Ілияс Жансүгіров туралы

Ілияс Жансүгіровтің әдеби мұрасы

Ілияс Жансүгіров — ақын, драматург, прозашы. Оның поэзиясы ұлттық әдебиеттің классикалық қазынасы саналады. Терең идеялы, көркем өрнекті, эпикалық тынысы кең шығармалары танымдық әрі тәрбиелік мәнімен ерекшеленеді.

Балалық шағы мен білім жолы

Ілияс Жансүгіров 1894 жылы бұрынғы Қапал уезі, Ақсу болысында (қазіргі Жетісу өңірі) дүниеге келді. Әкесi Жансүгіров — ескіше хат таныған, шағатай тілдеріндегі кітаптарды жинаған, аңыз-ертегі, батырлық жыр, тарихи оқиғалар мен шежірелерді жетік білетін, домбыра тартатын, қолөнерге бейім, көзі ашық жан болған. Анасы ерте қайтқан Ілиясты әкесі еркелетіп өсіріп, өнегелі тәрбие береді.

Алдымен үйінде әкесінен хат танып, кейін молдадан оқыды. Біраз уақыт Қарағаштағы татар үлгісіндегі мектепте білім алып, әртүрлі пәндерден сабақ үйренді. Алайда тұрмыс ауыртпалығы ерте есейтіп, шаруамен айналысуға мәжбүрледі. Дегенмен жастық арман, ауыл тіршілігі, табиғат көріністері оның көңілін оятып, өлең жаза бастайды.

Алматы мен Ташкент: қалыптасу кезеңі

1920 жылы Ілияс Алматыға келіп, үш айлық мұғалімдер курсын тәмамдайды. Артынша Ташкенттегі Қазақ ағарту институты жанындағы қысқа мерзімді курста бес-алты ай оқиды. Денсаулығының нашарлауына байланысты ауылына оралады.

Ол Қазақ ағарту институтында, Жетісу облысының Қосшы комитетінде, губерниялық оқу бөлімінде, «Тілші» газетінің редакциясында қызмет атқарады. Бұл тәжірибе кешегі ауыл жігітін шыңдап, қоғамдық ой-өрісін кеңейтеді.

Алғашқы жарияланымдар мен кітаптары

Ілиястың алғашқы өлеңдері «Тілші», «Кедей еркі», «Лениншіл жас» газеттерінде, «Жаңа мектеп», «Әйел теңдігі» журналдарында жарық көреді. 1927 жылы «Беташар» атты үгіт өлеңі жарияланып, 1928 жылы «Сағанақ» деген тұңғыш кітабы басылып шығады.

Қазақ әдебиетінің алтын қорындағы туындылар

Ақынның лирикалық өлеңдерімен қатар, эпикалық қуаты айқын поэмалары мен сахналық шығармалары ұлттық әдебиеттің алтын қорына енді. Он жылдың ішінде осыншама мол мұра қалдыруы — қалам қайраты мен талант табандылығының айғағы.

Журналистика және қоғамдық-мәдени қызмет

1928 жылы журналистика институтын бітіріп, елге оралған Ілияс Жансүгіров «Еңбекші қазақ» газетінің редакциясында қызмет атқарып, қазақ баспасөзінің қалыптасуына елеулі үлес қосты.

1934–1935 жылдары Қазақстан көркем әдебиет баспасында поэзия бөлімін басқарды. Сондай-ақ ССРО Жазушыларының I съезінде сөз сөйлеп, республиканың әлеуметтік өміріне белсене араласты.

Тағдырдың қасіретті түйіні

Көзі тірісінде қазақ поэзиясының өрен жүйрігі, «ақындықтың Құлагері» атанған Ілияс Жансүгіров саяси қуғын-сүргінге ұшырап, 1938 жылы қаза болды.