Қазақша рефераттар

Активтерге жататын субсидиялар туралы ақпарат беру

IAS 20 Жеңіл режим (Light mode)

Бұл материал мемлекеттік субсидияларды есепке алу және мемлекеттік көмек туралы ақпаратты ашып көрсету талаптарын түсінікті құрылыммен ұсынады: қолданылу саласы, негізгі анықтамалар, тану қағидалары, ұсыну тәсілдері, қайтару тәртібі және ашып көрсету талаптары.

Қолданылу саласы

Стандарт мемлекеттік субсидияларды есепке алу мен ашып көрсетуге, сондай-ақ мемлекеттік көмектің басқа нысандары туралы ақпаратты ашып көрсетуге қолданылады.

Стандарт қолданылмайтын жағдайлар

  • Бағалардың өзгеру әсерін көрсететін қаржы есептілігінде (немесе соған ұқсас қосымша ақпаратта) субсидияларды есепке алудың ерекше мәселелері.
  • Пайдаға салынатын салыққа негізделетін немесе сонымен шектелетін жеңілдіктер түріндегі мемлекеттік көмек (мысалы, салық каникулдары, инвестициялық салық несиелері, жеделдетілген амортизация, ставка төмендету).
  • Кәсіпорынды иеленуге мемлекеттің қатысуы.
  • IAS 41 «Ауыл шаруашылығы» аясында қаралатын субсидиялар.

Негізгі анықтамалар

Мемлекет

Мемлекет, мемлекеттік органдар және сол сияқты ұйымдар, соның ішінде жергілікті, ұлттық және халықаралық ұйымдар.

Мемлекеттік көмек

Белгілі өлшемдерге сай келетін нақты компанияға немесе компаниялар тобына экономикалық тиімділіктер беруге бағытталған мемлекеттік әрекеттер. Бұл ұғым жұмыс істеудің жалпы жағдайларын жақсарту арқылы берілетін жанама тиімділіктерді де қамтуы мүмкін.

Мемлекеттік субсидиялар

Компания операциялық қызметіне қатысты белгілі шарттарды өткенде және болашақта орындауға айырбас ретінде ресурстар беру түріндегі мемлекеттік көмек. Негізді түрде бағаланбайтын көмек нысандары және мемлекетпен жасалатын, компанияның әдеттегі сауда операцияларынан айырмашылығы жоқ мәмілелер бұл анықтамаға кірмейді.

Активтерге жататын субсидиялар

Ұзақ мерзімді активтерді сатып алу, салу немесе өзге жолмен алу субсидия берудің негізгі шарты болатын субсидиялар. Қосымша шарттар активтің түрін, орналасуын немесе ұстап тұру мерзімдерін шектеуі мүмкін.

Табысқа жататын субсидиялар

Активтерге жатпайтын мемлекеттік субсидиялар.

Шартты-қайтарылмайтын қарыздар

Белгілі бір шарттарды орындаған жағдайда несие беруші өтеуден бас тартатын қарыздар.

Әділ құн

Жақсы хабардар, мәміле жасауға ниетті және бір-біріне тәуелді емес тараптар арасындағы мәміледе актив айырбасталуы мүмкін сома.

Маңызды мәнмәтін

Мемлекеттік көмектің нысандары көмек сипаты және оған қойылатын шарттар бойынша әртүрлі болады. Әдетте мақсат — көмек болмаса компания қабылдамайтын іс-қимылды ынталандыру.

Мемлекеттік субсидияларды тану

Тану үшін екі шарт

  • Компания субсидияға байланысты шарттарды орындайтынына жеткілікті сенімділік болуы.
  • Субсидияның алынатынына жеткілікті сенімділік болуы.

Субсидияны алу фактісі шарттардың орындалғанын (немесе міндетті түрде орындалатынын) түпкілікті дәлелдемейді.

Алу тәсілі есепке алуға әсер етпейді

Субсидияның ақша түрінде берілуі немесе мемлекет алдындағы міндеттемені азайту түрінде ұсынылуы есепке алу әдісін өзгертпейді: мәні бойынша бірдей қағида қолданылады.

Шартты-қайтарылмайтын қарыздар

Егер компания қарызды қайтармау шарттарын орындайтынына жеткілікті сенімділік болса, мұндай қарыз мемлекеттік субсидия ретінде есепке алынады.

Шартты оқиғалар

Субсидия мойындалғаннан кейін онымен байланысты шартты міндеттемелер немесе шартты активтер IAS 37 талаптарына сәйкес есепке алынады.

