Қабілеттің сипаттамасы
Құжат туралы
Бұл материал — Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің Тарих-педагогика факультеті, Жалпы психология кафедрасы әзірлеген «Жалпы психология» пәні бойынша студентке арналған оқу-әдістемелік кешен.
Оқу жылы
2010–2011, I семестр
Кафедра
Жалпы психология
Құрастырушы (оқытушы)
п.ғ.к., доцент м.а. Ж.Н. Садуова
Орналасқан жері
Түркістан, 4 корпус, 107-аудитория
Тел.: 3-21-01
Бекіту және талқылау
- Оқу кешені кафедра мәжілісінде талқыланған (2010 ж., №1 хаттама).
- Факультет Әдістемелік кеңесінде мақұлданған (2010 ж., №1 хаттама).
- Нормативтік негізі: мемлекеттік жалпыға міндетті білім стандарты және типтік оқу жоспарлары.
Пәннің қысқаша сипаттамасы
Нені оқимыз?
Жалпы психология ғылымының қалыптасуы мен даму кезеңдері, психиканың табиғаты, сана және санадан тыс процестер, психиканың физиологиялық негіздері.
Неге мән береміз?
Психологиялық құбылыстарды материалистік тұрғыдан түсіндіру, бейнелеу теориясы, заңдылықтардың объективтілігі, сондай-ақ тұлғаның танымдық әрекеттері.
Практикалық маңызы
Оқыту мен тәрбиеде таным процестерін тиімді ұйымдастыру, оқушымен жұмыс істеудің психологиялық мүмкіндіктерін қолдану және кәсіби көзқарас қалыптастыру.
Мақсаты мен міндеттері
Пәннің мақсаты
Студенттерге психология ғылымының теориялық-методологиялық негіздерін меңгерту, тұлғаның дамуы мен қалыптасуына әсер ететін факторларды түсіндіру және білім беру үдерісінде психологиялық тұрғыдан бағдар алып, оны тәжірибеде қолдануға бейімдеу.
Сонымен қатар жалпы психологияның студенттің кәсіби даярлығындағы орнын айқындау.
Пәннің міндеттері
- Жалпы психологияның теориялық дамуына шолу жасау және негізгі ұғымдардың мәнін ашу.
- Адам психикасының пайда болуы мен қалыптасу жолдарын түсіндіру.
- Оқыту мен тәрбиедегі жалпы психологияның орнын көрсету және жұмыс дағдыларын қалыптастыру.
- Ғылыми-теориялық білімді қолдану икемділігін және ғылыми көзқарасты дамыту.
Пререквизиттер
Философия, физиология, педагогика, жас ерекшелік психологиясы, психология тарихы, педагогикалық психология, психологиялық зерттеу әдістері.
Постреквизиттер
Педагогикалық психология, қарым-қатынас психологиясы, іскерлік психология және басқа да қолданбалы бағыттарды меңгеруге негіз болады.
Баға қою саясаты
Компоненттер және балл
| Компонент | Тапсырма саны | 1 тапсырмаға ең жоғары балл | Жалпы балл |
|---|---|---|---|
| Семинар сабағы | 10 | 3 | 30 |
| Сабақтағы белсенділік | 10 | 1 | 10 |
| Аралық бақылау (блок) | 1 | 8 | 8 |
| №1 СӨЖ | 1 | 6 | 6 |
| №2 СӨЖ | 1 | 6 | 6 |
| Қорытынды емтихан (тест) | 1 | 40 | 40 |
| Барлығы | 100 |
Рейтинг есебі
Рейтингтік балл екі бөліктен тұрады: 40% — семинар, белсенділік, аралық бақылау және СӨЖ; 60% — емтихан.
Формула: R = (Б1 + Б2 + Б3) × 0.4 + БЕ × 0.6
- Б1 — күнделікті сабаққа қатысу және тапсырмалар
- Б2 — шептік (аралық) бақылау
- Б3 — оқытушы басшылығымен және өзіндік жұмыстар
- БЕ — қорытынды емтихан
Емтиханға жіберілу үшін студент рейтингтің бірінші бөлігінен кемінде 20% жинауы тиіс. Емтиханға қатысу — міндетті.
