Жануарлар дүниесін қорғау заңдылығы
Жануарлар дүниесін қорғаудың құқықтық негізі
Жануарлардың белгілі бір топтарын қорғау ісі ертеден қолға алынған. Қазақстан Конституциясына сәйкес жануарлар дүниесі мемлекеттік меншікке жатады — бұл бүкіл халықтың ортақ игілігі. Жануарларды қорғау және оларды тиімді пайдалану тәртібі заңдармен және бірқатар қаулы-қарарлармен реттеледі.
Негізгі заңдар мен ережелер
Жануарлар дүниесін қорғау мен пайдалануға қатысты негізгі құжаттардың қатарына мыналар жатады:
- «Жануарлар дүниесін қорғау мен пайдалану туралы» (1981 ж.) Қазақстан Республикасының заңы;
- республикалардың табиғатты қорғау туралы заңдары;
- аң аулау және аңшылық шаруашылық туралы республикалық ережелер;
- балық қорғау және еліміздің суларындағы балық шаруашылығын реттеу туралы ережелер;
- аң аулау мен балық аулаудың жергілікті ережелері.
«Жануарлар дүниесін қорғау мен пайдалану туралы» заңның бөлімдері
Аталған заң бірнеше ірі бөлімнен тұрады және жануарлар дүниесіне қатысты басқару мен бақылаудың толық тізбегін қамтиды:
Пайдалану
Жануарлар дүниесін пайдалану тәртібі мен шарттары.
Қорғау
Қорғау шаралары, шектеулер және тыйымдар.
Мемлекеттік есеп пен қор
Жануарларды есепке алу және мемлекеттік қорды жүргізу.
Бақылау
Қорғау мен пайдалануға бақылау жасау тетіктері.
Жауапкершілік
Заң бұзушылық үшін жауапкершілік түрлері.
Халықаралық шарттар
Халықаралық келісімдермен өзара үйлестіру.
Табиғатты қорғау туралы заңдар нені айқындайды?
Табиғатты қорғау туралы заңдар қорғалатын объектілерді және оларды қорғаудың негізгі жолдарын белгілейді. Мысалы, Қазақстанның табиғатты қорғау туралы заңнамасы аңшылық шаруашылық қорын сақтауды, жануарлар санының реттелуін, оларды қорғауды, сондай-ақ балық шаруашылығын және кәсіпшілік маңызы бар аң-құстарды тиімді пайдалануды көздейді.
Негізгі қағида
Сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлер атып-жоюдан қорғалуға жатады. Егер жануар ауыл шаруашылығына зиян келтірмесе және халық денсаулығына қауіп төндірмесе, ол кәсіптік маңызы болмаса да қорғауға алынуы мүмкін.
Қорғау жолдары мен практикалық шаралар
Заңнамада қорғау мен тиімді пайдаланудың нақты тетіктері көрсетіледі. Соның ішінде:
-
Ережелерді сақтау
Кәсіптік маңызы бар жануарларды аулау талаптарын қатаң орындау.
-
Тіршілік ортасын жақсарту
Қорды ұлғайту үшін мекендеу жағдайын жақсарту және санын арттыру.
-
Санын реттеу
Ғылыми және құқықтық негізде популяцияны басқару.
-
Жаңа түр әкелу шарттары
Жергілікті экожүйеге және жануарларға зиян келтірмейтін талаптарды сақтау.
Бұл ережелер, негізінен, кәсіпшілік маңызы бар балықтарға, аңдарға және құстарға қатысты қолданылады.
1991 жылғы заң және аңшылықты лицензиялау
1991 жылғы 18 маусымда «Қазақстанда айналадағы табиғи ортаны қорғау туралы» заң қабылданды. Онда да жануарлар дүниесін қорғауға арналған бөлімдер бар.
Аңдардың басым көпшілігін аулау арнайы рұқсат (лицензия) негізінде, ұйымдасқан аңшылық шаруашылықтары арқылы жүргізіледі. Әуесқойлық және кәсіптік аулауда қай жануардың қашан және қандай тәсілмен ауланатыны көрсетіледі, сондай-ақ бір маусымда аулауға болатын мөлшерге лимит белгіленеді.
Меншік, тыйымдар және жауапкершілік
Заң талаптарына сәйкес түз жануарлары мемлекеттік меншік болып саналады. Сондықтан оларды пайдалану үнемді әрі тиімді болуы тиіс. Саны сиреп бара жатқан аңдар мен құстарды, сондай-ақ кәсіптік маңызы жоқ, бірақ пайдалы жануарларды аулауға тыйым салынады.
Аулау ережесін бұзған адамдар браконьер ретінде танылады. Мұндай құқықбұзушылықтарға қарсы шаралар қолданылып, қажет болған жағдайда заңсыз алынған өнім тәркіленеді, ал келтірілген шығын мемлекет пайдасына өндіріліп алынады.