Қазақша рефераттар

Жазық айнадан кескін салу

Жарық көздері. Жарықтың түзу сызықпен таралуы

Төмендегі тапсырмалар жарық көздерінің түрлерін, жарықтың түзу сызықпен таралуын және көлеңке түзілу заңдылықтарын бекітуге арналған.

№28 өзіндік жұмыс

І-деңгей

  1. 1) Далада қараңғы түскенде оқушы электр шамын қосты. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Шам табиғи жарық көзі болып табылады.
    • Ә)Шамның жарығы ауада түзу сызықпен таралады.
    • Б)Шамның жарығы ауадағы кедергілерді айналып өтеді.

  2. 2) Мөлдір емес денеден бір көлеңке түседі. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Жарық көзі біреу, бірақ өлшемі өте кіші.
    • Ә)Жарық көзі біреу, бірақ өлшемі өте үлкен.
    • Б)Көлеңке өлшемдері үлкен емес жарық көзінен түседі.

  3. 3) Жаздың күні күн ашық болады. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Күн — табиғи жарық көзі.
    • Ә)Күн — жасанды жарық көзі.
    • Б)Күн неғұрлым биік тұрса, соғұрлым көлеңке ұзын болады.

  4. 4) Мөлдір емес дененің арғы жағында шеттері анық көрінетін бір көлеңке түседі. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Жарық бір ғана, кез келген өлшемдегі жарық көзінен түсіп тұр.
    • Ә)Жарық көзі біреу, бірақ өлшемі үлкен.
    • Б)Жарық көзі біреу, бірақ өлшемі өте кіші.

  5. 5) Мәскеудегі Останкино телемұнарасында электр шамы жанып тұр. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Шамның жарығын Владивостокта күшті телескоппен көруге болады.
    • Ә)Шамнан шыққан жарық түзу сызықпен таралады.
    • Б)Шам табиғи жарық көзі болып табылады.

  6. 6) Суретте a және б — ұшып бара жатқан доптың көрінісі берілген. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)a суретте жарық көзі — үлкен шам.
    • Ә)б суреттегі жарық көзі — үлкен шам.
    • Б)Екі жағдайда да жарық түзу сызықпен таралады.

№28 өзіндік жұмыс

ІІ-деңгей

  1. 1) Кестені толтыр. Берілген нысандардың қайсысы табиғи, қайсысы жасанды жарық көзі?

    Жарық көздері Табиғи Жасанды
    Күн, майшамның жалыны, теледидар экраны, найзағай, мысықтың көзі, өрт, жарқырауық қоңыздар — —

  2. 2) Кестеге қандай жарық көзі нүктелік, ал қандайы өлшемді (кеңейтілген) екенін ажыратып жаз.

    Тізім: күндізгі жарық шамы, жұлдыздар, биікте ұшып бара жатқан ұшақтың шамдары, кітапты жарықтандырып тұрған шам, Останкино телемұнарасының төбесінде жанып тұрған шам.

    Жарық көздері Нүктелік Өлшемді
    Тізім бойынша толтыр — —

  3. 3) Қандай жағдайда дененің тек қана шала көлеңкесі түседі?

    Жауабыңды қысқаша түсіндір.

  4. 4) Жарық біркелкі ортада түзу сызықпен таралатынына мысал келтір.

  5. 5) Бір ғана таяқшадан ұзындықтары әртүрлі көлеңкелерді қалай алуға болады?

  6. 6) Күн мен Ай тұтылуларын қалай түсіндіруге болады?

№28 өзіндік жұмыс

ІІІ-деңгей

  1. 1) Қарындашты қалай ұстағанда стол бетіне оның анық көлеңкесі түседі, егер жарық үйдің төбесіне бекітілген күндізгі жарық шамынан түсіп тұрса?

  2. 2) Экваторда талтүсте ұшып бара жатқан ұшақтың өлшемі үлкен бе, әлде оның толық көлеңкесінің өлшемі үлкен бе?

  3. 3) Неліктен бұлтты күндері денелерден көлеңке түспейді? Түсіндір.

  4. 4) Нәрсенің өлшемі мен көлеңкесінің өлшемі бірдей болса, Күн көкжиектен қандай биіктікте тұрады?