Әріптік бағалау шкаласы
| Әріп | Сандық балама | % | Дәстүрлі баға |
|---|---|---|---|
| A | 4.0 | 95–100 | Өте жақсы |
| A- | 3.67 | 90–94 | Өте жақсы |
| B+ | 3.33 | 85–89 | Жақсы |
| B | 3.0 | 80–84 | Жақсы |
| B- | 2.67 | 75–79 | Жақсы |
| C+ | 2.33 | 70–74 | Қанағаттанарлық |
| C | 2.0 | 65–69 | Қанағаттанарлық |
| C- | 1.67 | 60–64 | Қанағаттанарлық |
| D+ | 1.33 | 55–59 | Қанағаттанарлық |
| D | 1.0 | 50–54 | Қанағаттанарлық |
| F | 0 | 0–49 | Қанағаттанғысыз |
Емтихан форматы
Қорытынды бақылау компьютерлік, жазбаша, тест, ауызша немесе кешенді түрде өткізілуі мүмкін. Нақты форматын оқу-әдістемелік кеңес бекітеді. Бірнеше пән біріктіріліп өткізілген жағдайда әр пән жеке бағаланады.
Пән мазмұны (тақырыптар)
I-бөлім. Психологияға кіріспе
1-тақырып. Психология пәні
Психология ғылымының анықтамасы, даму кезеңдері, ерте көзқарастар, механикалық детерминизм, бейнелеу теориясы, ми және психика, сана және санадан тыс процестер.
2-тақырып. Қазіргі психология және зерттеу әдістері
Психологияның ғылымдар жүйесіндегі орны, салаларының құрылымы, зерттеу әдістері: бақылау, өзін-өзі бақылау, эксперимент; қосымша әдістер: әңгімелесу, анкета, тест, социометрия, биографиялық талдау.
3-тақырып. Психиканың дамуы
Психиканың эволюциялық дамуы, филогенез, мінез-құлық формалары (тропизм, инстинкт, үйрену, интеллект), еңбек пен тілдің сананың дамуындағы рөлі, адам мен жануар психикасының айырмашылықтары.
4-тақырып. Іс-әрекет
Іс-әрекет құрылымы, мақсат пен мотив, әрекет және қимыл, өзін-өзі реттеу, интериоризация және экстериоризация, дағды мен ептілік, ойын, оқу және еңбек әрекеті, ұстаздық қызметтің психологиялық сипаты.
5-тақырып. Қарым-қатынас
Қарым-қатынастың коммуникативтік, интерактивтік және перцептивтік қырлары, тілмен байланысы, кері байланыс мәселелері, әлеуметтік ортадағы психолог қызметі.
6-тақырып. Ұжым және топтар
Топтардың классификациясы (үлкен/кіші, ресми/бейресми), даму деңгейлері, социометрия, референттік топ, лидерлік, ұжымдастықты ұйымдастыру факторлары.
II-бөлім. Адамның психологиялық даралық ерекшеліктері
7-тақырып. Жеке адам
Даралық, әлеуметтік сапалар, белсенділік, бағыт-бағдар, қызығулар, сенім мен дүниетаным, мақсат, өзіндік сана, тұлғаны қорғау және қалыптастыру, оқушы тұлғасын зерттеу әдістері.
8-тақырып. Темперамент
Темперамент ұғымы, типтер және сипаттамалар, физиологиялық негіздер, жоғары жүйке қызметі типтері, тұқымқуалаушылық факторларының ықпалы.
9-тақырып. Мінез
Мінез бітістері, құрылымы, әлеуметтік орта әсері, темпераментпен байланысы, туа біткен және жүре пайда болған қасиеттер, мінездің қалыптасуы.
10-тақырып. Қабілет
Қабілет және іс-әрекет, өлшеу мәселелері, компенсация, жалпы және арнайы қабілеттер, талант, нышан, қабілетті дамытудағы еңбек пен ынтаның рөлі.
