“Жас отандықтар” темекіге қарсы
Темекіге қарсы қоғамдық қозғалыс: жастардың таңдауы
1–2 қараша күндері облыс орталығында “Жас Отан” жастар қанаты, темекіге қарсы қозғалыс белсенділері және “Қазақстанды темекі түтінінен тазарту” ұлттық коалициясы бірлесіп, қаладағы жоғары оқу орындарының студенттері мен көптеген жастар қатысқан акциялар өткізді. Шараға Парламент Мәжілісінің депутаты Тәңірберген Бердіоңғаров және ұлттық коалицияның атқарушы директоры Талапқали Ізмұханбетов қатысты.
Конвенцияның түйіні қарапайым: бүгінгі жастарды және болашақ ұрпақты адамның денсаулығын құртып, өмір сапасын төмендететін темекіден қорғау.
Халықаралық конвенция не үшін маңызды?
Темекіге қарсы күрес жөніндегі Дүниежүзілік конвенция — темекі бұйымдарының таралуын шектейтін маңызды халықаралық құжат. Оның басты мақсаты — темекі түтінінің аса зиянды екенін қоғамға, әсіресе жастарға жүйелі түрде жеткізу және таралуына тосқауыл қою.
Бұл бағыттағы жұмыстың ерекшелігі — көзге көрінбейтін вируспен күресуді талап етпейді және аса қомақты шығынды міндеттемейді. Ең маңыздысы — әр елдің заңнамалық шараларды қабылдаудағы саяси еркі мен қоғамдық түсінігі.
Қоғамдық назар және нақты қадамдар
Еліміз салауатты өмір салтын қалыптастыру, темекі өнімдерін бақылау және шектеу бойынша ТМД мен Орталық Азияда алдыңғы қатарда болғанымен, аталған халықаралық құжатқа қосылу және оны толық жүзеге асыру мәселесі қоғам назарын тұрақты талап етеді. Осы себепті “Қазақстанды темекі түтінінен тазарту” ұлттық коалициясы мен “Жас Отан” жастар қанаты өз күштерін біріктіріп, бірнеше қала мен облыс орталықтарында акциялар ұйымдастыра бастады.
Экономикалық тетік
Темекіге сұранысты азайту үшін темекі бұйымдарына салықты көтеру ұсынылды. Сонымен бірге Қазақстанда темекі бағасының әлемдік деңгеймен салыстырғанда тым арзан екені айтылды.
Қоғамдық кеңістік
Әр адамның таза ауа жұтуға құқығы бар. Сондықтан көшеде және мекемелерде темекі шегуге тыйым салуды нақты енгізу қажет.
Қозғалыс қатысушылары акциядан кейін осы тақырыпта конференция өткізіп, мемлекет басшысы мен мемлекеттік органдарға, Парламент депутаттарына халық денсаулығын қорғауда тиімді шара ретінде конвенцияны жедел түрде толық қолдауға және іске асыруға ықпал ету жөнінде үндеу жасады. Акциялар кейін Қарағанды мен Алматы қалаларында жалғасатыны айтылды.
“Алматы — темекіден азат қала”: білім беру арқылы алдын алу
Осы аптада өткен “Алматы темекіден азат қала” семинарында темекінің зияны, салауатты өмір салтын ұстану және темекіден қалай бас тартуға болатыны талқыланды. Семинар 31 мамыр — халықаралық темекіден бас тарту күніне арналды.
Ұйымдастыру және қатысушылар
- Ұйымдастырушылар: тәрбие ісі жөніндегі орынбасарлар Қадырбергенова Қ. және Тоқтасын М.
- Шақырылған қонақ: СӨС қалыптастыру орталығы директорының орынбасары, “Алматы темекі түтінінен азат қала” бағдарламасының қала бойынша координаторы Серікбаева Гүлмира Нұрқанатқызы.
- Қатысушылар: аудандық балалар мен жастар шығармашылығының әдіскері Гүлсім Сейтқалиқызы, мектептердің тәрбие ісі жөніндегі орынбасарлары және оқушылар.
Сабақтар мен шығармашылық формат
Сахналық көрініс
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі Жұмабекова Мағытай Жұмабекқызы 10 “А” сынып оқушыларымен “Ақырын жүріп, анық бас” тақырыбында сахналық көрініс көрсетті. Мақсаты — оқушыларды жаман әдеттерден аулақ болуға және салауатты өмір сүруге шақыру.
Семинар-сабақ
Математика пәні мұғалімі Байғазиева Г. 10 “Б” сынып оқушыларымен “Тағдырды уландырған түтін” атты семинар-сабақ өткізді. Мақсаты — темекінің адам денсаулығына зиянын түсіндіріп, жеке денсаулыққа жауапкершілікпен қарауды үйрету.
