ЕХСЕL-ДIҢ ГРАФИКАЛЫҚ МҮМКІНДІКТЕРІ
Excel диаграммалары: деректерді көрнекі түрде ұсыну
Excel бағдарламасының ең көзге түсетін артықшылықтарының бірі — сандар қатары мен бағаналардағы ақпаратты графиктер мен диаграммаларға айналдырып, мәліметті толық әрі көрнекі түрде көрсетуі. Диаграмма — деректерді графикалық түрде бейнелеудің ыңғайлы тәсілі: ұяшықтардағы мәндерді ұзақ қарап шыққаннан гөрі, салыстырып бағалауды жеңілдетеді және кестедегі қателерді де жылдам байқауға көмектеседі.
Excel-де екі және үш өлшемді диаграммалардың көптеген түрі бар (оқу материалдарында жиі 14 түрі көрсетіледі). Диаграмма таңдағанда әр типтің дерек табиғатына сәйкестігін ескерген дұрыс.
Мысал деректері: компьютерді апта бойы пайдалану
Excel графикасын үйрену үшін Дәулетқұлов Әлемнің компьютерді бір апта ішінде қалай пайдаланғаны туралы мәліметтерді қарастырайық. Деректер сағатпен өлшенеді: аптаның 1–7 күндері бойынша әр жұмыс түріне жұмсалған уақыт берілген (ойын, мәтін өңдеу, сурет салу, программалау).
Кесте үлгісі (сағат)
Диаграмма құруға ыңғайлы деректер диапазонын алдын ала анықтап алыңыз.
| Жұмыс түрлері | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | Жиыны |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ойын | 0 | 1 | 1 | 0,5 | 1 | 2 | 2 | 7,5 |
| Мәтін өңдеу | 2 | 0 | 0 | 0,5 | 1 | 2 | 2 | 7,5 |
| Сурет салу | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 3 |
| Программалау | 0 | 1,5 | 1,5 | 0 | 2 | 2 | 0 | 7 |
Практикада кейбір блоктардағы мәліметтер «қызықсыз» немесе диаграммаға қажет емес болуы мүмкін. Мұндайда диаграммаға тек маңызды диапазонды ғана таңдаңыз.
Диаграмма шебері арқылы диаграмма құру
Диаграмма немесе график дайындаудың ең ыңғайлы жолы — Диаграмма шебері (Chart Wizard) мүмкіндігін қолдану. Бұл құрал бірнеше сұхбат терезесі арқылы диаграмма тұрғызуға қажетті параметрлерді (деректер диапазоны, диаграмма түрі, түсініктеме, атаулар және т.б.) біртіндеп сұрап шығады.
1-қадам: деректер диапазоны
Алдымен диаграммаға түсетін ұяшықтар блогын белгілеңіз. Егер сұхбат терезесі белгіленген аумақты жауып тұрса, оны басқа жерге жылжытыңыз. Диапазон дұрыс таңдалмаса, осы қадамда қайтадан түзетуге болады.
Ескерту
Диапазонды таңдағанда атаулар (жол/бағана тақырыптары) диаграммаға қалай әсер ететінін де ескеріңіз.
2-қадам: диаграмма түрі
Келесі терезеде Excel ұсынатын диаграмма түрлерінің ішінен қажеттісін таңдаңыз. Мысалы, салыстыруға ыңғайлы нұсқа ретінде гистограмма (бағанды диаграмма) жиі қолданылады.
3-қадам: ішкі түрі және орналасуы
Таңдалған типке байланысты оның ішкі түрін белгілеңіз және деректердің қатар/бағана бойынша түсіндірілуін тексеріңіз. Excel көбіне деректердің орналасуын автоматты түрде дұрыс анықтайды.
4–5-қадам: атаулар, осьтер, легенда
Соңғы қадамдарда диаграмма атауын, осьтердің атауларын, қажет болса түсініктемені (легенданы) қосыңыз. Мысалы, диаграмма атауы ретінде «Компьютерді пайдалану» деп енгізуге болады.
Егер нәтиже ұнамаса, Кейін батырмасы арқылы алдыңғы қадамдарға қайтып, параметрлерді түзетуге болады.
Диаграмманы өңдеу: өлшем, тип, элементтер
Диаграмма құрылғаннан кейін оны қажетті талапқа сай түзету жиі қажет болады: өлшемін өзгерту, типін ауыстыру, элементтерін форматтау және орнын жылжыту.
Диаграмма өлшемін өзгерту
Диаграмманы бір рет шертсеңіз, жақтауларында маркерлер (ұстайтын нүктелер) пайда болады. Ортадағы маркерді жылжыту — ені немесе биіктігін бөлек өзгертеді, ал бұрыштағы маркерлер — ені мен биіктігін бірге, пропорцияға жақын түрде өзгертуге мүмкіндік береді.
Диаграмма типін өзгерту
Диаграмманы түзету үшін оны екі рет шертіңіз — өңдеу режимі іске қосылады. Осыдан кейін диаграмма аспаптар тақтасы арқылы типін ауыстыруға болады (мысалы, жазық гистограмманы көлемдік гистограммаға).
Маңызды
Кез келген дерекке кез келген диаграмма сәйкес келе бермейді. Мысалы, берілген кесте құрылымымен X–Y нүктелік диаграмма (scatter) әрдайым орынды бола бермеуі мүмкін. Түрлерін салыстырып қарап, ең түсінікті әрі көрнекісін таңдаңыз.
Диаграмманы жою және қайта тұрғызу
Егер өңдеу кезінде диаграмма бұзылып кетсе, кейде оны түзеткеннен гөрі қайта тұрғызған тезірек болады. Диаграмманы жою үшін оны бір рет белгілеп, Delete пернесін басу жеткілікті. Соңында файлды жаңа атпен сақтап қоюды ұмытпаңыз.
Элементтердің орнын ауыстыру және форматтау
Диаграмманың жеке элементтерін (легенда, атаулар, дерек белгілері және т.б.) да белгілеп, өлшемін өзгертуге немесе диаграмма ішіндегі орнын ауыстыруға болады. Элементті дәл таңдау үшін курсорды сол элементтің үстіне апарып, оң жақ батырмамен контекстік мәзірді ашыңыз — мәзір тек дұрыс элемент таңдалғанда ғана шығады.
Дерек белгілерін (пайыз) көрсету
Көп жағдайда диаграммада үтірден кейінгі ондық мәндер әдепкіде көрінбей қалады. Мұны форматтаудан түзетуге болады: дерек белгілерін ерекшелеу → контекстік мәзір → сан пішімін таңдау (мысалы, 0,00%).
Диаграмма атауын кейін енгізу
Егер диаграмма құру кезінде атау көрсетілмесе, оны кейін де қосуға болады: диаграмма элементтері арқылы атауды енгізіп, орналасуын ыңғайлап қойыңыз.