ҚАЗАҚ МУЗЫКАСЫ
Қазақ музыкасы
Халқымыздың ертеден өзіне тән дәстүрлі музыкасы қалыптасқан. Қазақтың әні мен күйі әр дәуірдегі тұрмыс-тіршілікті, көңіл күйді, қоғамдық болмысты айқын танытады.
Үш өлкенің (үш жүздің) тарихи қалыптасу ерекшеліктеріне байланысты музыкалық шығармалардың әуендік сипаты әртүрлі. Бұл айырмашылық тек әуеннен ғана емес, әншілік пен күйшілік мектептерінен, сондай-ақ орындаушылық дәстүрлерден де көрінеді.
Орындаушылық дәстүрлер
Орындаушылық дәстүрдің негізгі түрлеріне ән салу, күй тарту және басқа да музыкалық көріністер жатады. Үйлену тойларында орындалатын «Жар-жар», «Сыңсу» сияқты әндер көбіне домбыра немесе қобыздың сүйемелдеуімен айтылып, қайырмасына көпшілік қосылып отырған.
Той әндері
«Жар-жар», «Сыңсу» — салт-дәстүрмен біте қайнасқан әндер, көп дауыспен айтылып, ортақ әсер қалыптастырған.
Аспаптық сүйемел
Домбыра мен қобыз — орындаушылық мәдениеттің өзегі, ән мен күйдің өрнегін айқындайтын басты аспаптар.
Дәстүрді таратушылар
Ауыл-ауылды аралап ән салып, күй тартқан сал-серілер мен ақын-жыршылар өз дәуірінің музыкалық мәдениетін кеңінен таратқан тұлғалар болды. Олар репертуарды байытып, орындаушылық үлгілерді ұрпақтан-ұрпаққа жеткізді.
Қазақ музыка өнерінің көрнекті өкілдері
Қазақ музыкасының тарихи кеңістігінде ерекше орын алатын тұлғалар аз емес. Қорқыт ата (VIII–IX ғғ.) — қобыз дәстүрімен сабақтас аңыз-мифтік әрі мәдени мұраның символы. Музыка теориясына зор үлес қосып, нота жазуының үлгілерін жүйелеуге ықпал еткен ойшыл — Әбу Насыр әл-Фараби (X–XI ғғ.). Ал XV ғасырда өмір сүрген Қазтуған мен Асан Қайғы — қазақ руханияты мен музыкалық-әдеби дәстүрінің ірі өкілдері.
Негізгі ой
Қазақтың ән-күй дәстүрі — өңірлік мектептер, салт әндері, аспаптық орындаушылық және ұлы тұлғалар мұрасы тоғысқан тұтас мәдени жүйе.