  5. 5) Күншуақты күні тік қойылған 1 метрлік сызғыштың көлеңкесі 50 см. Ал ағаштың көлеңкесі 6 м болса, ағаштың биіктігі неге тең?

  6. 6) Әкесінің бойы баласынан 80 см-ге биік. Әкесінің көлеңкесі баласының көлеңкесінен 90 см-ге ұзын. Баласының бойының ұзындығы қандай, егер оның көлеңкесі 180 см болса?

    Күтілетін жауап: 120 см.

Жарықтың шағылу заңы. Жазық айнадан кескін салу

Бұл бөлімде жазық айнадағы шағылу заңын, түсу және шағылу бұрыштарының байланысын, сондай-ақ кескіннің орналасуын анықтау дағдылары қарастырылады.

№29 өзіндік жұмыс

І-деңгей

  1. 1) Суретте жазық айнаға түскен сәуле көрсетілген. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Жазық айнаға түсу бұрышы 30°-тан аз.
    • Ә)Шағылу бұрышы түсу бұрышынан үлкен.
    • Б)Шағылған сәуле сурет жазықтығында жатады.

  2. 2) Жарық сәулесі тегіс AB пластинасына түседі (сурет бойынша). Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Шағылған сәуле C нүктесінен төмен өтеді.
    • Ә)Шағылған сәуле D нүктесінен жоғары жатады.
    • Б)Шағылған сәуле сурет жазықтығында жатады.

  3. 3) Кішкене шам A және мөлдір емес ширма BC жазық айнаның алдында тұр. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Айна шамның шын кескінін береді.
    • Ә)Айна шамның үлкейтілген кескінін береді.
    • Б)D нүктесінен A шамның айнадағы кескінін көруге болады.

  4. 4) BC жазық айнасының алдында A нүктесінде шам жанып тұр. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Шамның кескіні шамның өзінен кіші.
    • Ә)D нүктесінен айнадағы шамның кескінін көруге болады.
    • Б)E нүктесінен айнадағы шамның кескінін көруге болады.

  5. 5) Бөлмені екі шам (A және B) жарықтандырады. Қабырғаға параллель мөлдір емес ширма қойылған (сурет бойынша). Дұрыс жауапты таңда.

    • A)D нүктесі көлеңкеде тұр.
    • Ә)C нүктесінен екі шам да көрінеді.
    • Б)D нүктесінен B шамы көрінеді.

  6. 6) Суретте MN айнасының және S жарық көзінің орналасуы берілген. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Жарық көзі S-тен оның айнадағы кескініне дейінгі қашықтық 8 м.
    • Ә)Жарық көзінен айнадағы кескінге дейінгі қашықтық 6 м.
    • Б)Жазық айнада нәрсенің шын кескіні пайда болады.

№29 өзіндік жұмыс

ІІ-деңгей

  1. 1) а) Жарық сәулесі жазық айнаға 40° бұрыш жасай түседі. Шағылу бұрышы неге тең?

    б) Қыз бала жазық айнадан 1,5 м қашықтықта тұр. Ол өзінің айнадағы кескінін өзінен қандай қашықтықта көреді?

  2. 2) а) Жазық айнаға түскен жарық сәулесінің түсу бұрышы 30°-қа тең. Түскен сәуле мен шағылған сәуленің арасындағы бұрыш неге тең?

    б) Адам жазық айнаға қарай 2 м/с жылдамдықпен жүріп келеді. Ол өзінің айнадағы кескініне қандай жылдамдықпен жақындайды?

  3. 3) а) Қандай түсу бұрышында түскен сәуле мен шағылған сәуленің арасындағы бұрыш 60°-қа тең болады?

    б) Адам вертикаль қойылған жазық айнадан 1 м қашықтықта тұр. Адам мен оның айнадағы кескінінің арақашықтығы қандай?

  4. 4) а) Түскен сәуле мен шағылған сәуленің арасындағы бұрыш 90°-қа тең. Түсу бұрышы неге тең?

    б) Алфавиттің қандай әріптері жазық айнадан шағылғанда өзгермейді?

  5. 5) а) Түскен сәуле мен шағылған сәуленің арасындағы бұрыш түсу бұрышынан қанша есе артық?

