Момышұлы Бауыржан

Бауыржан Момышұлы (1910–1982) — Екінші дүниежүзілік соғыстың даңқты жауынгері, халық қадірлеген қаһарман, қазақтың көрнекті жазушысы. Ол Жамбыл облысының Жуалы ауданындағы Көлбастау мекенінде дүниеге келген.

Ерте еңбек жолы және әскерге келуі

Жеті жылдық мектепті аяқтағаннан кейін Бауыржан біраз уақыт мұғалім болып қызмет атқарды. Сол кезеңде әскери міндетін өтеуге шақырылып, бір жарым жылдық қызметтен соң запастағы командир атағын алады. Ауылына оралған соң бірнеше жыл қаржы мекемесінде жұмыс істейді.

Кейін қайтадан Қызыл Армия қатарына шақырылып, әртүрлі әскери бөлімдерде взвод және рота командирі болады. Бұл жылдар оның тәртіпке беріктігін, жауапкершілігін және қолбасшылық қабілетін шыңдай түсті.

Майдандағы ерлік және қолбасшылық тәжірибе

1941 жылы Ұлы Отан соғысы басталғанда Бауыржан генерал-майор И. В. Панфиловтың басшылығымен Алматы маңында жаңадан жасақталған 316-атқыштар дивизиясы құрамында майданға аттанып, батальон және полк командирі қызметтерін атқарады. Соғыстың соңғы жылдарында гвардиялық дивизияны басқарады.

Ұрыстан ұйымдасқан түрде шығу мен шегініс жасау тәсілдерінің арнайы тарау ретінде әскери жарғыға енуі, тактикада «ошақты» және «икемді қорғаныс» ұғымдарының орнығуы — оның майдандағы тәжірибесі мен байқауларының қорытындысы. Қолбасшы ретінде де, терең ойлайтын әскери маман ретінде де Бауыржанның таланты полк пен дивизия басқарған жылдары айқын ашылды.

Әскери теорияға қосқан үлесі

Бауыржан Момышұлы жау шептеріне ішкерлей еніп ұрыс жүргізу қағидаларын соғыс тәжірибесінде алғаш қолданушылардың және оны дамытушылардың бірі болды. Ол әскери педагогика мен әскери психологияны байытып, кейінгі ұрпаққа баға жетпес мұра қалдырған дара тұлға ретінде танылады.

Соғыстан кейінгі қызметі және шығармашылығы

Соғыстан кейін Бауыржан Момышұлы Совет Армиясы Бас штабының Жоғары әскери академиясын тәмамдайды. Әскери-педагогикалық жұмыспен айналысып, әскери академияда сабақ береді. 1956 жылы полковник шенімен отставкаға шығып, біржола шығармашылық еңбекке бет бұрады.

Ол қазақ және орыс тілдерінде қатар жазып, өмірде көрген-білгенін шығармаларына арқау етті. Өмір шындығына негізделген романдары, повестері мен әңгімелері қалың оқырманның іздеп оқитын туындыларына айналып, бірнеше мәрте қайта басылды.

Марапаттары және халық мойындауы

Бауыржан Момышұлы бірнеше орден және медальмен марапатталады, Кеңестер Одағының Батыры атағын алады. Дегенмен халықтың өзі әлдеқашан «батырым» деп танып, ардақтаған қаһарманға бұл атақ соғыс аяқталғаннан кейін ғана ұзақ уақыт өткен соң берілді.

Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті Н. Назарбаевтың жарлығымен оған «Халық қаһарманы» атағы берілді.