Әлеуметтiк жұмыс жүйесiндегi қоғамдық және қайырымдылық ұйымдар

Қайырымдылық — адамға материалдық көмек көрсету, жақсылық жасау, яғни филантропия. «Филантропия» сөзі грек тілінен аударғанда «адамды сүю» деген мағынаны білдіреді.

Қайырымдылықтың түп-төркіні көне дәуірлерден бастау алады. Ертеде грек тілінде игі қайырымдылық, кішіпейілділік, рақымшылық ұғымдарына жақын eleemon («қайырымды», «мейірімді», «ізгі ниетті») деген сөз болған. Кейін шіркеу тілінде ол caritabilis сөзімен байланыстырылып, қайырымдылық мағынасын білдірген.

Иерусалимде және басқа да жерлерде алғашқы христиандар шағын қауым болып өмір сүріп, тіршілікке қажет дүниені ортақ игілік деп таныған: әркім өз қажетіне қарай алып отырған. Көптеген дінге сенушілер «жүрек те, жан да бір» деген түсінікті ұстанып, мұқтаж жандардың пайда болмауына мән берген.

Осы дәуірдегі достық пен туыстық қамқорлық идеясы кейінгі діни уағыздарда да көрініс тапты. Кейбір түсіндірулерде «қайырымдылық» ұғымы «шынайы қамқорлық» ретінде беріледі және оны тек христиандарға тән деп қабылдаған пікірлер де кездескен.

Қайырымдылық идеясы тек бір діннің аясында ғана қалыптасқан құбылыс емес. Христиан дінінен де бұрын көне қалаларда (біздің эрамызға дейінгі жүздеген жылдар бұрын) жомарттық пен мейірімділік дәстүрі кең тараған.

Афинада, Римде, Греция мен Италияның кейбір қалаларында ауқатты адамдар күн сайын немесе аптаның белгілі бір күндері өз үйлерінің алдында кедейлерге тамақ таратуды дәстүрге айналдырған. Кей жағдайларда кедейлерді тамақтандыру мен азық-түлікпен қамту ауқатты адамдарға міндеттеме (салық сипатты жүктеме) ретінде де бекітілген. Соның нәтижесінде мұқтаж жандар тұрақты қолдаусыз қалмаған, кейде азық-түлікпен бірге ақша да үлестірілген.

Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес, Қазақстан — әлеуметтік мемлекет. Бұл мемлекет өз мүмкіндігін қоғамның дамуына бағыттап, азаматтардың өмір сүру деңгейін көтеруге міндетті деген қағиданы білдіреді.

Тәуелсіздік жылдары елдің даму бағыты жаңа мүмкіндіктер ашты. Алайда дербес мемлекет ретінде қалыптасудың бастапқы кезеңінде Қазақстан аграрлық ел болды. Халықтың едәуір бөлігі тұрған өңірлердегі ұжымшарлар мен кеңшарларды қажетті қаржымен қамтамасыз ету жас мемлекет үшін күрделі міндетке айналып, ауыл шаруашылығы кәсіпорындары жекешелендірілді. Бұл үдерістер жұмыссыздықтың өсуіне ықпал етіп, әсіресе жастардың үлкен қалаларға көшуін күшейтті.

Әлеуметтік қолдау, ең алдымен, өздігінен өмір сүруі қиындау топтарға мақсатты әрі нысаналы түрде көрсетіледі. Бұл бағытта 1990-жылдардың екінші жартысында бірқатар заңнамалық құжаттар қабылданып, міндетті әлеуметтік сақтандыру, мемлекеттік жәрдемақылар және зейнетақымен қамтамасыз ету жүйелері жетілдірілді. Сондай-ақ тұрмысы төмен азаматтарды қолдауға бағытталған жалпыұлттық қор құру туралы шешімдер қабылданып, оның қызметі: материалдық-қаржылық ресурстар бөлу, қызметтер көрсету, әлеуметтік бағдарламаларды іске асыруға жәрдемдесу, өңірлерде қайырымдылық қорларын құру сияқты бағыттарды қамтыды.

1999 жылы әлеуметтік сипаттағы шараларға ерекше мән беріліп, еңбек, жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау салаларының мамандары жергілікті билікпен бірлесе отырып, соғыс және еңбек ардагерлеріне, мүгедектерге, зейнеткерлерге арналған қайырымдылық акцияларын өткізді. Бұл науқандар барысында ақшалай, азық-түліктік көмектер көрсетіліп, әлеуметтік қолдау айлықтары ұйымдастырылды.

Қаржылық көлемі мен түрлі көмектер қомақты болғанымен, ең бастысы — қиын кезеңде адам тағдырына жанашырлық танытып, қоғамды өзара қолдауға үндеген бастамалардың маңыздылығы.

Қоғамдық және ұлттық мәселелерді шешуге үлес қосу үшін елімізде көптеген қайырымдылық қорлары жұмыс істейді. Оларды қызметі мен мақсат-міндетіне қарай мынадай топтарға бөлуге болады:

Еліміздегі халықаралық «Бөбек» балалар қайырымдылық қорының атқарып отырған ісін ерекше атап өткен жөн. Қор 1992 жылғы 27 наурыздан бастап жұмыс істей бастады. Қордың президенті — Сара Алпысқызы Назарбаева.

Қордың негізгі мақсаты — әлеуметтік тұрмыс жағдайы төмен отбасылардағы балаларға қолдау көрсету, әсіресе ата-ананың аялы алақанына зәру жетім балаларға, экологиялық апат аймақтарында тұратын науқас және мүгедек балаларға қамқорлық жасау.

Қордың құрылтайшылары қатарында мемлекет пен ірі қоғамдық ұйымдар, әлемнің іскер адамдары, банктер және коммерциялық құрылымдар бар.

Мемлекет тұрмысы төмен азаматтарға шамасы келгенше қолдау көрсетуге ұмтылады: қайырымдылық қорлары құрылады, әлеуметтік бағдарламалар іске асады, түрлі акциялар ұйымдастырылады. Сонымен бірге елімізде халықаралық қайырымдылық қорлары мен шетелдік компаниялардың да әлеуметтік бастамалары жұмыс істейді.

Мұндай ұйымдардың ортақ ұстанымы — қай елде болмасын адамның ұлтына, нәсіліне, дініне қарамастан көмек көрсету. Қайырымдылықтың түпкі мәні де — адамға жанашырлық таныту, қоғамдағы әлсіз топтарды қолдау және өзара сенім мен бірлікті күшейту.