Өлшеу жұмыстары

Кіріспе

Бұл материал азаматтық ғимараттардағы энергия тұтынатын жабдықтардың энергия үнемдеу сараптамасын жүргізу үшін қажетті негізгі тәсілдер мен әдістерді жүйелейді. Мұнда бөлмелерде жүргізілетін іздестіру жұмыстарының құрылымы, қоршау конструкцияларының (қабырға, жабын, еден және т.б.) жылу-техникалық зерттеу әдістері, сондай-ақ материалдардың физика-техникалық сипаттарын анықтауға арналған жабдықтар мен аспаптар қарастырылады.

Негізгі назар ғимараттарда энергетикалық зерттеулер жүргізу әдістеріне аударылады: қоршау конструкцияларының жылу-техникалық көрсеткіштерін анықтау, инженерлік жүйелерді талдау және олардың тиімділігін техника-экономикалық салыстыру тәсілдері беріледі. Мұндай зерттеулер күрделі жөндеу кезінде аз шығынмен дұрыс техникалық шешім қабылдауға мүмкіндік береді.

Неге бұл маңызды?

Энергия үнемдеу әлеуетін анықтау ОЭР (отын-энергетикалық ресурстарды) тиімді пайдалану және реттеу бойынша нақты шаралар ұсынуға мүмкіндік береді.
Сараптама нысанның энергия үнемдеу деңгейін және ұсыныстардың дәлдігін бағалау үшін жүргізіледі.
Өлшеулер мен есептеулер негізінде таза үнем, қажетті инвестиция көлемі және өтелу мерзімі есептеледі.

Энергия үнемдеу мүмкіндігін бағалау жұмыстары, әдетте, ғимарат туралы техникалық мәліметтерді жинаудан басталады. Бұл үшін қосымшада берілетін сұрақ-жауап парағы қолданылады (3-қосымша). Сараптама барысында бөлме ауасының температурасы, желдету жүйесіндегі ауа мөлшері, жүйе өнімділігі және басқа да маңызды параметрлер өлшеніп, ғимаратты зерттеу жоспары жасалады. Зерттеулерді Тапсырыс беруші өкілінің қатысуымен жүргізу ұсынылады.

Зерттеу нәтижелері бойынша жылу, электр энергиясы және басқа ресурстарды үнемдеу мүмкіндіктері анықталады: жылыту, желдету, ыстық сумен қамту, жарықтандыру және басқа инженерлік жүйелер қарастырылады. Сонымен бірге сорғы және желдеткіш құрылғыларының техникалық деңгейі, ғимаратты пайдалану тәртібі бағаланады.

Есептеулердің дәлдігі

Жеделдетілген сараптама үшін есептердің дәлдігі, әдетте, 15–20%-дан кем болмауы тиіс.

Нәтижелер

Энергетикалық есептер — енгізуге дейінгі және кейінгі тұтынуды; экономикалық есептер — таза үнемді, инвестицияны және өтелу мерзімін анықтайды.

Құжаттандыру

Барлық өлшеулер, талдаулар және есептеулер есеп беру құжатына тіркеледі (мазмұны 4-қосымшада беріледі).

Сараптама аяқталған соң, ғимарат үшін энергия үнемдеу әлеуетін іске асыруға арналған бизнес-жоспар әзірленеді. Есептеулерде инвестиция көлемін анықтау үшін негізделген және нақты бағалар қолданылуы тиіс.

Терминдер

Ақпаратты өңдеу

Құжаттық ақпарат пен аспаптық зерттеу нәтижелері негізінде энергетикалық тиімділік көрсеткіштерін және энергия үнемдеу мүмкіндіктерін анықтау.

Қосалқы энергетикалық ресурстар

Қосалқы өнім ретінде немесе негізгі өндіріс қалдығы ретінде алынатын энергетикалық ресурстар.

Отын-энергетикалық ресурстарды тиімді пайдалану

Техника мен технологияның қазіргі деңгейінде қоршаған ортаны қорғау талаптарын сақтай отырып, энергия ресурстарын тиімді пайдалануға экономикалық қол жеткізу.

Отын-энергетикалық ресурс

Техника мен технология дамуының белгілі сатысында қолданылатын немесе қолданылуы мүмкін энергия тасымалдағыш.

