ҚР ауыл шаруашылығын несиелендірудің түрлері мен әдістерін талдау.

2-бөлім. ҚР ауыл шаруашылығын несиелендірудің түрлері мен әдістерін талдау

2.1. Ауыл шаруашылығын бюджеттік несиелендіру тәжірибесі

2003 жылғы 15 қаңтардағы №38 қаулыға сәйкес, 2004 жылғы көктемгі егіс және егін жинау жұмыстарын жүргізуді қолдау мақсатында жергілікті атқарушы органдарды несиелендіру тәртібі бекітілді. Атап айтқанда, Оңтүстік Қазақстан облысында ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне ауыл шаруашылығы техникасын сатып алу және жалға алу, сондай-ақ қосалқы бөлшектер, тұқым, гербицидтер және жанар-жағармай сатып алу үшін бюджеттік кредит беру жөніндегі ішкі ереже белгіленді.

1) Жалпы ережелер мен қатысушылар

Ережеде бюджеттік несиелеуге қатысатын тараптардың рөлі мен жауапкершілігі нақты айқындалады:

Кредитор: Облыс, қала және аудан әкімдері.
Бағдарлама әкімшілігі: Облыстың су және ауыл шаруашылығы департаменті.
Қаржылық орган: Облыстың коммуналдық меншік және қаржы департаменті.
Несие (бюджеттік кредит): Облыстық бюджеттен қалалық бюджетке немесе аудандарға қайтарымдылық, мерзімділік және қамтамасыз ету қағидаттарымен берілетін қаржы.

Бюджеттік несиелеуді облыстық коммуналдық меншік және қаржы департаменті жүзеге асырады және қаражатты қала мен аудан әкімдіктеріне қайта аударады. Бюджеттік кредиттер тиісті несиелік келісімдер арқылы рәсімделіп, ҚР заңнамасына сәйкес орындалады.

Несиені беру/бермеу туралы түпкілікті шешімді әкім немесе оның орынбасары қабылдайды. Су және ауыл шаруашылығы департаменті қала және аудан әкімдерімен қаражатты қайта аудару және оны белгіленген мерзімде қайтару жөнінде келісім жасайды.

2) Несиелеудің бағыттары

Бюджеттік кредиттер ағымдағы жылға шектеулі сомада беріледі. Қаражат ауыл шаруашылығы өндірісінің маусымдық қажеттіліктерін жабуға бағытталады. Сонымен қатар ирригацияны қалпына келтіру жұмыстарында Халықаралық Қайта Құру және Даму Банкі (ХҚҚДБ) және Азиялық Даму Банкі (АДБ) ресурстары пайдаланылуы мүмкін.

Негізгі мақсатты шығындар

жанар-жағармай материалдары
тұқым, тұқымды улағыштар
минералды тыңайтқыштар
гербицидтер және басқа препараттар
ауыл шаруашылығы машиналарына қосалқы бөлшектер
техниканы жалға алу немесе сатып алу

3) Түрлері мен формалары, негізгі параметрлер

Формасы бойынша бюджеттік несиелеу мерзімді кредит болып саналады және ұлттық валютада беріледі. 2004 жылы аудандық және қалалық әкімдіктерге 270 000 000 теңге сомасында қаражат қайтарымдылық, мерзімділік және қамтамасыз ету қағидаттарына сәйкес 2004 жылғы 15 қарашаға дейін ұсынылған.

Бюджеттік кредит берудің міндетті талабы — кредитордың мүддесін қорғау және несиелік тәуекелді кепіл мүлік арқылы барынша төмендету.

4) Қарыз алушыларға қойылатын талаптар

Ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне бюджеттік қаражат есебінен кредит беру бағдарламасының тиімділігі үшін қарыз алушының қаржылық және құқықтық тәртібі алдын ала тексеріледі.

Негізгі талаптар

Бағдарламаның мақсаттары нақты болуы: көктемгі егіс және егін жинау жұмыстарына қажетті тауарлар мен қызметтерді қаржыландыру.
Банктік және банктік емес ұйымдар алдында мерзімі өткен берешектің болмауы.
Салық және өзге де міндетті төлемдер бойынша қарыздың болмауы.
Кепілмен қамтамасыз ету (жылжитын немесе жылжымайтын мүлік) және кепіл өтімділігін дәлелдеу.