11-тақырып. Зейін
Ырықсыз және ырықты зейін, оқу үдерісіндегі зейінді тұрақтандыру, физиологиялық негіздер (Павлов, Ухтомский), қасиеттері: тұрақтылық, ауысу, бөліну, көлем.
III-бөлім. Жеке адамның таным әрекеттері
12-тақырып. Түйсік және қабылдау
Түйсік пен қабылдаудың рефлекторлық табиғаты, рецепторлар мен талдағыштар, қасиеттері: табалдырық, адаптация, синестезия, сенсибилизация; қабылдаудың тұтастығы, апперцепция, объект–фон, кеңістік пен уақыт, иллюзия.
13-тақырып. Ес
Ес теориялары мен физиологиялық негіздері, түрлері (қысқа/ұзақ/оперативті; механикалық/логикалық; ерікті/еріксіз), типтері (көру, есту, қимыл, аралас), процестері: есте қалдыру және қайта жаңғырту заңдылықтары.
14-тақырып. Ойлау және сөйлеу
Ойлаудың физиологиялық негізі, әрекеттері мен түрлері, ойлау — танымның жоғары сатысы; сөз бен ойдың бірлігі. Сөйлеу түрлері: ішкі/сыртқы, диалог/монолог, ауызша/жазбаша.
15-тақырып. Қиял
Қиялдың еріксіз және ерікті түрлері, арманның практикалық әрекетпен байланысы, талдау және біріктіру арқылы тұтас образ жасау тәсілдері.
IV-бөлім. Эмоциялық және ерікті әрекет
16-тақырып. Сезім және эмоция
Сезімнің таным процестеріндегі рөлі, психофизиологиялық негіздер, аффект, көңіл-күй, эмоционалдық стресс, жоғары сезімдер (ақыл-ой, эстетикалық), сүйіспеншілік сезімі және оны қалыптастыру.
17-тақырып. Ерік
Ерік ұғымы, мотивтер күресі, ерікті әрекет сатылары, ерік сапаларын дамыту жолдары, ұжымның рөлі, жауапкершілік және өзін-өзі тәрбиелеу міндеттері.
Негізгі және қосымша әдебиеттер
Тізім пән мазмұнын меңгеруге арналған негізгі оқулықтар мен оқу құралдарын қамтиды.
| № | Автор | Атауы | Баспа, жылы |
|---|---|---|---|
| 1 | Алдамұратов Ә. | Жалпы психология | Алматы, 1996 |
| 2 | Алдамұратов Ә. | Қызықты психология | Алматы, Қазақ университеті, 1992 |
| 3 | Алдамұратов Ә. | Оқушылардың грамматикалық ұғымдарды меңгеру психологиясы | Алматы, Мектеп, 1983 |
| 4 | Алдамұратов Ә., Мұқанов М. | Психология пәнінен лабораториялық практикалық сабақтар (I бөлім) | Алматы, 1978 |
| 5 | Аймауытов Ж. | Психология | Алматы, 1995 |
| 6 | Абдрахманов Ә., Жарықбаев Қ. | Психологиялық қазақша-орысша сөздік | Алматы, Мектеп, 1976 |
| 7 | Мұқанов М. | Жан жүйесінің сыры | Алматы, 1964 |
| 8 | Мұқанов М. | Ми және сана | Алматы, 1956 |
| 9 | Мұқанов М. | Ақыл-ой өрісі | Алматы, 1980 |
| 10 | Мұқанов М. | Бақылау және ойлау | Алматы, 1959 |
| 11 | Тәжібаев Т. | Жалпы психология | Алматы, Қазақ университеті, 1993 |
| 12 | Темірбеков А., Балаубаев С. | Психология (студенттерге арналған) | Алматы, Мектеп, 1966 |
| 13 | Темірбеков А., Балаубаев С. | Психология | Алматы, 1996 |
| 14 | Теплов Б.М. | Психология (орта мектепке арналған) | Алматы, 1953 |
| 15 | Сәбет Бап-баба | Жалпы психология | Алматы, 2003 |