Тепловизормен зерттеу

Нысандардағы ақауларды анықтау және талдау үшін инфрақызыл диапазонда электромагниттік сәулеленуді аспаптық зерттеу.

Шартты отын

Техника-экономикалық есептеулерде әртүрлі органикалық отын түрлерін салыстыру үшін нормативтер мен стандарттарда қабылданған бірлік.

Энергетикалық менеджмент

Энергетикалық ресурстарды пайдалану тиімділігін арттыруға бағытталған және ұйымды басқару жүйесінің бір бөлігі болып табылатын техникалық және ұйымдастырушылық іс-шаралар жиынтығы.

Энергетикалық тиімділік санаты

Жылыту кезеңінде ғимаратты жылытуға жұмсалатын жылу энергиясының меншікті мөлшерін сипаттайтын көрсеткіш.

Энергия тұтыну

Шаруашылық субъектісі тұтынған энергетикалық ресурстар мөлшерін көрсететін, энергетикалық тиімділік есептеріне қажет физикалық шама.

Энергия үнемдеу нысандары

Жылу, электр энергиясы және басқа отын-энергетикалық ресурстарды өндіруге, тасымалдауға немесе тұтынуға қатысы бар нысандар.

Энергия үнемдеу сараптамасы

Мекеме немесе ұйымның энергетикалық шаруашылығын зерттеу, энергетикалық шығынды азайтуға арналған ұсыныстар мен техникалық шешімдер әзірлеу.

Энергияны үнемдеу

Отын-энергетикалық ресурстарды тиімді әрі үнемді пайдалануға бағытталған ұйымдастырушылық, ғылыми, тәжірибелік және ақпараттық шаралар.

Энергия үнемдеу бойынша ұсыныстар әзірлеу

Нысанның энергетикалық тиімділігін арттыруға бағытталған экономикалық, ұйымдастырушылық, техникалық және технологиялық тұрғыдан жетілген шараларды ұсыну; енгізу нәтижесінде қол жеткізілетін мүмкіндіктерді бағалау; шығын мен үнем мөлшерін нақты және ақшалай түрде көрсету.

Энергия үнемдеу саясаты

Энергия үнемдеу саласындағы құқықтық, ұйымдастырушылық және қаржылық-экономикалық реттеу шараларының жиынтығы.

1. Жалпы мәліметтер

1.1–1.4 Қолданылу аясы және мақсат

Әдістеме қолданыстағы және күрделі жөндеу талап ететін ғимараттарда энергетикалық зерттеу жүргізетін ұйымдар мен мамандарға арналған.
Кешенді зерттеу құрамына микроклимат, қоршау конструкцияларының күйі, инженерлік жүйелердің жай-күйі және ғимараттың жылу-энергетикалық жағдайы кіреді.
Әдістеме ғимаратты толық кешенді зерттеуде де, оның жекелеген бөліктерін бөлек талдауда да қолданылады.
Мақсат — ғимарат тұтынатын энергия ресурстары туралы деректер жинау және қазіргі жылутехникалық талаптарға сай жаңғырту жұмыстарын техника-экономикалық тұрғыдан негіздеу.

1.5–1.6 Тапсырыс беруші талабына қарай зерттеу құрамы

Негізгі жұмыстар

Техникалық тапсырма және келісімшартқа қажет деректер үшін алдын ала зерттеу.
Конструкциялар мен инженерлік жүйелердің техникалық жағдайын сырттай қарап, ақаулар тізбесін жасау.
Микроклиматтың санитарлық-гигиеналық талаптарға сәйкестігін анықтау.
Қоршау конструкциялары мен инженерлік жүйелердің сапасын аспаппен тексеру.
Нәтижелерді өңдеу және есептік құжат дайындау.

Алдын ала зерттеу шеңбері

Нысанды жалпы қарап шығу.
Құрылыс, пайдалану мерзімі туралы жалпы мәліметтер.
Көлемдік-жоспарлық, конструктивтік және инженерлік шешімдер туралы мәліметтер.
Бұрын жүргізілген жөндеу және қолданылған материалдар туралы ақпарат.
Энергия ресурстарын пайдалану деректері және тиімсіз жұмсалатын орындарды анықтау.
Шаралар тізбесі, олардың техника-экономикалық көрсеткіштері және жобаларды бағалау.