    б) Стол үстінде жазық айна жатыр. Айнаның жартысын жауып қойсақ, люстраның айнадағы кескіні қалай өзгереді?

  6. 6) а) Түскен сәуле мен айнаның арасындағы бұрыш түскен сәуле мен шағылған сәуленің арасындағы бұрышқа тең. Түсу бұрышы неге тең?

    б) Нәрсе жазық айнадан 20 см қашықтықта тұр. Егер нәрсені тағы 10 см-ге алыстатсақ, кескін нәрседен қандай қашықтықта тұрады?

№29 өзіндік жұмыс

ІІІ-деңгей

  1. 1) а) Жарық сәулесі айнаға 35° бұрыш жасай түседі. Түскен сәуле мен шағылған сәуленің арасындағы бұрыш неге тең? Шағылу бұрышы неге тең? Суретін сызып көрсет.

    б) AB нәрсенің айнадағы кескінін сал. Нәрсенің айнада көріну облысын анықта.

  2. 2) а) Жарық сәулесі айнаға перпендикуляр түседі. Егер айнаны 15°-қа бұрсақ, шағылған сәуле түскен сәуледен қандай бұрышқа ауытқиды?

    б) AB нәрсенің айнадағы кескінін сал. Кескіннің айнада көріну облысын көрсет.

  3. 3) а) Түскен сәуле мен шағылған сәуленің арасындағы бұрыш 50°-қа тең. Түсу бұрышы неге тең?

    б) A, B, C нүктелерінің айнадағы кескінін салып көрсет. Барлық нүктелер үшін айнадағы көру облысын анықта.

  4. 4) а) Түскен сәуле мен шағылған сәуленің арасындағы бұрыштың 2/3 бөлігі 80°-қа тең. Түсу бұрышы неге тең?

    б) ABC үшбұрышының айнадағы кескінін сызып көрсет. Кескіннің көріну облысын анықта.

  5. 5) а) Жазық айнаға түсу бұрышын 30°-тан 45°-қа дейін өзгертсек, түскен сәуле мен шағылған сәуленің арасындағы бұрыш қалай өзгереді?

    б) ABCD төртбұрышының жазық айнадағы кескінін сызып көрсет. Кескіннің көру облысын анықта.

  6. 6) а) Айна φ бұрышына бұрылғанда шағылған сәуле қандай бұрышқа ауытқиды? (Түскен сәуленің бағыты өзгермейді.)

    б) Бұрыштарды өлшемей-ақ, шағылған сәулелерді сызып көрсет.

Жарықтың сыну заңдары

Бұл бөлім жарық сәулесінің екі ортаның шекарасынан өткенде бағытының өзгеруін (сынуын), оптикалық тығыздық ұғымын және сыну көрсеткішін қолдануды қамтиды.

№30 өзіндік жұмыс

І-деңгей

  1. 1) Балықшы күннің шығуын көл жағасында қарсы алды. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Шағылу бұрышы — шағылған сәуле мен сынған сәуленің арасындағы бұрыш.
    • Ә)Көл түбіне түскен жарық сәулесі су бетінде өзінің бағытын өзгертеді.
    • Б)Жарықтың жылдамдығы ауада да, суда да бірдей.

  2. 2) Суретте екі мөлдір ортаның шекарасына түскен сәуле көрсетілген. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Түсу бұрышы 60°-тан жоғары.
    • Ә)Сыну бұрышы 45°-тан төмен.
    • Б)1-ортадағы жарық жылдамдығы 2-ортаға қарағанда аз.

  3. 3) Түнде жабық бассейнді бір ғана шам жарықтандырады. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Түсу бұрышы — түскен сәуле мен су бетіне тұрғызылған перпендикуляр арасындағы бұрыш.
    • Ә)Суда жарық жылдамдығы ауаға қарағанда үлкен.
    • Б)Су бетіне түскен сәулелер үшін сыну бұрышы түсу бұрышынан артық.

  4. 4) Суретте екі мөлдір ортаның шекарасынан өтетін сәуле көрсетілген. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)2-ортаның оптикалық тығыздығы 1-ортаға қарағанда үлкен.
    • Ә)1-ортадағы жарық жылдамдығы 2-ортаға қарағанда аз.
    • Б)Сыну бұрышы 60°-тан жоғары.

