Махамбеттің Қара нарға артқан жүгі
Эссе-ойтолғау
Махамбеттің «қара нарға» артқан жүгі: бүгінгі өлшеммен қандай міндет жүктелер еді?
Қазақ дүниетанымында «қара нар» — тек түйе тұқымын білдіретін сөз емес, ауыр жауапкершілікті қайыспай көтеретін азаматтың нышаны. Осы ұғымды Махамбет поэзиясындағы мәнімен сабақтастыра отырып, қазіргі заманда «қара нар» бейнесіне қандай міндеттер лайық деген сұраққа жауап іздейміз.
Құрылым
- Тезис
- Екі аргумент
- Қорытынды
Тезис
«Қара нар» ұғымы — елдік жүктің символы; ол халыққа қызмет етудің биік өлшемін танытады.
Аргумент 1
Махамбет жырындағы «қара нар» — күрес жолында қажымайтын, елдің мұңын арқалаған ер тұлға.
Аргумент 2
Қазіргі дәуірде «қара нардың» міндеті — тәуелсіздік пен тұтастықты бекемдеу, тіл мен құндылықты қорғау, әділеттілікке қызмет ету.
Қазақтағы «қара нар» ұғымының мәні
Қазақ тіліндегі «қара нар» тіркесі түйе түлігімен байланысты болғанымен, мағынасы кеңейіп, қоғамдық-рухани өлшемге айналған. Ол — ауыр жүктің астында қалмайтын төзім, жауапкершілік, сабыр және қайраттың көрінісі. Сондықтан «қара нар» деп көптің қамын жеген, елдің жүгін көтерген, қиын шақта іргесін сөкпеген тұлғаларды атайды.
Кілт ұғымдар
Махамбет артқан жүк: тарихи мағына
Махамбет Өтемісұлының «Толарсақтан саз кешіп» өлеңіндегі: «Қатепті қара нар керек біздің бұл іске» деген жолы — күрделі кезеңде ел мүддесі үшін белін бекем буатын, қауіптен қайтпайтын азаматтың қажеттігін аңғартады. Бұл — тек жеке ерлік емес, халықтың тауқыметін бірге көтеру, ұлттық мұрат жолында жан аямай еңбек ету туралы ой.
Символдық мағына
- Қоғамдық ауыртпалықты көтере алатын табандылық
- Ұлттық құндылық үшін күресуге дайын азаматтық
- Елді ұйыстыратын рухани тірек
Бүгінгі оқылым
Қазіргі көзқараспен бұл жолдар ел тауқыметін жеңілдетуге атсалысатын, ұлттық мүддені қорғап, Қазақстанды әлемдік деңгейде танытуға адал еңбек ететін азаматтарды меңзейді. Өткеннің «қара нарлары» бүгінгі ұрпақ үшін үлгі әрі тірек.
Қазіргі уақытта «қара нарға» жүктелер міндеттер
Менің пайымымда, бүгінгі «қара нар» — қоғамдағы сенім мен жауапкершіліктің тоғысқан жері. Сондықтан мұндай тұлғаға жүктелер міндеттер де кең әрі нақты болуы керек.
1) Халық мүддесін бірінші орынға қою
Жеке пайдадан биік тұрып, елдің әл-ауқаты мен әділетін қорғау — «қара нар» болмысының өзегі. Адалдық пен жауапкершілік қоғамдық сенімді қалыптастырады.
2) Ана тілді ардақтау, мәртебесін көтеру
Тіл — ұлттың жаны. Оны сақтау мен дамыту — мәдени тұтастықты бекемдеу, ұлтты ұйыстырудың басты тетігі.
3) Ел бірлігі мен тұрақтылығын нығайту
Қиын кезеңде сабыр сақтап, қоғамды келісімге шақыра білу — ауыр жүктің ең жауаптысы. Бірлік бар жерде ғана даму бар.
4) Білім мен жас ұрпаққа жағдай жасау
Ертеңнің іргесін білімді ұрпақ қалайды. Жастардың сапалы білім алуына жол ашу — ұзақ мерзімді ұлттық мүдде.
Тұлғалар арқылы пайым
Авторлық көзқарас бойынша, ел жүгін көтерген тұлғалардың қатарында мемлекет қайраткерлері де, ақын-жазушылар да болуы мүмкін. Төмендегі мысалдар — «қара нар» бейнесін нақтылай түсетін қоғамдық әрекеттердің көрінісі ретінде берілді.
Н.Ә. Назарбаев туралы пайым
- Ұлтаралық татулық пен қоғамдық келісімді сақтау бағытын ұстануы
- Семей ядролық полигонын жабу туралы шешімі
- Халықтың әл-ауқатын арттыруға және жастардың білім алуына жағдай жасауға бағытталған бастамалар
- Тәуелсіздікті тұрақтандыруға бағытталған қадамдар
Мұхтар Шаханов туралы пайым
- 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасының тарихи бағасын әділет таразысына салуға атсалысуы
- Ұмыт бола бастаған ұлттық мереке — Наурызды қайта жаңғыртуға үлес қосуы
Өлең жолдары (дәйексөз)
Ұлтымыздың әр мұңының басында,
Салт пен сана, тіл мен дәстүр қасында.
Арал зары шапқан кезде насырға,
Қорғаушы боп тағы да біз жүргенбіз
Мейірім төгіп мейірімсіздеу ғасырға.
Бұл жолдар ақынның ұлт мұңын арқалаған азаматтық ұстанымын айқындайды.
Осы тұрғыдан алғанда, батыр да, мемлекет қайраткері де, ақын да — халық жүгін бірге көтерген тұлғалар. «Қара нар» ұғымы олардың қоғамдық жауапкершілігін бейнелі түрде жинақтайды.
Қорытынды
Махамбет жырлаған «қара нарға» артылған міндет — бейбіт заманда да өзектілігін жоғалтпайтын өлшем. Бүгінгі күннің «қара нары» елдің тәуелсіздігін нығайтып, қоғамның бірлігі мен құндылығын қорғап, ұлттың ертеңіне жауапкершілікпен қарауы тиіс.
Кешегі ата-бабалар аңсаған азат ел бүгінде ұлттық мұратпен сабақтасқан үлкен мақсаттарға ұмтылып келеді. «Қара нарлардың» арманы — тәуелсіз, бейбіт, тоқ елдің келбеті; төрткүл дүниемен терезесі тең болу.
Пайдаланылған деректер
- Махамбет. Өлеңдер жинағы (4 том). Алматы, 2003.
- www.inform.kz (мақалаға сілтеме фрагменті берілген).
- Мұхтар Шаханов. Өлеңдер жинағы.