Табыста көрсету қағидасы (сәйкестендіру)

Мемлекеттік субсидиялар өздері өтейтін шығындар танылатын кезеңдер ішінде жүйелі негізде табыс ретінде мойындалуы тиіс. Олар тікелей капиталға кредиттелмеуі керек.

Капитал тәсілі (қарастырылған)

  • Субсидия қаржыландыру құралы ретінде қаралады.
  • Қайтарылмайтындықтан, капиталға тікелей кредиттеу ұсынылады.
  • «Еңбекпен табылмаған» ынталандыру ретінде табыста тану орынсыз делінеді.

Табыс тәсілі (негізгі логика)

  • Субсидия — акционерлерден емес, сыртқы көздерден түсетін түсім.
  • Көбіне қайырымдылық емес: компания шарттарды орындап «табады».
  • Сәйкестендіру: субсидия шығындармен байланыста танылуы тиіс.

Есептеу әдісіне сәйкестік

Субсидияны алған сәтте бірден табыс ретінде тану, әдетте, есептеу әдісіне сәйкес келмейді. Мұндай тану тек субсидияны кезеңдерге бөлудің ұтымды базасы болмаған жағдайларда ғана орынды.

Арнайы жағдайлар

Амортизацияланатын активтер

Мұндай активтерге қатысты субсидиялар, әдетте, актив амортизациясы есептелетін кезеңдер ішінде және соған пропорцияда табыс ретінде танылады.

Амортизацияланбайтын активтер

Субсидия белгілі бір міндеттемелерді орындауды талап етуі мүмкін; онда субсидия табыс ретінде сол міндеттемелерді орындауға байланысты шығындар пайда болатын кезеңдерде танылады. Мысалы, жер телімі ғимарат салу шартымен берілсе, субсидияны ғимараттың пайдалы қызмет ету мерзімі ішінде табыс ретінде тану орынды.

Көмек пакеттері

Субсидия кейде қаржылық немесе фискалдық қолдау пакетінің бір бөлігі болуы мүмкін. Бұл жағдайда субсидия қандай шығындар мен шығыстарға қатысты екенін ерекше мұқият анықтау қажет; қажет болса, субсидия бөліктерін әртүрлі негізде бөлуге болады.

Өтемақы және жедел қаржылық қолдау

Келтірілген шығыстар немесе залалдар үшін өтемақы ретінде, не болашақта тиісті шығындарсыз жедел қолдау көрсету мақсатында ұсынылған субсидия ол тағайындалған кезеңнің кірісі ретінде танылады (тиісті түсіндірме ашып көрсетіле отырып).

Ақшалай емес мемлекеттік субсидиялар

Субсидия жер немесе басқа ресурстар сияқты ақшалай емес активті компанияның пайдалануына беру түрінде ұсынылуы мүмкін. Әдетте мұндай активтің әділ құны бағаланып, әрі субсидия, әрі актив сол құн бойынша есепке алынады. Баламалы тәсіл ретінде кейде актив пен субсидия атаулы құн бойынша есепке алынады.

Активтерге жататын субсидияларды ұсыну

Активтерге жататын субсидиялар балансқа мына тәсілдердің бірімен ұсынылады:

1) Болашақ кезең табысы

Субсидия кейінге қалдырылған табыс ретінде танылады да, активтің тиімді пайдалану мерзімі ішінде жүйелі әрі ұтымды негізде табысқа шығарылады.

2) Активтің баланстық құнын шегеру

Субсидия активтің баланстық құнын есептегенде шегеріледі; нәтижесінде амортизация шығысы азаяды, ал «табыс әсері» осы азаю арқылы кезеңдерге бөлінеді.

Ақша қаражатының қозғалысы

Актив сатып алу және соған байланысты субсидия алу ақша қаражаты қозғалысында елеулі өзгерістер тудыруы мүмкін. Сондықтан ақша қаражатының қозғалысы туралы есепте мұндай баптар, баланс ұсынуына қарамастан (шегеру/шегермей көрсету), жиі жеке ашып көрсетіледі.

Табысқа жататын субсидияларды ұсыну

Табысқа жататын субсидиялар пайда мен залал туралы есепте: жеке табыс ретінде (немесе «Өзге табыстар» сияқты бап құрамында), не тиісті шығыстардан шегеру арқылы ұсынылуы мүмкін. Екі әдіс те жарамды балама ретінде қарастырылады.

