Байқоңыр ғарыш айлағы орналасқан аймақтың басты экологиялық мәселесі - Арал теңізі деңгейінің төмендеуі және жердің тұзданып құрғақшылыққа айналу процесі
Байқоңыр ғарыш айлағы
Байқоңыр ғарыш айлағы Қазақстан Республикасының оңтүстік-батыс бөлігінде, Қызылорда облысының аумағында орналасқан. Жалпы көлемі 6,7 мың км² жерді алып жатыр.
Аймақтың жер бедері тұзды топырақты, жылжымалы құмды төмпешіктерден тұрады. Өсімдік түрлері көп болғанымен, сирек орналасқан; негізінен эфемерлер басым болып, шілде айының ортасына дейін сақталады да, кейін қурап кетеді.
Климаттық ерекшеліктер
- Жылына шамамен 300 күн жел соғады.
- Оның 17–38 күнінде шаңды боран байқалады.
- Жылдың әр мезгілінде температураның күрт ауытқуы жиі кездеседі.
Бірқатар ғылыми зерттеулер ауа ылғалдылығының төмендеуін және жыл мезгілдеріндегі температураның күрт өзгеруін ғарыш ұшу аппараттарының жұмысымен байланыстырады.
Алғашқы эксперименттік бақылаулар (1981–1985 жж.) қуатты ғарыштық ұшу аппараттарын (мысалы, Space Shuttle) немесе Saturn V сияқты зымыран-тасығыштарды ұшыру кезінде Канавералдан Еуропа жағалауына, әрі Солтүстік Атлантикаға дейінгі аралықтағы ауа ағындарының (циклондардың) өзгеруі мүмкін екенін көрсеткен. Ал жылдың жылы мезгілінде Плесецк ғарыш айлағынан ұшырылатын қуатты аппараттардың әсері бұрынғы Одақ аумағының Орталық Еуропалық бөлігіне және солтүстік-батыс өңірлердегі атмосфералық ауа ағындарының белсенділігінің артуына ықпал етуі ықтимал.
Байқоңыр маңындағы ықтимал әсерлер
Байқоңырдан қуатты ғарыш аппараттары ұшырылатын кезеңдерде жақын орналасқан аймақтарда ауа райының күрт бұзылуы байқалатыны айтылады: 3–5 тәулікке дейін құмды-шаңды боран тұрып, жел күшейіп, температураның 0–60°C аралығында құбылуы жиілейді.
Бұл құбылыстардың суы тартылып, табаны кеуіп, тұзға айналған Арал өңірі үшін кері ықпалы болуы мүмкін екенін де ескерген жөн.
Байқоңыр орналасқан аймақтағы басты экологиялық мәселе — Арал теңізі деңгейінің төмендеуі және жердің тұзданып, құрғақшылыққа ұласуы. Осы тұрғыдан алғанда, ғарыш айлағының қызметі қоршаған ортаға қосымша салмақ түсіруі мүмкін.