1.7–1.8 Кешенді (құралмен) энергоаудит және қауіпсіздік

Өлшеу жұмыстары, ғимарат ортасының параметрлерін өлшеу.
Фотофиксация және аспаптық түсірілімдер.
Тұтынылатын энергия ресурстары бойынша мәліметтерді жинау.
Тиімсіз шығындарды анықтау, тиімді шешімдер мен шаралар тізімін қалыптастыру, жобаларды бағалау.
Алынған деректерді талдау, есеп беру құжатын әзірлеу және энергетикалық паспортты толтыру.
Жұмыс басталар алдында Тапсырыс берушімен қауіпсіздік шаралары келісіліп, нысандағы техникалық қауіпсіздікке жауапты маман кеңес береді.

2. Ғимаратты зерттеу

2.1 Өлшеу жұмыстары

Өлшеу жұмыстарының мақсаты — ғимараттың нақты геометриялық өлшемдерін алу және олардың жоба деректеріне сәйкестігін тексеру. Өлшеу жұмыстарының құрамы мен көлемі алдын ала зерттеу кезінде және нақты талаптарға сай бекітіледі.

Қолданылатын құралдар

Рулетка, өлшегіш рейкалар, металл сызғыштар жиынтығы.
Штангенциркуль, деңгейлік құралдар және басқа өлшеу аспаптары.
Ұзын арақашықтықтар үшін лазерлік қашықтық өлшегіштер және заманауи өлшеу құралдары.

Өлшем сызбалары, әдетте, 1:100–1:200 масштабта, ал түйіндер мен фрагменттер 1:50-ден 1:5-ке дейінгі масштабтарда орындалады. Алынған өлшемдер ғимарат жобасының көшірмесіне түсіріліп, өлшемдер мен биіктік белгілері сәулет-құрылыс сызбалары талаптарына сай рәсімделеді.

2.2 Инженерлік жүйелерді зерттеу

Сумен немесе бумен жылытатын жылыту жүйелерін және жылумен қамту жүйелерін зерттеу кезінде орнатылған жабдықтардың жұмыс жобасы сызбаларына және нормативтік талаптарға сәйкестігі, сондай-ақ жүйелердің герметикалығы тексеріледі.

Герметикалық, әдетте, сырттай бақылау арқылы бағаланады. Жылыту және желдету жүйелерінің нақты техникалық сипаттарын жоба құжаттарымен және жабдық каталогтарымен салыстыру қайта жаңғыртуға қажетті жұмыс көлемін анықтауға мүмкіндік береді.

2.3 Қоршау конструкцияларын жылу-техникалық зерттеу

2.3.1–2.3.2 Нормативтік талаптар және мақсат

Қоршау конструкцияларына қойылатын жылу-техникалық талаптар СНиП РК 2.04-03-2002* құжатына сәйкес белгіленеді және конструкция түріне (қабырға, еден, төбе, терезе), нормаланатын микроклиматқа және климаттық жағдайларға байланысты өзгереді.

Зерттеудің мақсаты — конструкциялардың жылу-техникалық сипаттарын анықтау және олардың қазіргі экономикалық әрі энергетикалық талаптарға сай жаңартылған нормаларға сәйкестігін бағалау.

2.3.3–2.3.8 Тепловизормен зерттеу

Тепловизор арқылы зерттеу қоршау конструкцияларындағы ақауларды (сызаттар, панель жапсарлары, есік-терезе блоктарын орнату сапасы және т.б.) анықтауға мүмкіндік береді.

Не бақыланады?

Герметикалық және жылу оқшаулаудың сапасы.
Жапсарлар, сызаттар, ылғалдану аймақтары.
Жылудың қажетсіз жоғалуы және температура өрісі.

Қашан жүргізіледі?

Жылдың суық кезеңінде, жылыту жүйесі жұмыс істеп тұрған уақытта, сыртқы және ішкі температура айырмасы кемінде 20°C болғаны дұрыс.

Аспаптар

Тепловизорлармен қатар, тікелей өлшейтін (сұйықтық/биметалл термометр, термопара және т.б.) және қашықтықтан өлшейтін (инфрақызыл термометр, пирометр және т.б.) құрылғылар қолданылуы мүмкін.

Қажет болған жағдайда азаматтық ғимараттарды зерттеу кезінде әртүрлі агрегаттық күйдегі орта температуралары өлшенеді. Өлшеу диапазоны, әдетте, −50°C-тен +160°C-ке дейін болуы мүмкін.

