Қазақша рефераттар

Тері аурулары

Дерматология: нені зерттейді және неге маңызды?

Дерматология (грек. derma — тері, logos — ілім) — терінің анатомиясын, гистологиясын, физиологиясын, тері ауруларының себептерін, оларды анықтау, емдеу және алдын алу тәсілдерін зерттейтін медицинаның саласы.

Бұл бағыттың маңызды бөліктерінің бірі — медициналық микология: адам мен жануарларға жұғатын саңырауқұлақтарды және олар тудыратын ауруларды анықтау, емдеу, алдын алу.

Нысана

Тері, шаш, тырнақ және шырышты қабықтар.

Міндет

Диагностика, ем, алдын алу және науқасты ұзақ бақылау.

Қауіп

Көп ауру жұқпалы; кейбірі ішкі ағзалардың бұзылысын «тері арқылы» көрсетеді.

Қазақстандағы дерматология ғылымының қалыптасуы

Қазақстанда дерматология саласындағы ғылыми зерттеулер 1931 жылы Қазақ КСР Денсаулық сақтау министрлігі жанынан Тері-венерология ғылыми-зерттеу институтының ашылуымен және 1934 жылы Қазақ медицина институтында (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) кең профилді дерматология-венерология кафедрасының құрылуымен қарқынды дамыды.

Емдеу тәсілдерін зерттеу

  • Минералды және радонды сулар мен шипалы балшықтардың теріге әсерін бағалау және емдеу әдістерін жетілдіру.
  • Шоғырландырылған күн сәулесі және төмен энергиялы лазер сәулесімен емдеудің тиімділігін дәлелдеу.

Жұқпалы және созылмалы дерматоздар

  • Саңырауқұлақ тудыратын аурулардың белгілері, таралу жолдары, емдеу және алдын алу шараларын нақтылау.
  • Псориаз, қызылжалпақ теміреткі, стафилококкты дерматиттер сияқты аурулардың патогенезін және клиникалық белгілерін жүйелеу.
  • Өндірістік факторлармен байланысты экзема, нейродерматоз және іріңді аурулардың даму себептерін тәжірибелік тұрғыда анықтау.

Маңызды тұжырым: тері ауруларының бір бөлігі — сыртқы әсерден (инфекция, тұрмыстық байланыс, өндіріс), ал бір бөлігі — ішкі факторлардан (зат алмасу, иммунитет, дәрумен-микроэлемент тапшылығы, стресс, экология) туындайды.

Қышыма қотыр (чесотка): жұғуы, белгілері, не істеу керек

Қоздырғышы

Қышыма қотыр — жұқпалы тері ауруы. Оны тарататын қоздырғыш — қышыма кенесі. Кене теріге түскен соң «жол» қазып, ұрғашысы жұмыртқа салады. 3–4 күннен кейін дернәсіл (личинка) пайда болады.

Қалай жұғады?

  • Науқас адаммен жақын қарым-қатынаста.
  • Төсек-орын, киім-кешек, орамал, сүлгі, ысқы сияқты заттарды ортақ пайдаланғанда.
  • Санитарлық тәртіп сақталмаса: монша, душ, жатақхана, мейманханада.

Белгілері

  • Тоқтаусыз қышу (көбіне кешке және түнде күшейеді).
  • Түйіншек, көпіршік, қанды қабыршақ, тырнаған іздер.
  • Жиі орналасуы: саусақ арасы, буын бүгілістері, тұла бой.

Дереу не істеу керек?

Белгілер байқалса, уақыт оздырмай дәрігерге көрініңіз. Қышыма қотырды емдеуде тек дәріні қолдану емес, паразиттің тұрмыстық заттардағы көзін жою және қайта жұқтырудың алдын алу шешуші рөл атқарады.

Өзін-өзі емдеу ауруды асқындырып, өзгелерге жұқтыру қаупін арттыруы мүмкін.

Сақтану шаралары

  • Тазалық: апта сайын жуыну, іш киімді кемінде аптасына бір рет ауыстыру.
  • Біреудің іш киімі мен қолғаптарын кимеу, жеке заттарды ортақ пайдаланбау.
  • Үйде емделсе: төсек-орын мен тұрмыстық заттарды бөлек ұстау.
  • Іш киімді 1–2% сода ерітіндісімен немесе ұнтақ сабын қосылған қайнаған суда 10 минуттай қайнатып жуу.
  • Сырт киімді үтіктеп кию; бөлмені 2% сабын-сода ерітіндісімен күн сайын сүрту.
  • Күтім жасағаннан кейін қолды сабындап мұқият жуу; монша/душта орындық, сөрелерді ыстық сумен шаю.

Жыныстық жолмен жұғатын инфекциялар: мерез және соз

Венерологиялық аурулар көбіне жыныстық қатынас арқылы жұғады. Кездейсоқ қатынас, қорғанусыз байланыс және алкоголь әсерінен жауапкершіліктің төмендеуі жұқтыру қаупін арттырады. Бұл инфекциялар уақытылы анықталып, дұрыс емделмесе, ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін.

Мерез (сифилис)

Қоздырғышы — бозғылт спирохета. Көп жағдайда жыныстық қатынас арқылы беріледі, бірақ сирек жағдайда сүйісу, ортақ ыдыс-аяқ, темекі қалдығын пайдалану сияқты тұрмыстық байланыстарда да жұғуы мүмкін.

