Әлемдік социологияның дамуындағы классикалық кезең
Социологияның пайда болу жағдайы
Социологияның ерекшелігін түсіну үшін оның XIX ғасырдың алғашқы жартысында нақты тарихи жағдайда қалыптасқанын ескеру қажет. Бұл кезеңде Франция мен Англияда капитализм орнығып, қоғам туралы жүйелі білімге мұқтаж болған «үшінші топтың» (сословиенің) әлеуметтік сұранысы айқын көрінді. Дәл осы қажеттілік социологияның дербес ғылым ретінде дүниеге келуіне түрткі болды.
Социологияның жеке ғылым ретінде қалыптасуы
Социологияның дербестенуі психология, антропология, құқық салаларының және басқа да ғылымдардың дамуына тікелей байланысты болды. Сонымен қатар оның қалыптасуына ағылшын және неміс ойлау дәстүрлері, неміс классикалық философиясы, саяси экономия, сондай-ақ қоғамды қайта құруды жаратылыстану ғылымдарына ұқсас, объективті әрі нақты ғылыми негізде түсіндіруге талпынған идеялар ықпал етті.
Идеялық ықпал: Сен-Симон және Фурье
Бұл бағытта жаңа әлеуметтік ғылым жетекші рөл атқаруы тиіс деген тұжырымды орнықтыруда Сен-Симон мен Фурьенің социалистік теориялары ерекше әсер етті. Олар қоғамды ғылыми тұрғыдан ұйымдастыруға болады деген сенімді күшейтті.
Огюст Конт және социологияның методологиялық негіздері
Сен-Симонның шәкірті әрі алғашқы кезеңде оның ізбасары болған Огюст Конт (1798–1857) социологияның негізін салушы француз философ ретінде танылады. Ол «социология» атауын енгізіп қана қоймай, ғылым ретіндегі оның негізгі методологиялық принциптерін қалыптастырды және әлеуметтік білімді жаратылыстану ғылымдарының ғылыми тәсілдерімен ұштастыратын біртұтас тұжырымдама ұсынды.
Үлгі ретінде жаратылыстану
Конт үшін үлгі — ең алдымен физика мен биология. Ол социология да дәл сондай ғылыми тәртіпке сүйенуі керек деп есептеді.
Эмпиризм
Әлеуметтік білімнің негізгі көзі ретінде тәжірибені (әлеуметтік тәжірибені және оның ерекшеліктерін) алға шығарды.
Верификация және физикализм
Тұжырымдарды дәлелдеу, тексеру және түсіндіруді мүмкіндігінше нақты, өлшенетін сипатқа жақындату қағидаларын күшейтті.
Конттың ұстанымы: фактілерге сүйену
Конт позитивистік бағдардың өзегін фактілерге сүйену деп түсіндірді: зерттеудің нысаны трансценденттік болмыс немесе заттың «алдамшы» мәні емес, нақты деректер мен бақылауға келетін құбылыстар болуы тиіс. Осы арқылы ол социологияны жаратылыстану ғылымдарының, әсіресе физиканың үлгісімен зерттеу қажет деген ойды бекітті.
Социологияның нысаны: қоғамды тұтастай талдау
Конт жаратылыстану ғылымдары табиғаттың жекелеген құбылыстарын зерттейтінін, ал социология қоғамды тұтастай — қоғамдық жүйе ретінде, әлеуметтік құбылыстарды қоғамдық өмірдің жалпы байланыстарында қарастыруы тиіс екенін ерекше атап өтті.
Әлеуметтік статика және әлеуметтік динамика
Конт бойынша, жаңа әлеуметтік ғылым қоғамды екі қырынан зерттеуі керек: әлеуметтік статика және әлеуметтік динамика тұрғысынан. Статика қоғамдағы «тәртіп» пен «прогресс» заңдарының үйлесімін қарастырады. Бұл тұрғыда зерттелетін құбылыстар жиынтығы көп қабатты организмге ұқсайды.
Әлеуметтік статиканың негізгі міндеті
Әлеуметтік статиканың басты зерттеу нысандары — отбасы, адам және адамның әрекет ететін өмір сүру жағдайлары.