СТУДЕНТТІҢ ӨЗДІК ЖҰМЫСЫ
Оқу-әдістемелік материалдарға кіріспе
Бұл материалдар «Мамандыққа кіріспе» пәні бойынша әзірленген және 5В071700 — «Жылуэнергетика» мамандығында білім алатын студенттерге арналған. Мәтін оқу үдерісінде жиі қолданылатын ұғымдарды нақтылап, кредиттік оқыту жүйесі, академиялық саясат және жоғары білім құрылымы туралы базалық түсінік қалыптастыруға бағытталған.
Глоссарий
Төмендегі ұғымдар мәтін бойынша өңделіп, грамматикалық тұрғыдан түзетілді.
Академиялық ұтқырлық
Академиялық ұтқырлық — білім алушылардың немесе оқытушы-зерттеушілердің оқу немесе ғылыми-зерттеу мақсатында өз ЖОО-сынан басқа оқу орнына белгілі бір академиялық кезеңге (семестр/оқу жылы) ауысуы. Ұтқырлық ішкі (ұлттық) және сыртқы (халықаралық) болып бөлінеді.
- Сыртқы ұтқырлық: шетелдік жоғары оқу орындарында оқу, ғылыми ұйымдарда тағылымдама/қызмет.
- Ішкі ұтқырлық: Қазақстандағы жетекші ЖОО-ларда оқу немесе академиялық қызмет.
Жоғары білім құрылымы мен мәртебелер
Академия, институт, университет
- Академия — мамандықтардың 1–2 тобы бойынша жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын іске асыратын оқу орны.
- Институт — мамандықтардың 1–2 тобы бойынша оқу бағдарламаларын іске асыратын, ғылыми-педагогикалық қызмет пен кадрларды қайта даярлауды жүзеге асыратын ұйым.
- Университет — мамандықтардың кемінде 3 тобы (медициналықта кемінде 2) бойынша бағдарламалар іске асыратын және ғылыми-әдістемелік орталық рөлін атқаратын оқу орны.
Дәрежелер мен академиялық атақтар
- Бакалавр — тиісті білім беру бағдарламасын меңгергендерге берілетін академиялық дәреже.
- Магистр — жоғары оқу орнынан кейінгі бағдарламаларды меңгергендерге берілетін академиялық дәреже.
- PhD (философия докторы) — докторантура бағдарламасын меңгергендерге берілетін жоғары академиялық дәреже.
- Доцент/профессор — жоғары оқу орны беретін академиялық атақтар (сондай-ақ уәкілетті орган бекітетін ғылыми атақтар қолданылады).
- Ғылым кандидаты/ғылым докторы — диссертация қорғау нәтижесінде берілетін ғылыми дәрежелер.
Болон процесі
Болон процесі — Еуропада жоғары білімнің ортақ кеңістігін қалыптастыруға бағытталған үрдіс. Ол 1999 жылы Болон декларациясымен бекітілді. Негізгі мақсаттары: дәрежелердің түсінікті әрі салыстырмалы болуы, таңдау еркіндігі, академиялық еркіндік, үздіксіз білім беру және мәдени әралуандыққа құрмет.
Қазақстан контекстінде Болон процесі жоғары білім құрылымын «бакалавр–магистр» моделіне жақындатып, қазақстандық дипломдардың шетелде танылуына мүмкіндік беретін үйлесімділікті арттырады.
Оқу үдерісі: жоспарлау, кредит, бағалау
Кредит
Кредит — студенттің оқу жұмысы көлемінің өлшем бірлігі. Бір пән бойынша бір кредит әдетте академиялық кезең ішінде 45 сағат оқу жүктемесіне теңестіріледі.
Жеке оқу жоспары
Жеке оқу жоспары — әр оқу жылына арналған студенттің пәндер траекториясы. Ол жұмыс оқу жоспары негізінде, деканат пен эдвайзердің көмегімен құрастырылады.
Балдық-рейтингтік әріптік жүйе
Оқу жетістіктерін бағалау жүйесі — халықаралық практикадағы әріптік шкаламен үйлесетін және студенттің рейтингін анықтауға мүмкіндік беретін баллдық бағалау тәсілі.
Пәндерге жазылу
Пәндерге жазылу алдын ала тіркелу тәртібімен жүргізіледі және факультет студенттерінің қатысуымен, деканат пен эдвайзердің консультациялық қолдауымен жүзеге асырылады.