Ұсынылатын құжаттар пакеті

құрылтайшылық құжаттар (жарғы, куәлік және т.б.)
статистикалық карта, патент (болған жағдайда)
құқық белгілейтін құжаттар
кепіл шарты (кепілдік келісімі)

Кредит сомасының шекті мөлшері ұсынылған құжаттар көлеміне және бағалау нәтижелеріне сәйкес қала/аудан әкімдіктері деңгейінде айқындалады.

5) Ұйымдастыру тәртібі және конкурстық іріктеу

Бюджеттік несиелеуді іске асыру кезінде жариялылық пен рәсімдердің сақталуы маңызды. Жергілікті деңгейде бағдарлама және оның тәртібі бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жарияланады, ал соңғы қарыз алушы конкурстық комиссия ұйымдастыратын конкурс нәтижесінде іріктеледі.

Қаражатты пайдалану шектеулері

Соңғы қарыз алушы бюджеттік кредитті келесі бағыттарға пайдалана алады: жанар-жағармай (жалпы кредит ресурстарының кемінде 80%), тұқым, минералды тыңайтқыш, гербицидтер, қосалқы бөлшектер, техниканы жалға алу ақысы немесе ауыл шаруашылығы техникасын сатып алу.

ХҚҚДБ және АДБ қаражаты есебінен кредит алған ауыл шаруашылығы тауар өндірушілер беделді әрі кәсіби шаруашылықтар болуы тиіс деген талап та көрсетіледі.

6) Бақылау, есепке алу және келісімшарт талаптары

Аудан және қала әкімдіктері ведомствоаралық комиссияда қарыз алушылардың тізімін бекітеді және көктемгі егіс пен жинау жұмыстарына қажетті сатып алулар бойынша бюджеттік кредит сомаларын айқындайды. Мақсатты пайдалануын қамтамасыз ету үшін қарыз алушының қызметі бақылауға алынып, тексерулер жүргізіледі.

Несиелік келісімде міндетті түрде болуы тиіс

кредит формасы, сомасы, мерзімі
қайтару тәртібі және өтеу міндеттемелері
қайтару көздері
тараптардың құқықтары мен міндеттері
шарт талаптарын бұзғандағы санкциялар
дауларды шешу тәртібі және шарттың қолданылу мерзімі

Қол қойылған келісімдер үш күн ішінде қаржы органдарында тіркелуі тиіс. Қоса берілетін құжаттарға кепіл шарты және бюджеттік кредитті өтеу графигі кіреді.

Барлық бюджеттік кредиттер облыстық су және ауыл шаруашылығы департаментінде орталықтандырылған түрде есепке алынады. Департамент кредиттің мақсатты пайдаланылуына, уақытылы және толық өтелуіне, сондай-ақ оның тиімділігіне бағалау жүргізуге құқылы және аудан/қала әкімдерінен тиісті ақпаратты талап ете алады.

7) Қайтару және төлем тәртібі

Негізгі қарызды өтеу несиелік келісімге сәйкес жүзеге асырылады. Төлемдер құрамында негізгі қарызды өтеу, сондай-ақ шартта көзделген жағдайларда өсімпұл және айыппұл төлемдері қарастырылуы мүмкін. Кейбір келісімдерде мерзімінен бұрын өтеу мүмкіндігі белгіленеді.

Қайтару коды

Қайтарылатын қаражат 501603 коды бойынша — «Ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерге берілген несиені қайтару» ретінде қайта аударылады.

8) 2004 жылға арналған бюджет көрсеткіштері (өңірлік деңгей)

2004 жылға арналған Оңтүстік Қазақстан облысының облыстық бюджетінде кредиттердің қайтарылуы және оларды қаржыландыру бойынша жоспарлы көрсеткіштер белгіленген.

Кірістер (III бөлім — кредиттерді қайтару)

Жалпы болжам: 706 270 000 тг
АШ тауар өндірушілерінен қайтарым: 270 000 000 тг

Шығыстар (V бөлім — кредиттер)

Бөлінген кредиттер: 370 000 000 тг
АШ, су, орман, балық және экология: 270 000 000 тг

Облыс әкімінің 2004 жылғы 18 ақпандағы №107 қаулысына №1 қосымша ретінде көктемгі егіс және егін жинау жұмыстарын қамтамасыз ету үшін жанар-жағармай материалдарын, тұқым, тыңайтқыш, гербицидтер, тұқымды улағыштар, ауыл шаруашылығы машиналарына қосалқы бөлшектер сатып алуға, сондай-ақ техниканы жалға алуға және сатып алуға бөлінетін бюджеттік кредиттің көлемі бекітілген.