  5. 5) Суретте ауадан шыны бетіне түсетін сәулелер көрсетілген. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)1-суретте сәулелердің сынуы көрсетілген.
    • Ә)2-суретте сәулелердің сынуы көрсетілген.
    • Б)3-суретте сәулелердің сынуы дұрыс көрсетілген.

  6. 6) Суретте сәуленің ауадан шыны бетіне түсуі көрсетілген. Дұрыс жауапты таңда.

    • A)Ауаның оптикалық тығыздығы шыныдан үлкен.
    • Ә)Сынған сәуле A нүктесінен жоғары өтеді.
    • Б)Шыныда жарық жылдамдығы ауадағыдан үлкен.

№30 өзіндік жұмыс

ІІ-деңгей

  1. 1) Суретте екі ортаның шекарасына түскен сәуленің сынуы көрсетілген. Қай ортаның оптикалық тығыздығы көбірек? Неліктен?

  2. 2) Суретте екі ортаның шекарасына түскен сәуленің сынуы көрсетілген. Қай орта оптикалық тығыз орта? Неліктен?

  3. 3) Суретте екі ортаның шекарасынан сынған сәуленің жолы көрсетілген. Қай ортаның оптикалық тығыздығы көп? Неліктен?

  4. 4) Суретте екі ортаның шекарасынан сынған сәуленің жолы көрсетілген. Қай ортаның оптикалық тығыздығы көп? Неліктен?

  5. 5) Суретте екі ортаның шекарасынан сынған сәуле көрсетілген. Қай ортаның оптикалық тығыздығы көп? Неліктен?

  6. 6) Суретте екі ортаның шекарасынан сынған сәуле көрсетілген. Қай ортаның оптикалық тығыздығы көп? Неліктен?

№30 өзіндік жұмыс

ІІІ-деңгей

  1. 1) а) Түбі жақсы көрінетін су қоймасына қарағанда, ол саяздау болып көрінеді. Неліктен?

    б) Жарық сәулесі екі ортаның шекарасына түседі. Түсу бұрышы 50°-қа тең. Сынған сәуле мен шағылған сәуленің арасындағы бұрыш 100°-қа тең. Сыну бұрышы неге тең?

  2. 2) а) Неліктен қайықта отырып, жақында жүрген балықты найзамен түйреп алу қиын?

    б) Шағылған сәуле мен сынған сәуленің арасындағы бұрыш 100°-қа тең. Түсу бұрышы мен сыну бұрышының қосындысы неге тең?

  3. 3) а) Егер айналадағы денелерге жанып тұрған оттан көтерілген жылы ауа арқылы қарасақ, олар аздап дірілдегендей көрінеді. Неліктен?

    б) Терезе әйнегіне жарық сәулесі түседі. Әйнек жазықтығы мен түскен сәуленің арасындағы бұрыш 25°-қа тең. Әйнектен өткен сәуле мен шағылған сәуленің арасындағы бұрыш неге тең?

  4. 4) а) Су түбінде жатқан тастар аздап тербеліп тұрғандай көрінеді. Неліктен?

    б) Ауа мен сұйықтың шекарасына түскен сәуленің түсу бұрышы 45°, ал сыну бұрышы 30°. Сұйықтың сыну көрсеткіші неге тең? Түсу бұрышы қандай болғанда, шағылған сәуле мен сынған сәуленің арасындағы бұрыш 90°-қа тең болады?

  5. 5) а) Неліктен стакандағы суға салынған қасық сынғандай болып көрінеді?

    б) Терезе әйнегіне екі сәуле түседі, олардың арасындағы бұрыш 30°-қа тең. Сәулелер әйнектен өткеннен кейін олардың арасындағы бұрыш неге тең болады?

  6. 6) а) Неліктен судағы нәрсенің кескіні нәрсенің өзінен анық емес көрінеді?

    б) Жарық сәулесі екі ортаның шекарасына түседі. Түсу бұрышы 40°, шағылған сәуле мен сынған сәуленің арасындағы бұрыш 110°-қа тең. Сыну бұрышы неге тең?