| 16 | Немов Р.С. | Психология. Книга 1 | Москва, 2001 |
| 17 | Богословский В.В. (ред.) | Жалпы психология | Алматы, Мектеп, 1980 |
| 18 | Елеусізова С. | Қарым-қатынас психологиясы | Алматы, 1995 |
| 19 | Жарықбаев Қ. | Психология | Алматы, Мектеп, 1982 |
| 20 | Жарықбаев Қ., Озғанбаев О. | Жантануға кіріспе | Алматы, 2000 |
| 21 | Жарықбаев Қ. | Ж. Аймауытовтың психологиялық көзқарастары | Алматы, 2000 |
| 22 | Жарықбаев Қ. | Қазақ психологиясының тарихы | Алматы, 1996 |
| 23 | Шабельников В. | Психика – функциялық жүйе | Алматы, 1998 |
| 24 | Гоноболин Ф.Н. | Психология | Алматы, Мектеп, 1976 |
| 25 | Бабаев С., Жұмадуллаева А. | 1001 тест (жалпы психология бойынша) | Алматы, Дарын, 2004 |
СӨЖ тапсырмалары
СӨЖ тапсырмалары реферат, баяндама, пікірталас және кестемен жұмыс форматтарында қабылданады. Қабылдау орны: Жалпы психология кафедрасы, №301.
| № | Тақырып | Орындау формасы | Қабылдау орны |
|---|---|---|---|
| 1 | Психология мен педагогиканың міндеттері | Реферат, пікірталас, кестемен жұмыс | Кафедра №301 |
| 2 | Мұғалімдерге психология не үшін керек? | Реферат, пікірталас | Кафедра №301 |
| 3 | Жануарлардың мінез-құлқы және психикалық дамудың деңгейлері мен сатылары | Реферат, пікірталас | Кафедра №301 |
| 4 | Адамның миы және психикалық үдерістер | Реферат, пікірталас | Кафедра №301 |
| 5 | Адам санасының табиғаты | Реферат, пікірталас | Кафедра №301 |
| 6 | Тұлғаның дамуы мен қалыптасуы | Реферат | Кафедра №301 |
| 7 | Белсенділік физиологиясы және қимыл-қозғалыс физиологиясы | Реферат, пікірталас | Кафедра №301 |
| 8 | Түйсіктің әрекеттестігі және сезімталдыққа бейімділік | Реферат, пікірталас | Кафедра №301 |
| 9 | Қабылдаудағы объект және фон | Реферат, сұрақ-жауап | Кафедра №301 |
| 10 | Елес | Реферат, пікірталас | Кафедра №301 |
| 11 | Естің даралық ерекшеліктері және оның дамуы | Реферат, пікірталас | Кафедра №301 |
| 12 | Қиял және шығармашылық | Реферат, пікірталас | Кафедра №301 |
| 13 | Ақыл-ой операцияларының түрлері | Реферат, сұрақ-жауап | Кафедра №301 |
| 14 | Эмоцияның дамуы және оның адам өміріндегі мәні | Реферат, сұрақ-жауап | Кафедра №301 |
| 15 | Темперамент және тұлғаның іс-әрекет ерекшелігі | Реферат, сұрақ-жауап | Кафедра №301 |
| 16 | Балалық шақтағы мінездің қалыптасу ерекшеліктері | Реферат, пікірталас | Кафедра №301 |
| 17 | Қабілеттіліктегі жыныстық айырмашылықтар | Реферат | Кафедра №301 |
Қорытынды
Бұл оқу-әдістемелік кешен пәннің мазмұнын, бағалау логикасын, тақырыптық құрылымын және өзіндік жұмыс бағыттарын бір жүйеге келтіреді. Нәтижесінде студенттер жалпы психологияның негізгі ұғымдарын түсініп, оларды оқу-тәрбие үдерісінде қолдануға қажетті теориялық негіз қалыптастырады.