Египет
Египет туралы
Египет (Египет Араб Республикасы) — Африканың солтүстік-шығыс бөлігінде және Азиядағы Синай түбегінде орналасқан мемлекет. Ел аумағы 1001,4 мың км².
Мемлекеттік құрылым
Елді президент басқарады. Президент 6 жылға сайланады және қайта сайлану құқығына ие. Қолданыстағы конституция 1971 жылғы 11 қыркүйекте қабылданып, 1980 жылғы 22 мамырда өткен жалпы халықтық референдум арқылы бірқатар толықтырулар енгізілген.
Заң шығарушы орган — бір палаталы жиналыс; ол әр 5 жыл сайын қайта сайланып отырады.
Халық және тіл
Халық саны 63 млн (1997). Сонымен қатар шамамен 3,5 млн египеттік шетелде тұрады. Халықтың 98%-і — арабтар. Ресми тіл — араб тілі.
Діни тұрғыда халықтың басым бөлігі исламды ұстанады; мұсылмандардың көпшілігі — сунниттер.
Табиғаты мен географиясы
Египет аумағының негізгі бөлігі тропиктік шөлді белдеуде, Сахараның шығыс бөлігін қамти орналасқан. Ливия, Арабия және Нубия шөлдері теңіз деңгейінен шамамен 300–1000 м биіктікте жатыр.
Қызыл теңіз бен Суэц каналы маңындағы тау қыраттарының биіктігі 2187 м-ге дейін жетеді. Ең биік нүкте — Синай түбегіндегі Катерин тауы.
Ніл аңғары
Ливия және Арабия шөлдерінің арасымен Ніл өзені ағып өтеді. Египет аумағындағы Нілдің ұзындығы шамамен 1200 км. Аңғар ені солтүстікте 25 км-ге дейін, ал оңтүстікте 1–3 км шамасында.
Жер қойнауынан фосфор, темір кентастары, мұнай, газ және басқа да пайдалы қазбалар өндіріледі.
Климаты негізінен субтропиктік, ал кейбір өңірлерде ауа райы жылдам өзгеретін тропиктік шөл сипатына ие.
Тарихы
Египет — адамзат өркениетінің алғашқы бесіктерінің бірі. Ежелгі Египет мұрасы (қ. Мысыр) әлемдік тарих пен мәдениетте айрықша орын алады.
395 жылдан бастап қазіргі Египет жері Византияның қол астында болған кезеңді бастан өткерді.
Экономикасы
ЖІӨ (1998)
≈ 70 млрд
АҚШ доллары шамасында
Жеке сектор
70%
экономикадағы үлесі
Ауыл шаруашылығы
≈ 5%
аумақтың егістікке жарамды бөлігі
Экономика құрылымында ауыл шаруашылығының үлесі шамамен 17%, ал өнеркәсіп үлесі 28,3%-тен асады.
Халық азық-түлік тауарларымен шамамен 40% ғана қамтамасыз етіледі; қалғаны сырттан әкелінеді.
Негізгі өнеркәсіп салалары
- Мұнай өндіру және мұнай өңдеу
- Тамақ өнеркәсібі
- Тоқыма өнеркәсібі
- Металлургия
Әдебиеті мен мәдени мұрасы
Ежелгі мысыр әдебиеті мысыр тілінде жазылған. Бұл тіл б.з. I ғасырында қолданыстан шыққанымен, әдеби мұра б.з.б. IV мыңжылдық пен б.з. I ғасыры аралығында кең дәуірледі.
Кейбір туындылар папирус беттерінде, иероглиф және сына жазу түрінде сақталып, бүгінге жеткен.
Қазіргі әдеби үдеріс
Қазіргі заманғы Египет әдебиеті жалпы араб әдебиетінің ірі арнасының бірі саналады. Ол Ливан, Сирия және басқа да араб елдерінің әдебиетімен тығыз байланыста дамыған. Әлемге кең танылған «Мың бір түн» ертегілерінің түп-төркіні осы өңірмен сабақтас деп айтылады.
Египетте мұсылман әлемінен шыққан, кейін жаһанға танылған көптеген ғұламалар еңбек еткен. Олардың қатарында Әбу Наср әл-Фараби де аталады.
Ескерту
Мәтіндегі кейбір статистикалық деректер мен жылдар бастапқы дереккөздегі көрсеткіштер бойынша берілді (1997–1998).