Құлагер - Ақан серінің əні
Ақан сері мен Ілияс Жансүгіровтың «Құлагер» шығармаларын салыстыру
«Құлагер» — Ақан серінің ең мұңды да қуатты лирико-драмалық шығармаларының бірі. Бұл туынды сырттай қарағанда сүйікті тұлпарды жоқтауға арналса да, оның астарында адам баласын күйрететін көреалмаушылық, жауыздық, қастандық сияқты кеселдерге қарсы ашынған үн, жазықсыз жапа шеккендердің ішкі зары мен наласы жатыр.
Тарихи оқиға және Құлагердің қазасы
Ақын Мағжан Жұмабайұлы келтірген деректерге сүйенсек, тарихтан бізге мәлім керей Сағынайдың асына Ақан сері талай бәйгеден озып жүрген сыралғы тұлпары Құлагерді қосады. Сол аста ішіне қаны қатқан күншіл Барақбай Құлагерді қастандықпен өлтіреді.
Құлын кезінен балаша мәпелеп, баптап өсірген сыр мінезді серігі Құлагердің өлімі жаны нәзік, сезімтал Ақан үшін ең жақын асылынан — адамнан айырылғандай ауыр соққы болады. Ол тұлпарының басын құшақтап, көз жасын көлдете отырып, «Құлагер» әнімен жоқтау айтады.
Шығарманың идеялық өзегі
«Құлагер» тек бір аттың тағдырын ғана емес, тұтас қоғамдағы әділетсіздіктің, аярлықтың, күншілдіктің салдарын көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, туынды — адамзаттың топастық пен зұлымдыққа айтқан лағынеті, жазықсыз жапа шеккен жандардың көкірегін кернеген мұң-зарын жеткізген көркем айғақ.
Негізгі түйін
Туындының құндылығы — жеке қайғыны қоғамдық қасірет деңгейіне көтеріп, қастандық пен әділетсіздікке қарсы адамдық арды алға шығаруында.
Ілияс Жансүгіров: тарихи шындық пен көркем шындық
Ілияс Жансүгіров барлық оқиғаны өз көзімен көрмесе де, тіл шеберлігі мен суреткерлік қуаты арқылы оқырманды болған оқиғаға сендіре алады. Шығармашының дара дарыны — көріністі көзбен көргендей етіп бейнелеуінде және ойды дөп басатын сөзді дәл таба білуінде.
Әлем әдебиеті тәжірибесі де шынайылық пен көркемдіктің үндесуін жоғары қояды: Гомер, Платон, Вергилий, Гораций сияқты тұлғалардың биіктігі — образ жасау шеберлігі мен дәл сипаттамасында. Шынайы, көркем әрі әсерлі туынды жазғысы келген қаламгер ақиқатты көрсетуге ұмтылуы керек; сондай-ақ шығармасын кемшілігін байқай алатын, дұрыс бағасын беретін білімді ортаға оқып, пікірін ескергені жөн.
Қорытынды байлам
Ілияс Жансүгіров тарихи шындықты көркем шындық деңгейіне көтерді: оқиғаны әртүрлі көркемдеуіш құралдар арқылы тереңдетіп, әсерін күшейтті. Соның нәтижесінде «Құлагер» тақырыбы жеке трагедиядан асып, адамдық ар-намыс пен әділет іздеу идеясына айналды.