Инкубациялық кезеңі: әдетте 3–4 апта. Бұл кезеңде белгілер байқалмауы мүмкін, бірақ адам жұқпаны тарата алады.

  • Бастапқы белгі: микроб енген жерде «қатты шанкр» деп аталатын жара, жақын лимфа түйіндерінің ұлғаюы.
  • Екінші кезең: денеге бөртпе, дақ, түйіндер шығуы; кейде уақытша жоғалып, қайта қайталанады.
  • Қатері: емделмесе ішкі ағзалар мен жүйке жүйесі зақымданып, ауыр салдарға әкелуі мүмкін.

Маңызды: мерез «тұқым қуаламайды», бірақ анасы емделмесе, сәби туа біткен мерезбен дүниеге келуі мүмкін.

Соз (гонорея)

Қоздырғышы — гонококк. Негізгі жұғу жолы — жыныстық қатынас. Инкубациялық кезеңі көбіне 2–4 күн.

  • Белгілері: несеп шығарғанда қатты ауырсыну, жыныс мүшесінен жасыл-сарғыш іріңді бөлінді.
  • Қатері: несеп жолының тарылуы, жыныс бездерінің қабынуы, бедеулікке дейін жеткізуі мүмкін.

Диагнозды тек маман дәрігер (дерматовенеролог) қойып, дұрыс ем тағайындайды. Өз бетіңізбен емделу — қауіпті.

Жазда жиілейтін тері аурулары: қауіптер және алдын алу

Жазда адамдар жеңіл киінеді, жиі шомылады, күнге қыздырынады. Осы кезеңде саңырауқұлақ инфекциялары, дерматит, теміреткі және қотыр сияқты ауруларға шалдығу қаупі артады.

Саңырауқұлақ (грибок): жағажай мен моншадағы қауіп

Саңырауқұлақ жұқтыру қаупі бассейн, сауна, монша, сондай-ақ тазалығы күмәнді жасанды су қоймаларында жоғары. Кей жағдайда қоздырғыш жағажай құмынан да жұғуы мүмкін.

  • Өзіңізбен жеке сланцы алып жүріңіз, су жағасында міндетті түрде киіңіз.
  • Шомылғаннан кейін табанды, башпай араларын және өкшені құрғатып сүртіңіз.
  • Ортақ берілетін аяқ киімді кимеңіз.

Күн және тері: дерматиттің алдын алу

Ұзақ әрі бақылаусыз күнге күйіну терінің тітіркенуіне, қызаруына, қабыршақтануына және пигменттік өзгерістерге әкелуі мүмкін.

Күнге қыздырынуға қолайлы уақыт: таңғы 10:00-ге дейін немесе кешкі 17:00-ден кейін.

  • Күннен қорғайтын крем қолдануға болады.
  • Жағажайға барар алдында құрамында гормондар көп кремдерді, эфир майлары бар өнімдерді, теріге парфюм сепкенді шектеңіз.

Теміреткі: алғашқы белгісін шатастырмаңыз

Теміреткі көбіне ашық су көздеріне шомылғаннан кейін кездеседі. Алғашында аллергияға ұқсап, теріде қызарған, дөңгелек дақ түрінде пайда болып, қатты қышытады. Кейін дақтар көбейіп, бірігіп үлкеюі мүмкін; кей жағдайларда шаш түбі сынғыш болады.

  • Әр шомылғаннан соң душ қабылдап, жақсылап шайыныңыз.
  • Құмда жалаң аяқ жүрмеуге тырысыңыз.
  • Өз бетіңізбен емделмей, дәрігерге көрініңіз.

Қотыр: жұқса — дереу маманға

Қотырды қотыр кенесі таратады. Ол жақын байланыста жиі жұғады және тазалық сақталмаған қоғамдық орындарда қауіп күшейеді. Кене эпидермиске еніп, өте күшті қышуды туғызады; қышу көбіне кешке және түнде күшейеді.

Қотырға күдік болса, жедел түрде дәрігерге көрініңіз. Өз бетіңізбен емделу ауруды ауырлатып, жұқтыру шеңберін кеңейтеді.

Алдын алу мәдениеті: жүйелі тексерілу және жауапкершілік

Тері ауруларының түрі көп, ал науқастар саны кей өңірлерде жоғары. Сондықтан диагнозды ерте қою, уақтылы емделу және халық арасында түсіндіру жұмыстарын күшейту — қоғамдық денсаулық үшін маңызды.

Негізгі қағидалар

Ерте әрекет: белгі байқалса, созбай маманға барыңыз.

Кешенді тәсіл: терідегі белгі көбіне ішкі себеппен байланысты болуы мүмкін.

Өзін-өзі емдемеу: интернет кеңесі мен кездейсоқ дәрі қабылдау асқынуға әкеледі.

Кейбір дерматологиялық мәселелерде ішкі ағзалардың жағдайын (асқазан-ішек жолы, бауыр-өт жүйесі және т.б.) тексермей, тек сыртқы белгімен күресу тұрақты нәтиже бермеуі мүмкін. Тиімді ем — дәрігер бақылауындағы дәлелді диагностика мен ұзақ мерзімді күтім тәртібінің үйлесімі.