Дебат-сабақ
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі Байзақова О. 10 “А” сыныбымен “Шылымқор — өзін де, өзгені де улаушы” тақырыбында дебат-сабақ ұйымдастырды. “Болашақ” және “Әділет” топтары толық пікірталас жүргізді. Мақсаты — темекінің зиянын талқылап, оқушыларды өз денсаулығын қорғауға үндеу.
Семинар барысында тарих, психология, медицина және химия саласының мамандары сөз сөйледі. Спорт ұйымы жетекшісінің және көрермендердің пікірлері тыңдалды. Қорытынды бөлімде 6-сынып оқушыларынан құралған көңілді тапқырлар клубы темекіге қарсы әзіл-қалжыңдары мен шағын көріністерін ұсынды. Шара өз деңгейінде өтіп, оқушылар темекінің зияны туралы мол мәлімет алды.
Маскүнемдік: жасырын қауіп және жүйелі алдын алу
Маскүнемдік — қауіпті дерттің бірі. Оған қарсы алдын алу шараларының бірнеше бағытта жүргізілуі заңды. Дегенмен ішімдікке салынып кетпеу көбіне адамның жеке ұстанымы мен жауапкершілігіне байланысты. Кейбірі дәрігер көмегіне жүгінсе, енді біреулер өз тәуелділігін мойындамай, емдік шаралардан (кодтау) намыстанады.
Куәлік пен сұрақ
Қоғамда айықтырғышқа жеткізу тәртібі, тексерудің әділдігі және азаматтардың құқығы туралы түрлі пікір бар. Мұндай әңгімелердің өзі — жүйелік ашықтық пен бақылаудың маңызын көрсетеді.
Айықтырғыштағы тәртіп: ресми түсіндірме
Алматы қаласындағы №1 айықтырғыш бастығының орынбасары К. Есімовтің айтуынша, мекемеде мас адамның ішімдік мөлшерін анықтайтын “Алкотест” аппараты бар. Егер көрсеткіш қауіпті деңгейден асса, адамның уланып қалмауы үшін “Жедел жәрдем” шақырылып, ауруханаға жіберіледі.
Оның түсіндіруінше, адам айқын тәлтіректеп, сөйлей алмай тұрса, кей жағдайда аппарат қолданбай-ақ жағдайы белгілі болады. Ал егер азамат “аз ішкенін” айтып, жеткізуге келіспесе, мәселе “Алкотест” арқылы нақтыланады.
Ақша мен құнды заттар мәселесі
Ресми ұстаным бойынша, айықтырғышқа түскен адамның ақшасын немесе бағалы заттарын алып қоюға жол берілмейді: келіп түскен кезде заттары куәлардың қатысуымен тіркеліп, кейін толық қайтарылады. Мысал ретінде К. Есімов бір азаматтың қалтасындағы 8000 АҚШ доллары ертесіне түгел берілгенін келтірді.
Статистика, жас ерекшелігі және тәуекел
Күнделікті түсім
Алматыда екі айықтырғыш бар. Әрқайсысына тәулігіне орта есеппен 15–20 адам жеткізіледі.
Жасару үрдісі
Ең алаңдатарлығы — маскүнемдіктің “жасарып” бара жатқаны. Кейбір оқушылар да жеткізілген жағдайлар кездескен, бірақ олар бірден жасөспірімдер ісі жөніндегі инспекцияға жіберіледі.
Қауіп-қатер тек қоғамдық тәртіппен шектелмейді: бұрын айықтырғышқа түскен кей адамдар суицидке әрекет жасаған жағдайлар да болған. Мұндай кезде “қиын” мінез көрсеткендер арнайы тәсілмен қауіпсіздік үшін бекітілетіні айтылады.
Айыппұл және жағдайды жақсарту ұсыныстары
Бұрын айықтырғышқа түскендер дәрігерлік қызмет үшін 450 теңге төлеуге тиіс болған. Қазір учаскелік инспектор хаттама толтырғаннан кейін 1 айлық есептік көрсеткіш көлемінде айыппұл салынады. Мекеме қызметкерлері бұрынғы төлемді қайта енгізу керек деген пікір білдіреді: ол қаражатқа қажетті жабдықтарды алуға мүмкіндік болар еді. Сонымен бірге жуынатын орын ашу қажеттігі де айтылды.
Қорытынды
Темекіге қарсы қозғалыстар да, маскүнемдіктің алдын алу да — бір мақсатқа қызмет етеді: адамның денсаулығын, қауіпсіздігін және өмір сапасын қорғау. Нәтиже заңнамалық шешімдерге ғана емес, қоғамдағы мәдениет пен жеке жауапкершілікке де сүйенеді.