Қазақша рефераттар

Әлеуметтік медицинадағы эпидемиология

Негізгі тақырыптар

  • 1

    Мәдениет және өркениет

  • 2

    Денсаулық эпидемиологиясы

  • 3

    Вируленттік, иммунитет, эпидемия, витальдық

  • 4

    Фармакоэпидемиология және медикаментозды қауіпсіздік

    Халықты медикаментозды агрессиядан әлеуметтік қорғау.

  • 5

    Психологиялық эпидемия және қылмыстық топтар

Эпидемия ұғымы: тарихи мағынасы және кеңеюі

Ежелгі Грекияда epidemia сөзі инфекциялық аурулардың жаппай таралуын, ең алдымен обаны білдірген. Ауру мемлекеттер мен континенттерге кеңінен тараса, пандемия туралы айтылады. Сол кезеңдерде адамдар індеттің себебін барлық табиғи құбылыстардың құдайы — Панмен байланыстырған.

Көне Русьте эпидемияны «мор» деп атаған. Эпидемия ешқашан қарапайым «жаппай инфекция» ретінде ғана қабылданбаған: ол әрдайым қоғамда ерекше психологиялық ахуал тудырған.

Эпидемия кезіндегі массалық психология

Эпидемия кезінде адамның психологиясы екі негізгі фактормен бетпе-бет келеді. Біріншісі — туыстарының, жақындарының, таныстарының өліміне жиі куә болу. Эпидемияға дейін адам өлімге қалай қараса да, індет өршігенде оның өлімге қатынасы психологиялық күйінің күрт өзгеруіне байланысты түбегейлі өзгереді.

Тарихта әр дәуірде, әр халықта, әр дінде және әртүрлі жағдайларда болған эпидемиялар кезіндегі массалық психологияның өзгеруі кеңінен сипатталған әдеби деректер көп. Сол деректер адамның нақты өліммен беттескен кездегі ішкі қатынасы көбіне бірдей болатынын аңғартады: ол жеке қасиеттерден, жастан, дүниетанымнан, мәдениеттен, діннен, жыныстан да тереңірек қабатта жатады.

Психологиялық эпидемия және қылмыстық топтар

Өз жерінен ауып кеткен адамдар тобы немесе «қауіпті аурумен» ауыратындар кей жағдайда қылмыстық топтардың мінез-құлық логикасымен ұқсас параметрлерге сәйкес келуі мүмкін. Мұндай ортада үрей, белгісіздік, қауесет және әлеуметтік байланыстардың үзілуі топтық радикалдануға алғышарт жасайды.

Сондықтан эпидемияны тек биологиялық құбылыс ретінде емес, қоғамдағы қорқыныштың, еліктеудің және мінез-құлықтың жаппай таралуы ретінде де талдауға болады.

Қазіргі түсінік: «денсаулық эпидемиясы» феномені

Қазіргі кезде «эпидемия» ұғымы тек жұқпалы аурулармен ғана шектелмейді. Белгісіз этиологиялы вирустар, тұмау толқындары эпидемия ошағы ретінде көрінуі мүмкін, бірақ дамыған, бай, тұрақты елдерде жүрек-қантамыр аурулары, жастардың кенеттен қайтыс болуы және халықтың жаппай қартаюы да эпидемиялық сипат алады.

Осы құбылыстарды кең мағынада денсаулық эпидемиологиясы аясында қарастыруға болады.

Спарта және денсаулықтың «жұғуы»

Аңыз бен тарихи пайымға сүйенсек, Спарта Ежелгі Грекиядағы денсаулық культін белгілі бір деңгейде «жұқтырғандай» әсер етті. Нәтижесінде б.з.д. 776 жылы Олимпиадалық ойындардың пайда болуы осы идеалдардың институционалдануына мысал ретінде айтылады. Ойындарды ұйымдастырушы ретінде Спарта заң шығарушысы Ликург жиі аталады.

Тоталитарлық жүйе және бақылау

Тоталитарлық тәртіп денсаулыққа қатысты «эпидемиялық» сипаттағы массалық қозғалыстарды қадағалап, оларды идеологиямен ұштастыруы мүмкін. Мұндай құбылыстардың мысалдары тарихта КСРО мен Германияда да болғаны айтылады.

Эпидемиология: анықтамасы және мәдениетпен байланысы

Эпидемиология — инфекциялық, психикалық, жүрек-қантамыр және басқа да аурулардың пайда болу заңдылықтарын зерттейтін медицина саласы. Тарих көрсеткендей, эпидемияларды бір ғана «глобальді» себепке байлап қою әрдайым дұрыс бола бермейді.

Эпидемиялардың шығуын түсіндіретін теорияларды толық талдамай-ақ, төменде ең кең тараған негізгі бағыттарды ықшам түрде қарастырайық.

Эпидемияның пайда болуын түсіндіретін негізгі теориялар

Табиғи катаклизм теориясы

Бұл көзқарас ежелгі мысырлық дәстүрлермен байланыстырылып айтылады. Әйел-фараон Хатшепсут дәуіріндегі қызметкерлерінің ішінде ғалым-философ, дәрігер, архитектор, географ әрі әскери қызметкер Сенемнут есімімен аталады.

Кейін бұл бағытты итальян философы және тарихшысы Джамбаттиста Вико (1668–1744) қолдағаны көрсетіледі.

Космологиялық теория

Эпидемиялық құбылыстарды ғарыштық факторлармен байланыстыратын бұл көзқарас ең алдымен орыс ғалымы А.Л. Чижевский есімімен айтылады.

Әлеуметтік-экономикалық теория

Әлеуметтік және экономикалық құрылымдардың ықпалын көрсететін бұл бағытты алғаш рет нақты түрде ағылшын экономисі Давид Рикардо (1772–1823) баяндағаны аталады.

Этикалық-мәдени теория

Бұл тұғырнама көбіне бір есіммен байланыстырылады: «Ламбарене дәрігері», Нобель сыйлығының лауреаты Альберт Швейцер (1875–1965).

Мұнда тек ең танымал тұлғалар ғана аталды. Әр теорияның жақтаушылары да, қарсыластары да көп. Бұл мәтіннің мақсаты — олардың барлығын толық салыстырмалы талдау емес.

Дәстүрлі екі көзқарас: «мор» және әскери-стратегиялық түсінік

Шеткері тұрған тағы екі көзқарас бар: олар нақты бір тұжырымдама ретінде бекімесе де, бірнеше мыңжылдық дәстүрді сақтап келеді. Біріншісі — «мор» туралы діни-мистикалық түсініктер; екіншісі — эпидемияны әскери-стратегиялық құрал ретінде қарастыратын пайым.

Бұл көзқарасқа сәйкес, індет қарсылас аумақтағы соғыс жүргізудің бір факторы немесе салдары ретінде қабылданған. Тарихи әңгімелерде мұндай ұстанымды Александр Македонский, Суворов және Наполеон жақтағаны айтылады.