Қазақша рефераттар

Құштарлықтаң құтылу арқылы оны жеңу

Буддизм

Буддизмнің тарихи шығу тегі принц Сиддхарта Гаутаманың (б.з.д. 563–483 жж.) есімімен тығыз байланысты. Ілім бойынша, адам қандай әлеуметтік сатыда тұрса да, аурудан, кәріліктен және өлімнен толық құтыла алмайды. Қасіреттен арылудың бірден-бір жолы — сансардан толық азат болу.

Төрт ақиқат

  1. 1

    Өмір — қасірет.

    Өмірге келу, кәрілік, ауру, өлім, жақсы көрген нәрседен айырылу, қалағанына жете алмау — мұның бәрі қасірет.

  2. 2

    Қасіреттің пайда болу себептері бар.

    Негізгі себеп — өмірге және ләззатқа деген құштарлық.

  3. 3

    Құштарлықтан құтылу арқылы қасіретті жеңуге болады.

    Құштарлық бәсеңдеген сайын азап та әлсірейді.

  4. 4

    Құштарлықтан құтылудың жолдары бар.

    Ол үшін сегіз қағиданы бұлжытпай орындау қажет.

Сегіз қағида (сегіз қырлы жол)

Құштарлықтан арылу оңай емес. Буддизм дәстүрінде ол сегіз қағиданы күнделікті өмірде ұстану арқылы жүзеге асады.

1) Дұрыс түсінік

Төрт ақиқатты дұрыс ұғыну.

2) Дұрыс шешім

Төрт ақиқатқа сай өмірін өзгертуге бағытталған ерік-жігер.

3) Дұрыс сөз

Өтірік айтпау, біреуді орынсыз жамандамау, балағат сөзден тыйылу.

4) Дұрыс іс-әрекет

Тіршілік иесіне зиян келтірмеу, ұрлық-қарлықтан аулақ болу.

5) Дұрыс тұрмыс қалпы

Адал еңбекті әдетке айналдыру.

6) Дұрыс күш жұмсау

Құмарлықпен және жаман оймен күресу.

7) Дұрыс ой бағыты

Дүниенің жалған әрі уақытша екенін түсіну.

8) Дұрыс жинақтала білу

Дене сезінуінен, ойлау мен түйсінуге байланып қалудан арылу.

Жинақталудың төрт сатысы және нирвана

  1. 1) Ойды төрт ақиқатты түсініп, пайымдауға бағыттау.
  2. 2) Төрт ақиқатқа сену — бұл жанның тыныштықта және қуанышта болуына мүмкіндік береді.
  3. 3) Қуанышқа орнығып, қайғыдан және өз денесін сезінуге байланып қалудан арылу.
  4. 4) Толық сабырлылық пен талғаусыздық жағдайына жету.

Соңғы сатыны Будда нирвана деп атайды. Нирвана — ең жоғары ләззат ретінде сипатталады.

Таралуы

Буддизмді ұстанушылар Үндістанның өзінен гөрі, одан тыс мемлекеттерде көбірек кездеседі: Қытай, Жапония, Бирма, Цейлон және т.б. Ал Үндістанның өзінде уақыт өте брахманизмнің ықпалы күшейіп, буддизмдегі Будда Вишну құдайының бір көрінісі ретінде қабылданатын түсініктер пайда болды.

Локаятка (Чарвака)

Локаятка (чарвака) атауы лока ұғымымен байланысты: «аймақ, ел, кеңістік, әлем, жер, өмір», ал көпше мағынада «адамдар, халық, адамзат» дегенді білдіреді.

Веда ілімін сынау

Локаяттар ведалық ілімдерді мойындамайды. Осы тұрғыдан веда дінін, оның беделді ғұламалары мен қағидаларын сынға алады. Мысалы, олардың пікірінше, веда дінбасылары халықты алдап, соның есебінен байып жүр; ал адам өлгеннен кейін жан бөлек өмір сүрмейді.

Әлемнің негізі: төрт махабхут

Олардың түсінігінде әлемдегі барлық денелер мен заттар махабхут деп аталатын төрт түп негізден тұрады: ауа (ваю), от (агни), су (ап) және жер (кшита).

Махабхуттар белсенді әрі әрекетшіл: өзара байланысқа түсіп, қолайлы жағдайда біріге отырып, бұрын жекелей күйінде болмаған қасиет — сананы тудырады. Ал жанды дене өлгенде, оны өмірге әкелген махабхуттармен бірге сана да жойылады.

Өмір мәні және бақыт туралы түсінік

Локаяттар өмірдің мәнін бақыттан көреді, ал бақытты көбіне ләззат ретінде түсіндіреді. Ләззат пен қасірет өзара байланысты болғанымен, қасірет (буддизмдегідей) өмірдің түп мәні емес деп санайды. Сондықтан қасіретті азайтуға және жеңілдетуге болады — бұл адамның өз қолында.

Кейінгі бөліністері

Кейінірек локаяттар екі салаға бөлінеді: сушикшит (нәзік бағыт) және дхурта (тұрпайы, дөрекі бағыт).