Ғылыми жұмыс формалары
Тезистер
Тезистер — мақала, баяндама, курстық немесе дипломдық жұмыс мазмұнын қысқа тұжырымдайтын негізгі ойлар жинағы.
Ғылыми мақала
Ғылыми мақала — зерттеу нәтижелерін логикалық түрде біріктіріп, мәселені шешуге бағытталған аяқталған жұмыс. Онда ең маңызды дәлелдер мен нәтижелер қысқа әрі нақты беріледі.
Монография
Монография — бір тақырыпты терең талдайтын ғылыми еңбек. Әдетте кеңейтілген библиография, ескертпелер және қосымшаларымен беріледі.
Ғылыми-зерттеу жұмысы
Ғылыми-зерттеу жұмысы — бар білімді кеңейту және жаңа білім алу, гипотезаларды тексеру, табиғат пен қоғам дамуының заңдылықтарын анықтау, сондай-ақ жобаларды ғылыми негіздеу мақсатындағы жүйелі ізденіс (зерттеу, эксперимент, талдау).
Дипломдық жұмыс
Дипломдық жұмыс — оқу бағдарламасын аяқтау кезеңіндегі студенттің ғылыми-тәжірибелік жұмысы. Қорғау барысында студент өз құзыреттерін, зерттеу мәдениетін және кәсіби дайындық деңгейін дәлелдейді.
Атом электр стансасы (АЭС)
Атом электр стансасы — атом ядросы энергиясын электр энергиясына түрлендіретін қондырғы. Жұмыс принципі ядролық реактордағы нейтрондармен әсерлесу кезінде бөлінетін энергияға негізделеді. Реактор құрамында ядролық отын (жылу бөлгіш элементтер), нейтрондарды баяулатқыш және бөлінген жылуды тасымалдаушы орта (су, газ, сұйық металдар) болады.
Дәрістер
Модуль 1: Жылуэнергетика бакалаврын даярлау талаптары.
Кіріспе. Қарастырылатын сұрақтар
- Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы.
- Мамандықтың квалификациялық сипаттамасы.
- Қазақстанда жылуэнергетика бакалаврларын даярлау қағидаттары.
- Қызметкерлердің біліктілігін арттыру.
- Жылуэнергетика бакалаврларын қазіргі талаптарға сай даярлау.
Неге бұл бөлім маңызды?
- Заңнамалық негіз оқу үдерісінің ережелері мен қатысушылардың құқықтарын түсіндіреді.
- Квалификациялық талаптар түлектің құзыреттері мен кәсіби дайындық шегін айқындайды.
- Біліктілікті арттыру — еңбек нарығындағы өзгерістерге жауап берудің негізгі құралы.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы (2007 ж.)
2007 жылғы 27 шілдедегі №319 Заң білім беру саласындағы қоғамдық қатынастарды реттейді, мемлекеттік саясаттың негізгі қағидаттарын айқындайды және Қазақстан Республикасы азаматтарының, сондай-ақ елімізде тұрақты тұратын шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың білім алуға конституциялық құқығын қамтамасыз етуге бағытталған.
Заңның құрылымы (ірі блоктар)
- 1-тарау: Жалпы ережелер, негізгі ұғымдар.
- 2-тарау: Білім беру жүйесін басқару.
- 3-тарау: Білім беру жүйесі және міндеттері.
- 4-тарау: Білім беру мазмұны және бағдарламалар.
- 5-тарау: Білім беру қызметін ұйымдастыру.
- 6-тарау: Қызмет субъектілері (ұйымдар, жарғы, басқару).
Нақты баптардан мысал (таңдамалы)
- 2-бап: Білім беру саласындағы заңнама.
- 3-бап: Мемлекеттік саясат қағидаттары.
- 9-бап: Оқыту және тәрбиелеу тілі.
- 21–22-баптар: Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары.
- 26–29-баптар: Қабылдау талаптары, оқу процесі және ғылыми-әдістемелік жұмыс.
- 40–45-баптар: Білім беру ұйымдары және оларды басқару.
Қысқаша түйін
Бірінші дәрістің негізгі өзегі — білім берудің құқықтық алаңын, жоғары білімнің құрылымын және жылуэнергетика бакалаврын даярлау логикасын бір жүйеге келтіру. Бұл түсініктер кейінгі пәндердегі кәсіби мазмұнды игеруге берік негіз болады.