2.3.9–2.3.12 Жылу ағындарын өлшеу және жылусақтау қабілетін бағалау

Қоршау конструкциялары арқылы өтетін жылу ағынын өлшеу олардың жылусақтау қабілетін бағалауға мүмкіндік береді. Бұл үшін қосымша қабырға принципіне негізделген жылу ағынын өлшегіштер қолданылуы мүмкін.

Конструкцияның жылу сақтау сапасы, әдетте, жылу беруге келтірілген кедергі (R₀) және термиялық кедергі (R_к) көрсеткіштерімен сипатталады. Тәжірибелік анықтау өлшенген жылу ағыны, ішкі/сыртқы ауа температуралары және бет температуралары айырмалары негізінде орындалады.

Маңызды ескерту

Өлшенген жылу ағыны негізгі қабырғаға өлшегіштің қосымша қабат ретінде әсер етуіне байланысты нақты жылу ағынынан төмен болуы мүмкін. Сондықтан нәтижені нақтылау үшін өлшегіштің термиялық кедергісі ескеріледі.

2.4 Ғимараттың ауа-жылу режимін зерттеу

Бұл зерттеулердің мақсаты — бөлменің ауа ортасына әсер ететін негізгі факторларды анықтау. Нақты міндеттер: жұмыс аймағындағы микроклимат параметрлерін өлшеу және олардың гигиеналық әрі техникалық талаптарға сәйкестігін тексеру, ауа-жылу теңгерімін құрастыру және энергетикалық шығындарды анықтау.

Зерттеу көлемі талапқа қарай бүкіл ғимаратты толық қамтуы немесе жекелеген бөліктерге бағытталуы мүмкін. Тұрғын және қоғамдық ғимараттарда өлшеулерді ғимарат қалыпты жұмыс режимінде (адамдар бар, жабдықтар жұмыс істеп тұрған кезде) жүргізу ұсынылады.

Өлшеу тәртібі және аспаптарға қойылатын талаптар

Қабырға, еден және жабын беттерінің температурасы, әдетте, беттің ортасынан өлшенеді.
Өлшеулер тексеруден өткен және сәйкестік сертификаты бар аспаптармен орындалады.
Жылу сәулелендіру немесе ауа ағыны көздері бар жұмыс орындарында аспирациялық психрометр қолдану ұсынылады.
Ауа жылдамдығын қанатты анемометрмен, ал әлсіз және көпбағытты ағындарда термоэлектроанемометрмен өлшеуге болады.
Бет температурасын жанасатын электротермометрмен немесе қашықтықтан пирометрмен өлшеуге болады.

Өлшеу диапазондары (ұсынылатын)

Көрсеткіш	Өлшеу диапазоны	Шектік ауытқу
Құрғақ термометр температурасы, °C	−30…50	0,2
Ылғал термометр температурасы, °C	0…50	0,2
Бет температурасы, °C	0…50	0,2
Нәтижелік температура, °C	5…40	0,2
Салыстырмалы ылғалдылық, %	0…90	5
Ауа жылдамдығы, м/с	0…0,5 және >0,5	0,05 және 0,1
Жылулық сәулелену қарқыны, Вт/м²	10…350 және >350	5,0 және 50

Температура мен салыстырмалы ылғалдылық өлшеулерінің нәтижелері арнайы кестелерге енгізіліп (2.2-кесте үлгісі), сол деректер бойынша негізгі есептеулер орындалады.

Микроклиматты бағалау және шаралар жоспары

Микроклимат параметрлері нормативтік талаптармен салыстырылып, нәтижесінде жағдайға баға беріледі. Осы бағалау негізінде қалыпты жағдайға қол жеткізу үшін қажетті шаралар тізімі жасалады.

Жылу және ыстық су тұтынуын анықтау

Ғимаратқа сырттан келетін жылу мөлшері (Q) және ыстық суға жұмсалатын жылу (Q_гв) орнатылған есептеу құралы арқылы өлшенеді. Егер есептеу құралы жоқ болса, тасымалды ультрадыбыстық шығын өлшегіш қолданылуы мүмкін.

Қоршау конструкциялары арқылы жоғалатын жылуды анықтау 5-қосымшадағы өрнектер бойынша есептеледі (мәтіннің жалғасындағы параметрлер түсіндірмесіне сәйкес).