдірген ауыл тұрғындарының 56,9%-ы.
Мәтін үзіндісі осы жерде аяқталады: өңірлер бойынша жұмысқа орналастырудың ең жоғары үлесі туралы бөлім толық берілмеген.