Қазақша рефераттар

Әубәкіров Тоқтар

Балалық шағы және мінез қалыптасуы

Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров 1946 жылы 27 шілдеде Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, 1-Май ауылында дүниеге келді. Бұл — соғыс енді ғана аяқталып, қоғамда батырлық пен ерлік ұғымдары ерекше дәріптелген кезең еді.

Әкесі Оңғарбай мен анасы Қамия тоғыз ұлдан кейін көрген перзентіне «енді осы ұлымыз аман болсын» деген ырым-ниетпен Тоқтар есімін бергені айтылады. Ата-анасы ерте қайтыс болып, Тоқтар апасы Бикен мен жездесі Нығметтің тәрбиесінде өсті. Ерте жастан жетімдіктің салмағын сезінгендіктен, ол тұйықтау, оқшау мінезді болып қалыптасты.

Еңбек пен білім: алғашқы баспалдақтар

Өндірістегі еңбек

1962–1965 жылдары Теміртау құйма-механикалық зауытында токарь болып жұмыс істеді. Еңбектегі табандылығы үшін есімі облыстық Құрмет кітабына алтын әріппен жазылды.

Әскери авиацияға жол

1965 жылы Қарағанды облыстық комсомол комитетінің жолдамасымен РСФСР-дың Краснодар өлкесіндегі Армавир қаласындағы жоғары әскери ұшқыштар училищесіне аттанды. Оқу орнын 1969 жылы тәмамдады.

Әскери қызмет және сынақшы-ұшқыштың мектебі

1969–1975 жылдары Кеңес Одағының Әскери-әуе күштері құрамында Қиыр Шығыс әскери округінде ұшқыш, звено командирі, эскадрилья командирінің орынбасары қызметтерін атқарды.

Кейін Мәскеудегі ұшқыш-сынақшылар мектебін (1976) және Мәскеу авиация институтын (1979) бітіріп, А.И. Микоян атындағы тәжірибелік-конструкторлық бюрода ұшқыш-сынақшы болып еңбек етті.

Тәуекел деңгейі

Сынақ авиациясында өмір мен өлім қатар жүретіні осы кезеңде айқын сезілді.

Кәсіби ауқым

Ол реактивті ұшақтардың 50-ден астам жаңа үлгісін сынақтан өткізді.

Сирек мәртебе

Конструкторлық бюро құжаттарында бұрынғы Одақтағы 26 сынақшы-ұшқыштың ішінде Қазақстаннан жалғыз Тоқтар Әубәкіровтің аты аталады.

Ерлікпен орындалған ұшулар

  • 1988 жылы Кеңес Одағында алғаш рет әуеде қонбай, ұшаққа екі мәрте жанармай құю арқылы Солтүстік полюске ұшу сапарын орындады.
  • 1989 жылы авиатасушы крейсердің палубасына «МиГ-29К» реактивті ұшағын алғаш болып дәл қондырды.

Жоғары атақ

Тоқтар Әубәкіров 1988 жылы Кеңес Одағының Батыры атағын алды. Бұл мәртебе дыбыстан да жылдам, жаңа жасалған және әлі толық сынақтан өтпеген «МиГ» үлгілерін сынап, оларды кеме палубасына қондыру мен одан қауіпсіз ұшыруды қамтамасыз еткені үшін берілді.

Дереккөздерде сол 26 сынақшы-ұшқыштың тоғызға жуығы сынақ кезінде қаза тапқаны, ал тірі қалғандарының көпшілігі батыр атағына ие болғаны айтылады. Тоқтар Әубәкіров сол ең қауіпті кәсіптің ең жоғары деңгейіне көтерілгендердің бірі болды.

Ғарышқа жол: «Мир» орбиталық кешеніндегі миссия

1990 жылы Тоқтар Әубәкіров ғарышкерлер құрамына қабылданды. 1991 жылдың 2 сәуірінде Кеңес Одағының Ғарышкерлерді даярлау орталығында ұшуға дайындықты бастап, сол жылы 2 қазанда Байқоңырдан «Союз ТМ-13» кемесімен ғарышқа ұшты. Ғарыш кемесі Жер төңірегіндегі «Мир» орбиталық кешенімен түйісті.

Ғылыми жұмыстар

Экспедиция барысында биотехнология, металлургия, медицина бағыттары бойынша және Арал теңізі аймағына қатысты ғылыми-зерттеу бағдарламалары орындалды.

Арал өңірі бойынша нәтижелер

Арал үстіндегі тұзды шаң боранының қалыптасу үдерісі және зиянды аэрозольдердің Қазақстан мен Ресей аймақтарына таралуын көрсететін ғарыштық суреттер алынды.

Қосымша бақылаулар

Сонымен қатар Қазақстан аумағындағы атмосфера мен жер бетін зерттеу, жұлдызды аспанды астрофизикалық бақылау жұмыстары да сәтті өтті.

Тоқтар Әубәкіров 1991 жылдың 10 қазанында Жерге оралды. Ол 45 жасында ғарышкер атанды.

Ел қызметі: мемлекеттік және қоғамдық қызметтер

Ғарыштан оралғаннан кейін Тоқтар Әубәкіров Қазақстандағы ғарыштық зерттеулердің негізін қалауға, сондай-ақ отандық Қарулы Күштердің әскери даярлығын жетілдіруге және әскери-патриоттық тәрбие жұмыстарын жүйелеуге белсене атсалысты.

Лауазымдар хронологиясы

  • 1992–1993 Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары
  • 1993–1994 Қазақстан Республикасы Ұлттық аэроғарыштық агенттігінің бас директоры; Ғылым және жаңа технологиялар министрінің орынбасары
  • 1994–1995 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты; Қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің төрағасы
  • 1996 жылдан Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі

Түйін

Тоқтар Әубәкіровтің өмірі — өндірістегі қарапайым еңбектен бастап, сынақ авиациясының ең қауіпті тапсырмаларына дейін, әрі қарай ғарыштағы ғылыми миссияға ұласқан үздіксіз өсу жолы. Ол кәсіби шеберлік пен азаматтық жауапкершілікті қатар алып жүріп, елдің қорғаныс, ғылым және аэроғарыш салаларының дамуына елеулі үлес қосты.