Денешынықтыру тәрбиесінің мақсаты мен міндеттері
Денешынықтыру тәрбиесінің физиологиялық-гигиеналық негіздері
Балалар мен жасөспірімдердің денешынықтыру тәрбиесі өте ерте замандардан-ақ қалыптаса бастады. Алғашқы қауымдық қоғамда балалар арасында ұйымдастырылған қимыл-қозғалыс ойындары өткізілген. Кейінгі кезеңдерде денешынықтыру әскери істі меңгерудің маңызды шартына айналды.
Ежелгі Грецияда дене сұлулығы мен үйлесімділігі ерекше жоғары бағаланып, денешынықтырумен шұғылдану мемлекеттік деңгейде жүргізілді. Олимпиадалық ойындар кеңінен тарап, жастардың дене тәрбиесі рухани тәрбиеден кем саналмады. Дегенмен, осы саладағы арнаулы ғылыми зерттеулер тек XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында ғана жүйелі түрде қолға алынды.
П.Ф. Лесгафт еңбектерінің маңызы
Балалар мен жасөспірімдердің денешынықтыру тәрбиесі теориясын ғылыми негізде дамытқан тұлғалардың бірі — П.Ф. Лесгафт. Ол Ресейдегі денешынықтыру тәрбиесінің тарихын зерттеп, әртүрлі елдердегі тәжірибені салыстыра отырып, нақты ғылыми жұмыстар жүргізді және алғашқы жүйелі тұжырымдамалардың бірін қалыптастырды.
«Мектеп оқушыларының денешынықтыру тәрбиесіне нұсқаулар» атты еңбегінде Лесгафт зерттеулердің негізгі нәтижелерін жинақтап көрсетті. Оның пікірінше, мектептегі тәрбие баланың ақыл-ой қабілетін жетілдірумен қатар, дене бітімінің үйлесімді дамуына да жағдай жасауы қажет.
Негізгі ұстаным
Лесгафт шамадан тыс дене жүктемесінің зиянын ескере отырып, спорттағы ең жоғары көрсеткіштерге жету үшін ағзаны шектен тыс күш салуға мәжбүрлеуге қарсы болды.
Кейін денешынықтыру тәрбиесі жүйесіне бірқатар маңызды өзгерістер енгізілді: жалпы принциптері қалыптасты; мақсаттары мен міндеттері айқындалды; тиімді құралдары жетілдірілді.
Денешынықтыру тәрбиесінің мақсаты мен міндеттері
Балалар мен жасөспірімдер гигиенасы тұрғысынан денешынықтыру тәрбиесінің негізгі мақсаты — белгілі бір спорттық нәтижелерге қол жеткізу емес, денсаулық көрсеткіштерін жоғары деңгейге көтеру. Бұл мақсат жеке тұлғаның да, қоғамның да мүддесіне сай келеді.
Аталған мақсатқа жету жолындағы міндеттер уақыт өте келе қоғамдағы әлеуметтік талаптарға, балалардың даму ерекшеліктеріне және тәжірибелік бағалауларға байланысты өзгеріп отырады. Тиімділік көптеген факторларға тәуелді.
Негізгі міндеттері
- Денсаулықты нығайту.
- Функционалдық мүмкіндіктерді және дене бітімінің үйлесімді дамуын жетілдіру.
- Қимыл-қозғалыс дағдыларын қалыптастыру және бұлшықет күшін дамыту.
- Жылдамдық, төзімділік және ептілік негіздерін қалыптастырып, жетілдіру.
- Ерік-жігер мен тәртіпті дамыту.
- Гигиеналық дағдыларға тәрбиелеу.
Салауаттандыру тиімділігінің физиологиялық көріністері
Төзімділік артады
Ағзаның қоршаған орта әсерлеріне бейімделуі күшейіп, жалпы төзімділігі артады.
Өсу мен даму қолдау табады
Өсу және даму үдерістерінің жақсаруына қолайлы жағдай қалыптасады.
Жылу реттелуі жетіледі
Жылу реттеуші механизмдер тиімдірек жұмыс істеп, дене қызуын тұрақтандыру қабілеті жақсарады.
Суық тиюге қарсы тұрақтылық
Суық тиюмен байланысты ауруларға қарсы ағзаның төзімділігі артады.