Салыстырмалылық мәселесі

  • Жеке көрсету табыс пен шығыс баптарын өзара есепке алмауға мүмкіндік береді және салыстыруды жеңілдетеді.
  • Шығыстан шегеру тәсілі «субсидия болмаса мұндай шығын болмас еді» деген логикамен пайдаланушыларды шатастырмауды көздейді.

Мемлекеттік субсидияларды қайтару

Қайтарылуға тиіс субсидиялар есептік бағалауды қайта қарау ретінде есепке алынады (IAS 8).

Табысқа жататын субсидия қайтарылса

Алдымен кейінге қалдырылған табыстың (амортизацияланбаған) сомасына қарсы есептен шығарылады. Егер қайтарылатын сома одан асып кетсе немесе кейінге қалдырылған табыс болмаса, айырма дереу кезең шығысы ретінде танылады.

Активтерге жататын субсидия қайтарылса

Активтің баланстық құны ұлғайтылады немесе болашақ кезең табысы (сальдо) қайтарылатын сомаға азайтылады. Субсидия болмаған жағдайда есепті күнге дейін шығыс ретінде танылатын қосымша жинақталған амортизация дереу шығысқа танылады.

Қайтарудың салдары

Активтерге жататын субсидияның қайтарылуына алып келетін жағдайлар активтің жаңа баланстық құнының ықтимал өтелімділігін (құнсыздану/өтеу) қайта қарауды талап етуі мүмкін.

Мемлекеттік көмек: стандарттан тыс қалатын жағдайлар

IAS 20 анықтамасында мемлекеттік көмектің екі санаты субсидиялардан бөлек қарастырылады: (1) дәлелді бағалауға келмейтін көмек нысандары және (2) компанияның әдеттегі сауда операцияларынан бөліп алуға болмайтын мәмілелер.

Мысалдар

  • Әділ бағалау мүмкін емес көмек: тегін техникалық/маркетингтік консультациялар, кепілдіктер.
  • Әдеттегі саудадан бөліп алуға келмейтін көмек: мемлекеттің компания өнімінің бір бөлігін сатып алу саясаты.

Мұндай көмектің тиімділігі елеулі болса, пайдаланушыларды шатастырмау үшін көмектің сипаты, деңгейі және ұзақтығы туралы ақпаратты ашып көрсету қажет болуы мүмкін.

Пайызсыз немесе төмен пайызды несиелер

Мұндай несиелер мемлекеттік көмектің түрі болуы мүмкін, бірақ компанияға берілетін пайданы пайыз ставкасын қолдану арқылы сенімді өлшеу әрдайым мүмкін бола бермейді.

Қамтылмайтын жалпы инфрақұрылым

Жалпы тасымал желісі мен коммуникацияларды жақсарту арқылы инфрақұрылымды қамтамасыз ету, сондай-ақ жұртшылыққа шектеусіз пайда әкелетін жүйелерді (мысалы, ирригация және сумен қамтамасыз ету) ұсыну осы стандарттағы «мемлекеттік көмек» аясына кірмейді.

Ақпаратты ашып көрсету талаптары

Қаржы есептілігінде ашып көрсетілетін ақпарат

  • Мемлекеттік субсидияларға қатысты қабылданған есеп саясаты және қаржы есептілігінде пайдаланылған ұсыну әдістері.
  • Қаржы есептілігінде мойындалған мемлекеттік субсидиялардың сипаты мен мөлшері, сондай-ақ компания тікелей пайда алған мемлекеттік көмектің басқа түрлері.
  • Мойындалған мемлекеттік көмекке байланысты орындалмаған шарттар және басқа да шартты оқиғалар.

Өтпелі ережелер

Стандартты алғаш рет қолданатын компания:

  • қажет болған жерде ақпаратты ашып көрсету талаптарын орындауы тиіс;
  • және не IAS 8-ге сәйкес есеп саясаты өзгерістерін ескеріп, қаржы есептілігін түзетеді, не стандарт талаптарын күшіне енген күннен кейін алынатын/өтелетін субсидияларға (немесе олардың бөліктеріне) ғана қолданады.

Күшіне ену күні

Осы стандарт 1984 жылғы 1 қаңтардан немесе сол күннен кейін басталатын кезеңдерді қамтитын қаржы есептілігіне қатысты күшіне енеді.

Құқықтық ескертпе

Қазақстанда мемлекеттік тілдегі ХҚЕС мәтіндерін тарату құқығы ХҚЕС жөніндегі Комитет Қорымен жасалған шарт негізінде Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігіне тиесілі. ХҚЕС-қа авторлық құқық ХҚЕС жөніндегі Комитет Қорына тиесілі.